شخصیت امام هادی: تفاوت میان نسخه‌ها

| مداخل مرتبط =

== برداشت‌هایی از [[شخصیت]] [[حضرت امام هادی]]{{ع}} ‌==

هنگامی که کلمات دانشمندان و بزرگان [[مسلمان]] در رابطه با شخصیت حضرت امام [[ابوالحسن علی بن محمد هادی]]{{ع}} را از نظر می‌گذرانیم، تنها یک تصویر در برابر چشمان ما نقش می‌بندد و آن اینکه [[دوستان]] و [[دشمنان]]، همه آن حضرت را بزرگ داشته و همه [[مسلمانان]] بر [[بزرگواری]] و جلالت قدر آن حضرت [[اجماع]] و اتّفاق کرده‌اند.

اینک بعضی از برداشت‌های [[علما]] و بزرگان که معاصر آن حضرت بوده‌اند، همچنین دانشمندان و مورّخانی که بعد از آن حضرت می‌زیسته و در رابطه با شخصیت منحصر به‌فرد آن حضرت نظر داده و نظر آنها به دست ما رسیده است توجّه نمائید:

# در نامه‌ای که [[متوکل]] عبّاسی به [[امام هادی]]{{ع}} نوشته است چنین آمده: [[بسم الله]] الرّحمن الرّحیم، امّا بعد: [[امیر المؤمنین]] متوکل قدر تو را می‌شناسد و رعایت [[خویشاوندی]] تو را نموده و [[حقّ]] تو را بر خود [[واجب]] می‌داند وی همواره و در همه کارها در رابطه با تو و [[اهل بیت]] تو آن می‌کند که به صلاح حال تو و اهل بیت تو بوده، سربلندی تو و خاندانت در آن تثبیت گردد و [[امنیت]] و [[برکت]] بر تو و آنان داخل گردد، او همه این کارها را برای جلب [[رضایت خداوند]] و به‌جای آوردن آنچه را که [[خداوند]] در رابطه تو و خاندانت بر او واجب کرده است به انجام می‌رساند. آنگاه در پایان‌نامه این‌گونه آمده است: امیر المؤمنین [[مشتاق]] دیدن تو می‌باشد و خوش می‌دارد که از نزدیک با تو دیداری تازه کند و با نگاه کردن به چهره میمون و مبارکت [[تیمّن]] بجوید<ref>اصول کافى، ج۱، ص۵۰۲؛ الفصول المهمّه، ص۲۶۵.</ref>.

# [[یحیی بن هرثمه]] - همان کسی که متوکل او را برای بردن امام{{ع}} از [[مدینه]] به [[سامرا]] فرستاده بود- گوید: من برای انجام این مأموریت به [[شهر مدینه]] رفتم. هنگامی که وارد شهر مدینه شدم [[مردم]] [[شهر]] که متوجه مأموریت من در رابطه با امام هادی{{ع}} شده بودند و می‌ترسیدند در این [[سفر]] چشم‌زخم و گزندی به آن حضرت برسد، ضجّه و ناله عظیمی سر دادند، بدان‌سان که تا آن‌زمان [[مردم]] چنین ضجّه و ناله‌ای در [[شهر]] نشنیده بودند تو گویی که همه [[دنیا]] به جوش و خروش آمده بود؛ چراکه آن حضرت همواره ملازم [[مسجد]] و [[محراب]] بوده همیشه به [[اهل]] [[شهر مدینه]] نیکویی روا می‌داشت و هیچگاه به سمت [[دنیا]] و زخارف آن میل و رغبت از خود نشان نمی‌داد، من [[منزل]] آن حضرت را بازرسی کردم. امّا جز کتاب‌های [[قرآن]]، [[دعا]]، و کتاب‌های [[علمی]] چیزی در آن نیافتم. اینجا بود که آن حضرت در نظرم بسیار بزرگ آمد و از آن پس خود شخصا خدمتگزاری آن حضرت را به عهده گرفتم و با او بسیار خوب برخورد نمودم، هنگامی که به [[بغداد]] وارد شدیم ابتدا به نزد [[اسحاق طاهری]] که والی بغداد بود رفتم. وی به من گفت: ای یحیی، این [[مرد]] فرزند [[رسول خدا]]{{صل}} می‌باشد، و تو خود [[متوکل]] را خوب می‌شناسی، و می‌دانی که اگر متوکل را بر ضدّ این مرد تحریک کنی او را خواهد کشت، و در این صورت رسول خدا{{صل}}‌ در [[روز قیامت]] [[دشمن]] تو خواهد بود، در پاسخ او گفتم: به [[خدا]] [[سوگند]] که من در برخورد با این مرد جز نیکویی از او چیزی ندیده‌ام‌<ref>تذکرة الخواص، ص۲۰۲.</ref>.

# [[ابو عبدالله جنیدی]] گوید: به [[خداوند متعال]] سوگند که او [[امام هادی]]{{ع}} بهترین فرد از میان [[مردمان]] روی [[زمین]] و بافضیلت‌ترین مخلوق خداوند متعال است‌<ref>مآثر الکبرى، ج۳، ص۹۶.</ref>.

# [[عبدالله بن اسعد یافعی]] گوید: ابو الحسن علی هادی فرزند محمّد [[الجواد]] فرزند علی رضا فرزند [[موسی کاظم]] فرزند [[جعفر صادق]]، [[علوی]] [[حسینی]]، چهل سال [[زندگی]] کرد. وی مردی متعبّد و فقیهی [[پیشوا]] بود<ref>مرآت الجنان، ج۲، ص۱۶۰.</ref>.

# [[محمد امین غالب طویل]] گوید: وی بسیار خوش‌اخلاق بود. تا جایی که هیچ‌کس شکی در [[مقام عصمت]] او نداشت. امّا [[خلیفه عبّاسی]] متوکل از [[ترس]] اینکه [[مقامات]] آن حضرت موجب به خطر افتادن خلافتش شود به حرف بدگویان و سعایت‌کنندگان که به او می‌گفتند: [[امام هادی]]{{ع}} در [[خانه]] خود [[اسلحه]] و لوازم آمادگی برای [[قیام]] را جمع‌آوری نموده و مدّعی [[خلافت]] است گوش فرا داده و در آن‌وقت سپاهیان ترک تبار خود را به سمت آن حضرت گسیل داشت. آنان شبانه به خانه آن حضرت حمله کردند. متوکل از این جهت سپاهیان ترک تبار را برای این مأموریت [[انتخاب]] کرده بود که به سپاهیان [[عرب]] تبار [[مسلمان]] اعتماد نداشت؛ چراکه می‌دانست آنان کسی را که برای خلافت شایسته‌تر است می‌شناسند. امّا ترک تباران تازه مسلمانانی بودند که به مسائل پیچیده عالم [[اسلام]] آشنایی نداشتند. آنان یارویاور چشم و گوش‌بسته [[خلفای عبّاسی]] بودند. هم آنان که به [[ازدواج]] با [[دختران]] ترک تبار عادت کرده بودند. نظامیان ترک تبار شبانگاه به خانه امام هادی{{ع}} رسیدند. آنان آن حضرت را این‌گونه یافتند که بر فرش خاک نشسته و ردائی از پشم به خود پیچیده و مشغول [[خواندن قرآن]] است. آنان همه زوایا و گوشه‌های خانه آن حضرت را تفتیش نموده سپس آن حضرت را دستگیر کرده به نزد [[خلیفه]] برده و جریان را به او گفتند. آنان برای خلیفه تعریف کردند که آن حضرت را در چه مقامی از [[زهد]] یافتند و اینکه در [[خانه]] او هیچ‌چیز از [[سلاح]] و سازوبرگ [[جنگ]] پیدا نکرده‌اند<ref>تاریخ العلویین، ص۱۶۷.</ref>.

== جلوه‌هایی از [[شخصیت]] [[حضرت امام هادی]]{{ع}}‌ ==

=== [[بخشندگی‌]] ===

تاریخ‌نگاران نمونه‌های بسیاری از [[نیکوکاری]] امام هادی{{ع}} و [[احسان]] آن حضرت به [[فقیران]] و بیچارگان و [[بزرگداشت]] آن حضرت نسبت به [[نیازمندان]] ذکر نموده‌اند که ما به این چند مورد اکتفا می‌کنیم.

# روزی [[حضرت امام هادی]]{{ع}} [[سامرّا]] را به قصد [[زمین]] [[کشاورزی]] که در روستایی نزدیک [[سامرا]] داشت ترک کرد. مردی از [[اعراب]] به قصد [[زیارت]] آن‌ حضرت به [[منزل]] آن حضرت رفت. امّا آن حضرت را در منزل نیافت. [[خانواده]] امام هادی{{ع}} به آن مرد گفتند که ایشان به زمین کشاورزی خود رفته است. آن مرد آهنگ آنجا کرد. هنگامی که در نزد [[امام]] حضور پیدا کرد امام{{ع}} از او پرسیدند: آیا حاجتی داری؟ آن مرد با صدایی آهسته عرض کرد: ای [[پسر رسول خدا]]، من مردی از [[بادیه‌نشینان]] [[کوفه]] هستم. من از کسانی که به [[ولایت]] جدّ شما [[حضرت علی بن ابی طالب]]{{ع}} [[اعتقاد]] دارند هستم، امّا از بد [[روزگار]] [[دینی]] بسیار سنگین به گردن من آمده و برای [[رهایی]] از بار این [[دین]] کس دیگری جز شما نیافتم تا به نزد او بروم.

امام هادی{{ع}} بر حال او رقّت آورده و حاجتی را که آن مرد به نزد آن حضرت آورده بود بزرگ شمردند. امّا در آن برهه [[زمان امام هادی]]{{ع}} در تنگنای [[مالی]] بوده و چیزی نداشتند تا به آن مرد بدهند و نیازش را برطرف کنند. بنابراین کاغذی برداشته و با خطّ [[مبارک]] خود در آن نوشتند که این مرد این مبلغ از من طلبکار است، و مقدار آن [[پول]] را در آن کاغذ معین فرمودند.

آنگاه به آن مرد فرمودند: این ورقه را بگیر. هنگامی که من به سامرا بازگشتم و گروهی از [[مردم]] به دور من جمع شدند به نزد من بیا و پولی که در این کاغذ نوشته شده از من طلب کن و هنگامی که من از دادن آن به تو عاجز شدم بر من سخت بگیر و مرا بر ندادن [[پول]] شدیدا مورد [[عتاب]] و خطاب قرار بده، و در این دستور که به تو می‌دهم به هیچ‌وجه با من [[مخالفت]] نکن.

مرد [[عرب]] کاغذ را گرفت. هنگامی که [[امام هادی]]{{ع}} به [[سامرّا]] بازگشتند عدّه‌ای دور آن حضرت جمع شدند که در میان آنان [[جاسوسان]] [[حکومت]] و مأموران [[امنیتی]] نیز حضور داشتند. [[مرد]] [[اعرابی]] به نزد [[امام]] آمد و آن ورقه را در محضر جمع به ایشان عرضه کرد و از امام خواست آن مبلغ بدهکاری که در آن‌ ورقه نوشته بودند فورا به او پرداخت کنند. [[امام هادی]]{{ع}} شروع به عذر آوردن نمود، امّا [[اعرابی]] با سخنانی درشت با آن حضرت سخن می‌گفت. هنگامی که [[اهل]] آن مجلس متفرّق شدند، مأموران [[امنیتی]] خبر این مکالمه بین [[مرد]] اعرابی و امام هادی را به [[متوکل]] دادند. متوکل با شنیدن این خبر دستور داد سی هزار درهم برای امام هادی بفرستند. هنگامی که این [[پول]] به دست امام رسید و اعرابی هم به نزد امام هادی{{ع}} آمد، آن حضرت به او فرمودند: «این [[مال]] را بگیر و [[دین]] خود را از آن ادا کن و آنچه از آن باقی می‌ماند بر اهل و [[خاندان]] خود [[خرج]] کن و ما را معذور دار که بیشتر از این نتوانستیم به تو بدهیم».

احسانی در این سطح بر اعرابی گران آمد و به امام عرضه داشت: بدهکاری من حتّی به اندازه ثلث این مبلغ هم نمی‌شود. یعنی بقیه آن را پس بگیرید امّا امام هادی{{ع}} حاضر نشد از آن سی هزار درهم چیزی از آن مرد پس بگیرد. اعرابی به سمت [[دیار]] خود بازگشت درحالی‌که می‌گفت: [[خداوند متعال]] به اینکه [[رسالت]] خود را در میان چه خاندانی قرار دهد داناتر است‌<ref>الاتّحاف بحب الاشراف، ص۱۷۶؛ ابن صبّاغ، الفصول المهمّه، ص۲۷۴؛ الصّواعق المحرقه، ص۳۱۲.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۲ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱۲]]، ص ۳۳.</ref>

=== [[زهد]] و پارسایی‌ ===

=== کار در مزرعه ‌===

این پیشوای [[بزرگوار]] کاملا از هرگونه [[تکبّر]] و منیت خالی بوده است. تا آنجا که گفته‌اند: آن حضرت در زمینی که داشت با دست خود به کار [[کشاورزی]] می‌پرداخت تا بدین‌وسیله برای خود و خانواده‌اش موجبات امرار معاش را فراهم آورد، علی بن ابو حمزه این‌چنین [[روایت]] می‌کند که: «[[ابو الحسن]] سوّم [[حضرت امام هادی]]{{ع}} را دیدم که در رویزمین کار می‌کرد درحالی‌که از سر تا به قدم از عرق پوشیده شده بود. به خدمت آن حضرت عرضه داشتم: [[خداوند]] مرا قربان شما کند. پس مردان کجا هستند؟ منظور [[علی بن ابی حمزه]] از مردان، [[دوستان]]، [[شیعیان]] و یاوران امام هادی{{ع}} بود.

[[امام]]{{ع}} پاسخ دادند: {{متن حدیث|يَا عَلِيُّ قَدْ عَمِلَ بِالْمِسْحَاةِ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي وَ مِنْ أَبِي فِي أَرْضِهِ}}؛ ای علی، بدان‌که کسانی با بیل در زمین خود به فعّالیت زراعتی پرداخته‌اند که به مراتب از من و پدرم [[برتر]] و بالاتر بوده‌اند. به خدمت آن حضرت عرضه داشتم: منظور شما چه کسانی هستند؟ آن حضرت فرمودند: [[رسول خدا]]{{صل}}، [[امیر المؤمنین]]{{ع}} و همه پدرانم با دست خود کار می‌کردند و کشاورزی کار [[انبیا]]، [[مرسلین]] و اوصیای [[صالح]] آنان می‌باشد<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۱۶۲.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۲ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱۲]]، ص ۳۷.</ref>

=== [[راهنمایی]] گمراهان‌ ===

حضرت امام هادی{{ع}} [[سعی]] بسیار وافری در زمینه راهنمایی [[گمراهان]] و [[منحرفان]] از جادّه [[حق]] و [[حقیقت]] و [[هدایت]] آنها به [[راه راست]] داشته است، از میان کسانی که [[امام هادی]]{{ع}} آنها را از [[ضلالت]] و [[گمراهی]] به راه راست هدایت کرده است می‌توان به ابو الحسن [[بصری]] معروف به ملّاح نام برد. ابو الحسن بصری دارای [[مذهب]] [[واقفی]] بود. یعنی تا [[امامت]] حضرت امام [[موسی بن جعفر]]{{عم}} را قبول داشته، امّا پس از امام موسی بن جعفر متوقّف شده و به [[امامت]] [[فرزندان]] [[پاک]] آن حضرت [[اعتراف]] و [[ایمان]] نداشت. روزی [[امام هادی]] با او دیدار کرد و به او فرمود: تا کی می‌خواهی به این [[خواب]] خود ادامه دهی؟ آیا وقت آن نرسیده است که از این [[خواب غفلت]] بیدار شوی؟!

این دو جمله کوتاه آن‌چنان اثری در [[دل]] و [[جان]] [[ابو الحسن]] [[بصری]] گذاشت که او را منقلب کرد، وی پس از آن به راه [[حقّ]] بازگشت‌<ref>اعلام الورى، ج۲، ص۱۲۳ به نقل از کتاب الواحده نوشته عمّى، و هم‏چنین به نقل از اعلام در بحار الانوار، ج۵۰، ص۱۸۹.</ref>.<ref>[[سید منذر حکیم|حکیم، سید منذر]]، [[پیشوایان هدایت ج۱۲ (کتاب)|پیشوایان هدایت ج۱۲]]، ص ۳۸.</ref>

امام هادی{{ع}} همواره [[اصحاب]] خود و همه [[مسلمانان]] را از برقراری رابطه‌ با جماعت [[صوفیه]] و رفتن در میان آنها به‌شدّت بازمی‌داشتند؛ چراکه آنان باعث [[گمراهی]] [[مردم]] می‌شدند. صوفیان با تظاهر به [[زهد]] و [[پارسایی]] و عدم [[وابستگی]] و دلبستگی به ظواهر [[دنیا]]، [[مردمان]] ساده و زودباور را گول زده و آنها را از راه حقّ و [[حقیقت]] [[منحرف]] می‌کردند.

امام هادی{{ع}} در جلوگیری از اختلاط مسلمانان با این دسته و طایفه با شدّت بسیاری عمل می‌کردند. در این زمینه می‌توان به [[روایت]] حسین بن ابی الخطّاب توجّه کرد که گفت: من در [[مسجد النبی]] در نزد حضرت ابو الحسن امام هادی{{ع}} بودم. گروهی از [[یاران]] آن حضرت که در میان آنها [[ابو هاشم جعفری]] نیز دیده می‌شد به نزد آن حضرت آمدند. ابو هاشم جعفری مردی دارای [[فصاحت]] و [[بلاغت]] بود و در نزد امام هادی{{ع}} دارای جایگاهی ویژه بود در همین [[زمان]] که ما در نزد امام هادی ایستاده بودیم، گروهی از صوفیه به [[مسجد]] داخل شده و در کنار ما نشستند و مشغول به ذکر و [[تهلیل]] شدند، امام هادی{{ع}} رو به اصحاب و یاران خود کرده فرمودند: {{متن حدیث|لَا تَلْتَفِتُوا إِلَى هَؤُلَاءِ الْخَدَّاعِينَ، فَإِنَّهُمْ حُلَفَاءُ الشَّيَاطِينِ، وَ مُخَرِّبُو قَوَاعِدِ الدِّينِ، يَتَزَهَّدُونَ لِإِرَاحَةِ الْأَجْسَامِ، وَ يَتَهَجَّدُونَ لِصَيْدِ الْأَنْعَامِ، يَتَجَرَّعُونَ عُمْرًا حَتَّى يُدِيخُوا لِلْإِيكَافِ حُمْرًا، لَا يُهَلِّلُونَ إِلَّا لِغُرُورِ النَّاسِ، وَ لَا يُقَلِّلُونَ الْغِذَاءَ إِلَّا لِمَلْءِ الْعَسَّاسِ وَ اخْتِلَاسِ قَلْبِ الدَّفْنَاسِ، يُكَلِّمُونَ النَّاسَ بِإِمْلَائِهِمْ فِي الْحُبِّ، وَ يَطْرَحُونَهُمْ بِإِذْلَالِهِمْ فِي الْجُبِّ، أَوْرَادُهُمُ الرَّقْصُ وَ التَّصْدِيَةُ، وَ أَذْكَارُهُمُ التَّرَنُّمُ وَ التَّغْنِيَةُ، فَلَا يَتْبَعُهُمْ إِلَّا السُّفَهَاءُ، وَ لَا يَعْتَقِدُ بِهِمْ إِلَّا الْحَمْقَاءُ، فَمَنْ ذَهَبَ إِلَى زِيَارَةِ أَحَدِهِمْ حَيًّا أَوْ مَيِّتًا، فَكَأَنَّمَا ذَهَبَ إِلَى زِيَارَةِ الشَّيْطَانِ وَ عِبَادَةِ الْأَوْثَانِ، وَ مَنْ أَعَانَ وَاحِدًا مِنْهُمْ فَكَأَنَّمَا أَعَانَ مُعَاوِيَةَ وَ يَزِيدَ وَ أَبَا سُفْيَانَ}}؛ به این نیرنگ‌بازان نگاه نکنید که آنها هم‌پیمانان [[شیاطین]] و ویران‌کنندگان پایه‌های [[دین]] هستند. [[هدف]] آنان از تظاهر به [[زهد]] و [[پارسایی]] راحتی جسمشان است و از [[تهجّد]] و [[شب‌زنده‌داری]] هدفی جز اینکه چارپایی برای منافع خود به چنگ آورند، ندارند. آنان عمری را به [[سختی]] می‌گذرانند تا اینکه بتوانند با استفاده از [[نادانی]] [[مردم]] برای خود درازگوشی به زیر زین آورند. آنان جز برای [[فریفتن]] مردم به [[تسبیح]] و [[تهلیل]] نمی‌پردازند، و جز برای پرکردن کاسه‌های [[طمع]] و به چنگ آوردن [[دل]] [[نادانان]] به خوردن غذای کم مبادرت نمی‌کنند، آنان چون با مردم صحبت می‌کنند، همواره از [[محبّت]] سخن به میان می‌آورند، امّا با گمراهی‌های خود مردم را در چاه [[ضلالت]] و [[گمراهی]] می‌اندازند. ورد آنان رقص و کف زدن و ذکر آنان آوازخوانی و غنا می‌باشد.

جز سفها و نادانان کسی از آنان [[پیروی]] نمی‌کند و جز احمقان کسی به آنان [[معتقد]] نمی‌شود. هرکس به [[زیارت]] یکی از مرده یا زنده آنان برود گویا که به زیارت [[شیطان]] و [[عبادت بت‌ها]] رفته است، و هرکس یک تن از آنان را کمک و [[یاری]] نماید، گویا که معاویه و یزید و [[ابو سفیان]] را کمک و یاری نموده است.

 

 

=== [[بزرگداشت]] دانشمندان ‌===

 

چرا که چنین کسان، منابع نور در روی [[زمین]] هستند. از میان کسانی که [[امام هادی]]{{ع}} به جهت علم و دانش، آنان را [[تکریم]] و [[احترام]] کرده است یکی از [[عالمان]] و [[فقیهان]] [[شیعه]] است که به امام هادی خبر رسیده بود وی با یک [[ناصبی]] بحث کرده، او را محکوم نموده و بر وی غالب آمده است. امام هادی{{ع}} از شنیدن این خبر بسیار مسرور و خوشحال گردید. هنگامی که آن عالم [[شیعی]] برای دیدار امام [[هادی]]{{ع}} آمده بود، آن حضرت با بزرگداشت و استقبالی گرم با او روبرو شد، و درحالی‌که مجلس امام هادی{{ع}} مالامال از سادات علوی و همچنین [[عبّاسیان]] بود، آن حضرت وی را در آن مجلس در کنار خود نشاند و شروع به [[سخن گفتن]] با او کرده بسیار از حال او سؤال می‌کرد. این مطلب بر حضّار مجلس گران آمد. [[سادات]] [[هاشمی]] به امام هادی{{ع}} رو کرده و عرضه داشتند: چگونه او را بر سادات [[بنی هاشم]] مقدّم می‌دارید؟

 

 

 

 

 

 

 

=== عبادت ‌===