تجربه دینی: تفاوت میان نسخه‌ها

تجربه دینی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۰۰

۱۰٬۲۰۶ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۶ اوت ۲۰۲۵

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۱۲۹

ویرایش

@@ خط ۷۵: / خط ۷۵: @@
 چهارم. تفاوت وحی با تجربه‌های [[دینی]]: مسأله وحی با [[تجربه‌های عرفانی]] و [[شهودات]] [[عرفا]] نیز متفاوت است؛ چون [[انبیا]] در یافته‌های خودشان هیچ اختلافی با یکدیگر ندارند و موافقِ هم هستند. {{متن قرآن|مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ}}<ref>«آنچه را پیش از آن بوده است راست می‌شمارد» سوره بقره، آیه ۹۷.</ref>، یعنی هر پیامبر بعدی پیامبر قبل از خودش را [[تصدیق]] می‌کند. همان‌گونه که هر پیامبر قبلی به آمدن پیامبر بعدی [[بشارت]] می‌دهد؛ ولی این مطلب درباره شهودات عرفا صادق نیست، بنابراین، شهودهای آنها گاهی کاملاً باهم مخالف است و احتمال [[خطا]] نیز در آنها وجود دارد؛ پس برای [[داوری]] درباره این شهودها به داوری نیاز داریم و یکی از اساسی‌ترین ملاک‌ها برای داوری و [[قضاوت]]، خود وحی است.<ref>[[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[تجربه دینی و وحی (مقاله)|مقاله «تجربه دینی و وحی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۱۵.</ref>
+==تجربه دینی==
+ناهمخوانی برخی [[عقاید مسیحیت]] و مضامین [[کتاب مقدس]] مثل موضوع [[تثلیث]]، ارائه تصویری انسان‌وار از [[خداوند]]، [[نکوهش]] [[معرفت]] و [[آگاهی]] و طرح [[گناه ذاتی]] [[آدمیان]] و... با [[فهم]] عمومی [[انسان‌ها]] باعث شد بسیاری از متفکران و آزاداندیشان گرایش‌های [[الحادی]] پیدا کنند و متفکرانی هم که نمی‌توانستند به [[دین]] آبا و اجداد خود پشت کنند، برای [[حفظ دین]] به طرح نظریاتی ابداعی پرداختند؛ یکی از این نظریات، [[نظریه]] تجربه دینی در جایگاه، گوهر و [[اساس دین]] بود که شلایر ماخر ([[متکلم]] [[پروتستان]] آلمانی، ١٧۶٨ - ۱۸۳۴) برای دو منظور زیر مطرح کرد:
+# [[حفظ]] [[دین مسیحیت]] و جذب [[نسل]] نو پشت‌کرده به دین مسیحیت با این توجیه که اساس دین، [[احساس]] و توجه [[باطنی]] به بی‌نهایت است و [[افکار]]، [[عقاید]] و [[اعمال]] [[دینی]] که نسل نو با آن مخالف‌اند، جزء اساس دین نیست، بلکه پوسته دین و تجلی [[احساسات]] دینی است.
+#مصون‌سازی دین از نقادی‌های فلاسفه‌ای مانند کانت و هیوم.
+بعد از شلایر ماخر را کسانی مانند، ویلیام جمیز، ردولف اتو، استیس، سوئین برن، پلانتینگا، پراد فوت، آلستون و دیگران دنبال کردند که از نظر آنها دین عنصری مستقل در [[تجربه]] [[انسانی]] شناخته می‌شد و نباید به [[علم]] متافیزیک یا [[اخلاق]] ارجاع داده شود. پس، اساس دین بر یک لحظه تجربه قرار دارد که ذاتاً دینی است و نیازی نیست تا با [[برهان]] [[متافیزیکی]] و شواهدی که [[پیروان]] [[برهان نظم]] اقامه کرده‌اند، یا با توجه به اهمیت دین برای [[زندگی]] [[اخلاقی]] توجیه شود<ref>قائمی‌نیا، علیرضا؛ تجربه دینی و گوهر دین، ص۱۰۵-۱۰۷؛ هوردن، ویلیام؛ راهنمای الهیات پروتستان، ترجمه طاطاوس میکائیلیان، ص۳۶-۴۰.</ref>..<ref>[[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[تجربه دینی (مقاله)|مقاله «تجربه دینی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۱۹.</ref>
+===تعریف===
+تجربه واقعه حادثه‌ای است که شخص از سر خود می‌گذراند (در نقش انجام دهنده و عامل آن واقعه و یا در نقش و بیننده آن واقعه) و به آن [[آگاه]] است؛ مانند تجربه مسابقه فوتبال که یا به صورت شرکت در آن مسابقه و یا به صورت دیدن آن است. ما تجربه‌های متنوعی داریم، اما منظور ما تجربه دینی است که غیر از تجربه‌های متعارف و معمولی است؛ یعنی شخص متعلَّق این [[تجربه]] را موجودی فراطبیعی می‌داند (یعنی [[خداوند]] یا تجلی خداوند در یک فعل)، یا آن را موجودی می‌انگارد که به گونه‌ای با [[خداوند]] مربوط است (مثل تجلی خداوند در شخصیتی مانند [[مریم]] [[مقدس]]) و یا آن را حقیقتی غایی می‌پندارد؛ حقیقتی توصیف‌ناپذیر.
+ویژگی‌ها: به طور خلاصه می‌توان گفت؛ تجربه دینی تجربه‌ای [[معنوی]] است که اولا؛ متعلق آن موجودی فراطبیعی باشد؛ یعنی [[تجربه]] در محدوده [[دین]] صورت گیرد؛ ثانیاً؛ فاعل آن در توصیف حالات و تجارب خود از مفاهیم و تعابیر [[دینی]] استفاده کند<ref>فعالی، محمدتقی؛ «تجربه‌گرایی دینی و قرائت‌پذیری»، ص۴۷.</ref>.
+درباره ماهیت تجربه دینی چند دیدگاه وجود دارد که مهم‌ترین آنها عبارت‌اند:
+نخست. [[احساس]]: شلایر ماخر تجربه دینی را احساس اتکای مطلق و یکپارچه به مبدأ یا قدرتی جدا از [[جهان]] می‌داند که بار [[معرفتی]] و شناختاری ندارد، بلکه از مقوله [[احساسات]] و مستقل از مفاهیم و [[اعتقادات]] و [[اعمال]] دینی است. از نظر او چون این تجربه، نوعی احساس و از حد تمایزات مفهومی فراتر است، پس نمی‌توانیم آن را توصیف کنیم<ref>پترسون، مایکل و دیگران؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۴۱.</ref>.
+'''نقد'''
+#چگونه ممکن است، شخص بتواند از [[دل]] احساساتی که معرفت‌بخش و شناختاری نیستند، گزاره‌های [[صدق]] و [[کذب]] بردار به دست آورد که در [[الهیات]] و [[فلسفه دین]] از آنها استفاده می‌شود. در واقع، اگر تجربه بیان‌ناپذیر است، پس [[حقایق]] دینی چگونه از آنها نتیجه گرفته می‌شوند؟
+#مدافعان این نظریه درباره ماهیت احساسات و [[عواطف]] به بدفهمی گرفتار شده‌اند؛ چراکه احساسات و عواطف نیز مانند اعتقادات و اعمال به مفاهیم وابسته هستند؛ پس نمی‌توان وجه معرفتی تجربه دینی را کاملاً منتفی دانست<ref>پترسون، مایکل و دیگران؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۴۳.</ref>.
+#این نظریه با [[ادیان آسمانی]] و ابراهیمی و تجارب [[وحیانی]] که صاحب کتاب دینی و معرفتی‌اند، سازگار نیست؛ چراکه [[باورها]] و [[گزاره‌های دینی]] شناختاری و صدق و کذب‌بردارند. همچنین این دیدگاه با [[مکاشفات]] [[عرفانی]] که با [[علم حصولی]] تبیین می‌شوند و بار معرفتی پیدا می‌کنند، هماهنگ نیست<ref>خسروپناه، عبدالحسین؛ کلام جدید، ص۳۰۴.</ref>.
+دوم. [[ادراک حسی]]: ویلیام آلستون، [[فیلسوف]] [[دین]] معاصر، تجربه دینی را نوعی [[ادراک حسی]] و ساختار آن را مانند ساختار [[تجربه]] [[حسی]] می‌داند. از نظر او همان‌گونه که در ادراک حسی، اشیا خودشان را به گونه‌ای به ما نشان می‌دهند که ما [[قادر]] به شناختشان باشیم، بر همین [[قیاس]]، در تجربه دینی نیز [[خداوند]] چنان خود را ظاهر می‌کند که شخص تجربه‌گر می‌تواند او و افعالش را بشناسد<ref>پترسون، مایکل و دیگران؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۴۴-۴۵.</ref>.
+'''نقد''': این دیدگاه هم با تجربه [[وحیانی]] هماهنگ است؛ چراکه در تجربه حسی ما اشیا را با اوصاف و کیفیات حسی آنها تجربه می‌کنیم؛ در حالی که افراد تجربه کننده [[خدا]] در گزارش تجربه‌های خود خدا را بدون اوصاف و کیفیات حسی می‌دانند. در واقع تجربه خدا از سنخ [[علم حضوری]] است؛ برخلاف تجربه حسی که از سنخ [[علم حصولی]] است<ref>پترسون، مایکل و دیگران؛ عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، ص۴۵؛ خسروپناه، عبدالحسین؛ کلام جدید، ص۳۰۴.</ref>.
+سوم. پراود فوت (متولد ۱۹۳۹) هم با نقد دو نظریه یاد شده مدعی شد که ما تجربه دینی [[تفسیر]] ناشده‌ای نداریم و هر تجربه‌ای با مقولات [[اعتقادی]] و امور فراطبیعی تبیین می‌شود<ref>فوت، پراود؛ تجربه، دینی، ترجمه عباس یزدانی، ص۲۰۰.</ref> و [[عقاید]] و [[اعمال]] [[دینی]] تفاسیری از تجربه‌اند<ref>فوت، پراود؛ تجربه، دینی، ترجمه عباس یزدانی، ص۶۸.</ref>.
+'''نقد''': ایراد این دیدگاه آن است که اگر ما تجربه دینی را از سنخ علم حضوری بدانیم، گرچه بدون تفسیر برای صاحب [[ادراک]] ظاهر و معلوم است، ولی برای انتقال آن به دیگران به تفسیر و تبدیل آن به علم حصولی نیاز داریم و اگر از سنخ علم حصولی باشد؛ بدون تفسیر و تبیین انتقال‌پذیر به مخاطبان است<ref>خسروپناه، عبدالحسین؛ کلام جدید، ص۳۰۵.</ref>.<ref>[[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[تجربه دینی (مقاله)|مقاله «تجربه دینی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|فرهنگنامه کلام جدید]]، ص ۱۲۰.</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۸۳: / خط ۱۰۹: @@
 # [[پرونده:IM010488.jpg|22px]] [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، [[آشنایی با علوم قرآنی (کتاب)|'''آشنایی با علوم قرآنی''']]
 # [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[تجربه دینی و وحی (مقاله)|مقاله «تجربه دینی و وحی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
+# [[پرونده:IM010879.jpg|22px]] [[رضا میرزائی|میرزائی، رضا]]، [[تجربه دینی (مقاله)|مقاله «تجربه دینی»]]، [[فرهنگنامه کلام جدید (کتاب)|'''فرهنگنامه کلام جدید''']]
 {{پایان منابع}}