بدون خلاصۀ ویرایش
(←پانویس) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
مأمون (۱۹۸ - ۲۱۸): بیشتر عمر امام جواد{{ع}} در عصر [[خلافت مأمون]] سپری شد و از هفده سال [[امامت]] آن حضرت، پانزده سال آن همزمان با عصر [[حکومت]] وی بود. در باب روابط مأمون و امام دو دیدگاه وجود دارد؛ برخی دیدگاهها بر آناند که مأمون به منزلت ویژه امام جواد{{ع}} [[باور]] داشت و رفتارهای وی نیز از همین باور ریشه گرفتهاند. در این دیدگاه، مأمون بر [[فضائل]] امام [[آگاه]] و خالصانه شیفته او بود و به رغم سن اندک امام جواد{{ع}}، فضل و [[دانش]] او را میستود و او را [[اکرام]] میکرد و در برابر اعتراضهایی که به او میشد، میگفت: [[شناخت]] من از این [[جوان]] بیش از شماست، او از خاندانی است که دارای [[علوم]] الهیاند و پدران او در [[علم]] و [[ادب]] بینیاز از مردماند و خردسالی چیزی از کمال ایشان نمیکاهد<ref>مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۸۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب، ج۴، ص۳۸۲؛ طبرسی، تاج الموالید، ص۱۲۹.</ref>. | مأمون (۱۹۸ - ۲۱۸): بیشتر عمر امام جواد{{ع}} در عصر [[خلافت مأمون]] سپری شد و از هفده سال [[امامت]] آن حضرت، پانزده سال آن همزمان با عصر [[حکومت]] وی بود. در باب روابط مأمون و امام دو دیدگاه وجود دارد؛ برخی دیدگاهها بر آناند که مأمون به منزلت ویژه امام جواد{{ع}} [[باور]] داشت و رفتارهای وی نیز از همین باور ریشه گرفتهاند. در این دیدگاه، مأمون بر [[فضائل]] امام [[آگاه]] و خالصانه شیفته او بود و به رغم سن اندک امام جواد{{ع}}، فضل و [[دانش]] او را میستود و او را [[اکرام]] میکرد و در برابر اعتراضهایی که به او میشد، میگفت: [[شناخت]] من از این [[جوان]] بیش از شماست، او از خاندانی است که دارای [[علوم]] الهیاند و پدران او در [[علم]] و [[ادب]] بینیاز از مردماند و خردسالی چیزی از کمال ایشان نمیکاهد<ref>مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۸۷؛ ابن شهرآشوب، مناقب، ج۴، ص۳۸۲؛ طبرسی، تاج الموالید، ص۱۲۹.</ref>. | ||
بر اساس همین دیدگاه، امام به | بر اساس همین دیدگاه، امام به پاس حرمتی که مأمون بر او میگذاشت، او را حِرزی آموخت که از [[بلاها]] مصون ماند. مأمون از این حرز در [[جنگها]] و [[دشواریها]] استفاده میکرد<ref>ابن طاووس، مهج الدعوات، ص۵۲.</ref>. | ||
دیدگاه دیگر برای مأمون دو چهره ترسیم میکند؛ وی در ظاهر به گونهای [[رفتار]] میکرد؛ اما در پی این [[رفتارها]] اهداف دیگری داشت. در این دیدگاه، مأمون تلاش کرد تا امام جواد{{ع}} را به [[امور دنیوی]] [[آلوده]] کند، او به کنیزانی | دیدگاه دیگر برای مأمون دو چهره ترسیم میکند؛ وی در ظاهر به گونهای [[رفتار]] میکرد؛ اما در پی این [[رفتارها]] اهداف دیگری داشت. در این دیدگاه، مأمون تلاش کرد تا امام جواد{{ع}} را به [[امور دنیوی]] [[آلوده]] کند، او به کنیزانی مأموریت داد تا آن حضرت را به سوی خود جلب کنند؛ اما [[امام]]{{ع}} توجهی به آنان نکرد. همچنین به مردی به نام مخارق که نوازنده و آوازهخوان بود مأموریت داد تا [[امام جواد]]{{ع}} را به آلودگی بکشاند؛ ولی او نیز موفق به چنین کاری نشد و در مواجهه با امام{{ع}} خودش متحول شد<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۴۹۴.</ref>. | ||
با وجود [[سیاست]] [[مأمون]] که در صدد به انزوا کشاندن امام جواد{{ع}} بود، اما در دوره او به [[شیعیان]] | با وجود [[سیاست]] [[مأمون]] که در صدد به انزوا کشاندن امام جواد{{ع}} بود، اما در دوره او به [[شیعیان]] سختگیری نمیشد و موردی از پیگیری و تحت تعقیب قرار گرفتن ایشان گزارش نشده است. امام جواد{{ع}} به همراه شدن شیعیان با [[حاکمان]] سفارش نمیکرد، تلاش آن حضرت بر این بود که خود حلقه وصل شیعیان باشد. از این رو، با توجه به حضور [[اهل بیت]] در [[مدینه]] و امکان دسترسی به ایشان در ایام [[حج]]، [[جهاد]] [[جامعه]] [[شیعه]] را حج و [[عمره]] گزاردن و در کنار [[خانه خدا]] بودن میدانست<ref>کلینی، کافی، ج۱، ص۲۵۱؛ استرآبادی، تأویل الایات الظاهره، ص۷۹۸.</ref> که معنای ضمنی آن توصیه به برقراری ارتباط با امام و توجه به [[فرامین]] ایشان و پرهیز از محور قراردادن حاکمان و [[همکاری]] با ایشان بود. | ||
مُعتصِم (حک: ۲۱۸ - ۲۲۷): دو سال پایانی عمر امام جواد{{ع}} (۲۱۸ تا ۲۲۰) در عصر [[خلافت معتصم]] که عموی همسرش امّفضل بود سپری شد. هنگامی که [[معتصم]] به تخت نشست، پیگیر احوال امام جواد{{ع}} شد تا اینکه امام را از مدینه به [[بغداد]] فراخواند. امام جواد{{ع}} در [[محرم]] سال ۲۲۰ق، به بغداد آمد و تا پایان عمر، به مدت ده ماه، در بغداد ماندگار شد. | مُعتصِم (حک: ۲۱۸ - ۲۲۷): دو سال پایانی عمر امام جواد{{ع}} (۲۱۸ تا ۲۲۰) در عصر [[خلافت معتصم]] که عموی همسرش امّفضل بود سپری شد. هنگامی که [[معتصم]] به تخت نشست، پیگیر احوال امام جواد{{ع}} شد تا اینکه امام را از مدینه به [[بغداد]] فراخواند. امام جواد{{ع}} در [[محرم]] سال ۲۲۰ق، به بغداد آمد و تا پایان عمر، به مدت ده ماه، در بغداد ماندگار شد. | ||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
سیاست معتصم در این مدت، سختگیری بر امام و تخریب چهره او و آلوده نشان دادن وی بود؛ اما خود اقرار میکرد که چنین شیوههایی نمیتواند شیعیان را تحت تأثیر قرار دهد<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۶۰.</ref>. در مدت ده ماهه حضور امام در بغداد، سه گزارش و رویداد، بیانگر [[سوء ظن]] دستگاه حکومت و حامیان آن به امام جواد{{ع}} است. | سیاست معتصم در این مدت، سختگیری بر امام و تخریب چهره او و آلوده نشان دادن وی بود؛ اما خود اقرار میکرد که چنین شیوههایی نمیتواند شیعیان را تحت تأثیر قرار دهد<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۶۰.</ref>. در مدت ده ماهه حضور امام در بغداد، سه گزارش و رویداد، بیانگر [[سوء ظن]] دستگاه حکومت و حامیان آن به امام جواد{{ع}} است. | ||
یکم: هنگام حضور امام در [[بغداد]]، درباره برخی مسائل [[فقهی]] اختلافهایی پیش آمد. از جمله درباره اندازه قطع دست سارق، میان [[فقها]] [[اختلاف]] پیش آمد و جلسهای با حضور فقها در این باره تشکیل شد. برخی همچون ابن ابیدُؤاد، [[قاضی]] رسمی [[حکومت]]، نظرشان بر این بود که در [[سرقت]]، [[دست]] دزد تا مچ یا فراتر از آن قطع میشود؛ اما [[امام]]{{ع}} با استناد به [[آیات]] و سخنی از [[رسول خدا]]{{صل}}، حدّ سرقت را تا ریشه انگشتان ذکر کرد و همین [[حکم]] پذیرفته شد<ref>عیاشی، تفسیر، ج۱، ص۳۱۹.</ref>. همچنین در موضوع حکم | یکم: هنگام حضور امام در [[بغداد]]، درباره برخی مسائل [[فقهی]] اختلافهایی پیش آمد. از جمله درباره اندازه قطع دست سارق، میان [[فقها]] [[اختلاف]] پیش آمد و جلسهای با حضور فقها در این باره تشکیل شد. برخی همچون ابن ابیدُؤاد، [[قاضی]] رسمی [[حکومت]]، نظرشان بر این بود که در [[سرقت]]، [[دست]] دزد تا مچ یا فراتر از آن قطع میشود؛ اما [[امام]]{{ع}} با استناد به [[آیات]] و سخنی از [[رسول خدا]]{{صل}}، حدّ سرقت را تا ریشه انگشتان ذکر کرد و همین [[حکم]] پذیرفته شد<ref>عیاشی، تفسیر، ج۱، ص۳۱۹.</ref>. همچنین در موضوع حکم راهزنان مسیر حُجاج و ناامنکنندگان راهها از فقها سؤال شد و آنان پاسخهای خود را مطرح کردند؛ امام نیز مورد توجه بود و نظر وی نیز خواسته شد که بر پاسخ تفصیلی امام توجه و بدان عمل شد<ref>عیاشی، تفسیر، ج۱، ص۳۱۴.</ref>. امام در این باره به [[معتصم]] فرمود: اگر راهزنان کسی را نکشته و [[مالی]] را سرقت نکردهاند و فقط راه را ناامن کردهاند، تنها به [[حبس]] گرفتار میشوند؛ چنانچه افزون بر ناامنی دست به [[قتل]] نیز زده باشند، به قتل میرسند، اما اگر فراتر از این بر ایجاد ناامنی و قتل، [[اموال]] را نیز سرقت کرده باشند، دست و پایشان برخلاف<ref>منظور دست چپ و پای راست یا دست راست و پای چپ است.</ref> قطع شده سپس به دار آویخته میشوند<ref>عیاشی، تفسیر، ج۱، ص۳۱۴.</ref>. | ||
اظهارنظرهای دقیق [[امام جواد]]{{ع}} در مسائل فقهی، منجر به بروز [[حسادتها]] از سوی کسانی همچون ابن ابیدؤاد شد که خود از صاحب منصبان حکومتی بودند، این افراد میکوشیدند تا معتصم را به امام جواد{{ع}} بدگمان سازند و علیه او دست به [[تبانی]] زده و خطرهای توجه کردن معتصم به امام را برای کیان [[حکومت عباسی]] گوشزد کنند. | اظهارنظرهای دقیق [[امام جواد]]{{ع}} در مسائل فقهی، منجر به بروز [[حسادتها]] از سوی کسانی همچون ابن ابیدؤاد شد که خود از صاحب منصبان حکومتی بودند، این افراد میکوشیدند تا معتصم را به امام جواد{{ع}} بدگمان سازند و علیه او دست به [[تبانی]] زده و خطرهای توجه کردن معتصم به امام را برای کیان [[حکومت عباسی]] گوشزد کنند. | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
== امام{{ع}} و قیامهای ضد عباسی == | == امام{{ع}} و قیامهای ضد عباسی == | ||
در عصر [[امامت امام جواد]]{{ع}} قیامهایی از سوی [[علویان]] به وقوع پیوستند. [[سیاست]] کلی امام در برابر [[قیامها]]، عدم جانبداری و | در عصر [[امامت امام جواد]]{{ع}} قیامهایی از سوی [[علویان]] به وقوع پیوستند. [[سیاست]] کلی امام در برابر [[قیامها]]، عدم جانبداری و حمایت نکردن به صورت مستقیم و آشکارا بود. از این رو، برای امام درباره این قیامها، [[رفتار]] و سخنی به ثبت نرسیده است. تنها درباره یک [[قیام]] که مربوط به دورههای پیشین بود و در عصر امام جواد{{ع}} از موضوعیت خارج شده بود، اظهارنظری از ایشان ثبت شده است. [[امام]] درباره عظمت و بزرگی [[قیام فخ]] که در سال ۱۶۹ ق رخ داد، فرمود: بعد از [[حادثه کربلا]]، هیچ حادثهای برای ما بزرگتر و سنگینتر از حادثه فخ روی نداده است<ref>ابن عنبه، عمدة الطالب، ص۱۶۴؛ مجلسی، بحارالانوار، ج۴۸، ص۱۶۵.</ref>. | ||
مهمترین این [[قیامها]] بدین شرحاند: | مهمترین این [[قیامها]] بدین شرحاند: | ||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
[[قیام عبدالرحمان]] بن [[احمد علوی]] در سال ۲۰۷ق در [[یمن]] و نیز [[قیام محمد بن قاسم]] [[علوی]] در [[طالقان]] به سال ۲۱۹ق که [[شعار]] هر دو [[قیام]]، «[[الرضا من آل محمد]]» بود<ref>طبری، تاریخ، ج۸، ص۵۹۳؛ ج۹، ص۷.</ref>. | [[قیام عبدالرحمان]] بن [[احمد علوی]] در سال ۲۰۷ق در [[یمن]] و نیز [[قیام محمد بن قاسم]] [[علوی]] در [[طالقان]] به سال ۲۱۹ق که [[شعار]] هر دو [[قیام]]، «[[الرضا من آل محمد]]» بود<ref>طبری، تاریخ، ج۸، ص۵۹۳؛ ج۹، ص۷.</ref>. | ||
از قیامهای این دوره، قیام | از قیامهای این دوره، قیام مردم قم در سال ۲۱۰ ق، به منظور کاهش [[مالیات]] بود، مردم قم در این قیام، [[شکست]] خورده و [[خراج]] مضاعفی از ایشان ستانده شد. در این قیام، [[یحیی بن عمران]]، بزرگ [[اهل قم]]، کشته شد<ref>طبری، تاریخ، ج۸، ص۶۱۴؛ بلاذری، فتوح البلدان، ص۳۰۷.</ref>. تاریخنویسان ارتباطی میان این قیام و [[امام جواد]]{{ع}} برقرار نکردهاند، ولی با توجه به گرایش شیعی مردم قم و حضور یحیی بن عمران (وکیل امام جواد{{ع}}) در این قیام، میتوان حدس زد که امام{{ع}} در جریان قیام قرار داشته است. دعای امام جواد{{ع}} برای اهل قم در پاسخ نامه [[علی بن مهزیار]] و [[دعا]] برای رهایی از [[مشکلات]] و [[گشایش]] و فراخی در [[زندگی]] با این عبارت: {{متن حدیث|خَلَّصَهُمُ اللَّهُ وَ فَرَّجَ عَنهُمُ}}<ref>کشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۵۰.</ref>، میتواند ناظر به وضعیت نابسامان اهل قم بوده باشد که پس از قیام، دامنگیر آنان شده بود. | ||
بر اساس گزارش [[طبری]]، در ادامه این قیام، در سال ۲۱۴ ق، قم به [[رهبری]] [[جعفر بن داوود]] [[قمی]] برخاست که این قیام نیز ناکام ماند<ref>طبری، تاریخ، ج۸، ص۶۲۲.</ref>، دو سال بعد، [[رهبر]] قیام در سال ۲۱۶ ق، بار دیگر حرکتی را سامان داد که به | بر اساس گزارش [[طبری]]، در ادامه این قیام، در سال ۲۱۴ ق، قم به [[رهبری]] [[جعفر بن داوود]] [[قمی]] برخاست که این قیام نیز ناکام ماند<ref>طبری، تاریخ، ج۸، ص۶۲۲.</ref>، دو سال بعد، [[رهبر]] قیام در سال ۲۱۶ ق، بار دیگر حرکتی را سامان داد که به دستگیری و اعدام او منجر شد<ref>طبری، تاریخ، ج۸، ص۶۲۲ و ۶۲۶.</ref>. | ||
افزون بر قیامهای یادشده، [[حکومت]] [[بغداد]] معارضانی نیز داشت و شورشهای دیگری نیز در قلمرو [[حکومت عباسی]] به وقوع پیوستند. [[قیام]] | افزون بر قیامهای یادشده، [[حکومت]] [[بغداد]] معارضانی نیز داشت و شورشهای دیگری نیز در قلمرو [[حکومت عباسی]] به وقوع پیوستند. [[قیام]] زُطّها (کارگران و کولیها) در سال ۲۰۵ ق، آغاز قیام بابک خرمدین در سال ۲۰۵ ق، در دوره [[امامت امام جواد]]{{ع}} به وقوع پیوست. درباره این [[قیامها]] موضع خاصی به صراحت از [[امام]] ثبت نشده است<ref>پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، [[تاریخ اسلام بخش دوم ج۲ (کتاب)|تاریخ اسلام بخش دوم ج۲]]، ص۱۴۰.</ref>. | ||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||