اصول همسرداری: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱۸: خط ۱۸:
اگر روابط و تلاش‌های [[انسان]] در عرصه زندگی به صورت افقی و بدون هیچ‌گونه ارتباطی با مبدأ هستی ادامه یابد، شاید همانند [[جوامع بشری]] کنونی به پیشرفت‌های ظاهری دست یابد؛ ولی آثار ویرانگر آن به سبب [[درک]] نکردن جایگاه انسان در [[نظام هستی]] گسترده خواهد شد<ref>ر.ک: عبدالله جوادی آملی، تفسیر انسان به انسان، ص۷۳-۷۵.</ref>؛ چراکه [[پیروی]] بی‌حساب از انگیزه‌های شخصی و [[هوا و هوس]] مایه بسیاری از درگیری‌ها در محیط [[خانه]] و [[اجتماع]] است و فروپاشی [[نهاد خانواده]] را در پی دارد.
اگر روابط و تلاش‌های [[انسان]] در عرصه زندگی به صورت افقی و بدون هیچ‌گونه ارتباطی با مبدأ هستی ادامه یابد، شاید همانند [[جوامع بشری]] کنونی به پیشرفت‌های ظاهری دست یابد؛ ولی آثار ویرانگر آن به سبب [[درک]] نکردن جایگاه انسان در [[نظام هستی]] گسترده خواهد شد<ref>ر.ک: عبدالله جوادی آملی، تفسیر انسان به انسان، ص۷۳-۷۵.</ref>؛ چراکه [[پیروی]] بی‌حساب از انگیزه‌های شخصی و [[هوا و هوس]] مایه بسیاری از درگیری‌ها در محیط [[خانه]] و [[اجتماع]] است و فروپاشی [[نهاد خانواده]] را در پی دارد.


به دیگر سخن اگر روابط و تلاش‌های آدمی بر پایه [[هستی‌شناسی]] [[توحیدی]] باشد و [[حقیقت انسان]] [[جان]] [[ملکوتی]] او دانسته شود، همواره آسیب‌های هوا و هوس که حقیقت انسان را [[تهدید]] می‌کند، مورد توجه خواهد بود و هر اقدام [[حلال و حرام]] برایش روا نخواهد شد؛ زیرا به این نکته توجه می‌کند که امور [[حرام]] از یک سو در نسل او اثر می‌گذارد و فرزندانی ناصالح به وجود می‌آورد؛ چنان‌که [[امام صادق]]{{ع}} اقدام حرام را در نسل‌های آینده انسان مؤثر دانستند و فرمودند: «آثار کار حرام در نسل‌های [[آینده]] هویدا خواهد شد»<ref>{{متن حدیث|كَسْبُ الْحَرَامِ يَبِينُ فِي الذُّرِّيَّةِ}} (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۱۲۴-۱۲۵، ح۴)، (باسند معتبر، ر.ک: محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۱۹، ص۸۹).</ref>. از سوی دیگر از همین اقدام‌های حرام اعم از رفتارهای رایج معاشرتی، خوردنی‌ها، نوشیدنی‌ها، قضاوت‌ها، گمان‌ها و سخن‌های ناروا [[برهان عقلی]] و [[عرفان نظری]] برنمی‌خیزد، بلکه اندیشه‌ای مانند مغالطات، [[شبهات]]، موهومات، رسومات و رسوبات [[جاهلی]] برمی‌خیزد؛ از این‌رو دانشورانی چون بوعلی سینا [[متعهد]] شدند که برای [[درمان]] [[بیماری]] هرگز از شراب استفاده نکنند<ref>ر.ک: عبدالله جوادی آملی، صورت و سیرت انسان در قرآن، ص۲۳-۲۵؛ محمدربیع میرزایی، «مبانی درمان معنوی در اسلام»، ماهنامه معارف، ش ۹۰، اسفند ۱۳۹۰.</ref>.
به دیگر سخن اگر روابط و تلاش‌های آدمی بر پایه [[هستی‌شناسی]] [[توحیدی]] باشد و [[حقیقت انسان]] [[جان]] [[ملکوتی]] او دانسته شود، همواره آسیب‌های هوا و هوس که حقیقت انسان را [[تهدید]] می‌کند، مورد توجه خواهد بود و هر اقدام [[حلال و حرام]] برایش روا نخواهد شد؛ زیرا به این نکته توجه می‌کند که امور [[حرام]] از یک سو در نسل او اثر می‌گذارد و فرزندانی ناصالح به وجود می‌آورد؛ چنان‌که [[امام صادق]]{{ع}} اقدام حرام را در نسل‌های آینده انسان مؤثر دانستند و فرمودند: «آثار کار حرام در نسل‌های [[آینده]] هویدا خواهد شد»<ref>{{متن حدیث|كَسْبُ الْحَرَامِ يَبِينُ فِي الذُّرِّيَّةِ}} (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۱۲۴-۱۲۵، ح۴)، (باسند معتبر، ر.ک: محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۱۹، ص۸۹).</ref>. از سوی دیگر از همین اقدام‌های حرام اعم از رفتارهای رایج معاشرتی، خوردنی‌ها، نوشیدنی‌ها، قضاوت‌ها، گمان‌ها و سخن‌های ناروا [[برهان عقلی]] و [[عرفان نظری]] برنمی‌خیزد، بلکه اندیشه‌ای مانند مغالطات، [[شبهات]]، موهومات، رسومات و رسوبات [[جاهلی]] برمی‌خیزد؛ از این‌رو دانشورانی چون بوعلی سینا [[متعهد]] شدند که برای درمان [[بیماری]] هرگز از شراب استفاده نکنند<ref>ر.ک: عبدالله جوادی آملی، صورت و سیرت انسان در قرآن، ص۲۳-۲۵؛ محمدربیع میرزایی، «مبانی درمان معنوی در اسلام»، ماهنامه معارف، ش ۹۰، اسفند ۱۳۹۰.</ref>.


اگر در برنامه‌های [[زندگی]] مشترک [[زن]] و مرد، ت [[عهد]] [[ایدئولوژیک]] و [[باور دینی]] نقش داشته باشد و [[آیه]] {{متن قرآن|أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى}}<ref>«آیا ندانسته است که خداوند می‌بیند؟» سوره علق، آیه ۱۴.</ref> تابلو زندگی آنان باشد، پرونده بسیاری از درگیری‌ها بسته می‌شود. بر این پایه [[قرآن کریم]] تنها راه [[رهایی]] از درگیری‌ها در درون و برون [[خانه]] و [[خانواده]] را تکیه بر [[تعهد]] ایدئولوژیک می‌داند و به [[مؤمنان]] توصیه می‌کند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ}}<ref>«ای مؤمنان! خود و خانواده خویش را از آتشی بازدارید که هیزم آن آدمیان و سنگ‌هاست» سوره تحریم، آیه ۶.</ref>. این [[باور]] در همه ابعاد زندگی زن و مرد نقشی محوری دارد و در [[تولید]] نسل [[صالحان]] و تربیت فرزندان تأثیرگذار است.  
اگر در برنامه‌های [[زندگی]] مشترک [[زن]] و مرد، ت [[عهد]] [[ایدئولوژیک]] و [[باور دینی]] نقش داشته باشد و [[آیه]] {{متن قرآن|أَلَمْ يَعْلَمْ بِأَنَّ اللَّهَ يَرَى}}<ref>«آیا ندانسته است که خداوند می‌بیند؟» سوره علق، آیه ۱۴.</ref> تابلو زندگی آنان باشد، پرونده بسیاری از درگیری‌ها بسته می‌شود. بر این پایه [[قرآن کریم]] تنها راه [[رهایی]] از درگیری‌ها در درون و برون [[خانه]] و [[خانواده]] را تکیه بر [[تعهد]] ایدئولوژیک می‌داند و به [[مؤمنان]] توصیه می‌کند: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَأَهْلِيكُمْ نَارًا وَقُودُهَا النَّاسُ وَالْحِجَارَةُ}}<ref>«ای مؤمنان! خود و خانواده خویش را از آتشی بازدارید که هیزم آن آدمیان و سنگ‌هاست» سوره تحریم، آیه ۶.</ref>. این [[باور]] در همه ابعاد زندگی زن و مرد نقشی محوری دارد و در [[تولید]] نسل [[صالحان]] و تربیت فرزندان تأثیرگذار است.  
خط ۲۴: خط ۲۴:
با این رویکرد، [[قرآن]] [[ازدواج]] با [[زنان]] و مردان بی‌تعهد به [[دین]] را منع کرده و در ازدواج با زنان [[مشرک]] فرموده است: {{متن قرآن|وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ}}<ref>«با زنان مشرک ازدواج نکنید تا ایمان آورند» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>؛ حتی در رده‌بندی‌های زنان [[جامعه]] میان دو گروه اشراف و خدمتکار که در آن دوره به نام «[[آزاد]] و کنیز» خوانده می‌شدند، فرموده است: {{متن قرآن|وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ}}<ref>«با زنان مشرک ازدواج نکنید تا ایمان آورند که کنیزی مؤمن از زن (آزاد) مشرک بهتر است هر چند (آن زن مشرک) دلتان را برده باشد» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>. در ازدواج با مردان [[بت‌پرست]] نیز فرموده است: {{متن قرآن|وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ}}<ref>«و به مردان مشرک (نیز) زن مؤمن ندهید تا ایمان آورند که یک برده مؤمن از مرد (آزاد) مشرک بهتر است هر چند (آن مرد مشرک) از شما دل برده باشد، آنان (شما را) به دوزخ فرا می‌خوانند و خداوند به بهشت و آمرزش- به اذن خویش- فرا می‌خواند» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>. پس راز ممنوعیت [[ازدواج]] با [[زنان]] و مردان [[بت‌پرست]] [[دعوت]] آنان بر اثر اقتضا یا تقاضا<ref>یعنی این دعوت با اقتضای اعتقاد و باور آنان است یا تقاضای رفتاری آنان به سوی آتش.</ref> به آتش است: {{متن قرآن|أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ}}<ref>«آنان (شما را) به دوزخ فرا می‌خوانند و خداوند به بهشت و آمرزش فرا می‌خواند» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>. بر پایه این [[آیه]] خانواده‌ای که بر مبنای [[ایمان به خدا]] و [[پیامبر]] و [[جانشینان]] او گام بردارد، به سوی [[بهشت]] حرکت می‌کند؛ ولی خانواده‌ای که بنیادش چنین نباشد، به سمت آتش می‌رود، گرچه امتیازهای ویژه ظاهری را دارا باشد<ref>ر.ک: عبدالله جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۱، ص۱۴۶-۱۴۹.</ref>؛ ازاین‌رو وقتی [[امام مجتبی]]{{ع}} در حال خواستگاری از زنی از [[قبیله]] [[بنی‌شیبان]] متوجه شد او بر مرام [[خوارج]] است، بی‌درنگ فرمود: «[[دوست]] ندارم با آتشی از [[جهنم]] [[همسر]] باشم»<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، الخامسة، ۱، ص۳۰۳؛ احمد بن یحیی بلاذری، جمل من انساب الأشراف، ج۳، ص۱۴ ({{متن حدیث|... فَقَالَ: أَكْرَهُ أَنْ أَضُمَّ إِلَى صَدْرِي جَمْرَةً مِنْ جَمْرِ جَهَنَّمَ}}).</ref>. پس ازدواج با او پا نگرفت. نیز یکی از [[همسران امام باقر]]{{ع}} [[عقیده]] خوارج را باور داشت. [[امام]] برای [[هدایت]] او تلاش کرد و حتی شبی تا صبح با او سخن گفت؛ ولی چون نتیجه نداشت، از او جدا شد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۷۷، ح۶ ({{متن حدیث|... رَأْيَ الْخَوَارِجِ فَأَدَرْتُهَا لَيْلَةً إِلَى الصُّبْحِ أَنْ تَرْجِعَ عَنْ رَأْيِهَا... فَامْتَنَعَتْ عَلَيَّ فَلَمَّا أَصْبَحْتُ طَلَّقْتُهَا}}).</ref>.
با این رویکرد، [[قرآن]] [[ازدواج]] با [[زنان]] و مردان بی‌تعهد به [[دین]] را منع کرده و در ازدواج با زنان [[مشرک]] فرموده است: {{متن قرآن|وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ}}<ref>«با زنان مشرک ازدواج نکنید تا ایمان آورند» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>؛ حتی در رده‌بندی‌های زنان [[جامعه]] میان دو گروه اشراف و خدمتکار که در آن دوره به نام «[[آزاد]] و کنیز» خوانده می‌شدند، فرموده است: {{متن قرآن|وَلَا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكَاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَلَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْكُمْ}}<ref>«با زنان مشرک ازدواج نکنید تا ایمان آورند که کنیزی مؤمن از زن (آزاد) مشرک بهتر است هر چند (آن زن مشرک) دلتان را برده باشد» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>. در ازدواج با مردان [[بت‌پرست]] نیز فرموده است: {{متن قرآن|وَلَا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكِينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَلَوْ أَعْجَبَكُمْ أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ وَالْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ}}<ref>«و به مردان مشرک (نیز) زن مؤمن ندهید تا ایمان آورند که یک برده مؤمن از مرد (آزاد) مشرک بهتر است هر چند (آن مرد مشرک) از شما دل برده باشد، آنان (شما را) به دوزخ فرا می‌خوانند و خداوند به بهشت و آمرزش- به اذن خویش- فرا می‌خواند» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>. پس راز ممنوعیت [[ازدواج]] با [[زنان]] و مردان [[بت‌پرست]] [[دعوت]] آنان بر اثر اقتضا یا تقاضا<ref>یعنی این دعوت با اقتضای اعتقاد و باور آنان است یا تقاضای رفتاری آنان به سوی آتش.</ref> به آتش است: {{متن قرآن|أُولَئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهُ يَدْعُو إِلَى الْجَنَّةِ}}<ref>«آنان (شما را) به دوزخ فرا می‌خوانند و خداوند به بهشت و آمرزش فرا می‌خواند» سوره بقره، آیه ۲۲۱.</ref>. بر پایه این [[آیه]] خانواده‌ای که بر مبنای [[ایمان به خدا]] و [[پیامبر]] و [[جانشینان]] او گام بردارد، به سوی [[بهشت]] حرکت می‌کند؛ ولی خانواده‌ای که بنیادش چنین نباشد، به سمت آتش می‌رود، گرچه امتیازهای ویژه ظاهری را دارا باشد<ref>ر.ک: عبدالله جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۱، ص۱۴۶-۱۴۹.</ref>؛ ازاین‌رو وقتی [[امام مجتبی]]{{ع}} در حال خواستگاری از زنی از [[قبیله]] [[بنی‌شیبان]] متوجه شد او بر مرام [[خوارج]] است، بی‌درنگ فرمود: «[[دوست]] ندارم با آتشی از [[جهنم]] [[همسر]] باشم»<ref>ابن‌سعد، الطبقات الکبری، الخامسة، ۱، ص۳۰۳؛ احمد بن یحیی بلاذری، جمل من انساب الأشراف، ج۳، ص۱۴ ({{متن حدیث|... فَقَالَ: أَكْرَهُ أَنْ أَضُمَّ إِلَى صَدْرِي جَمْرَةً مِنْ جَمْرِ جَهَنَّمَ}}).</ref>. پس ازدواج با او پا نگرفت. نیز یکی از [[همسران امام باقر]]{{ع}} [[عقیده]] خوارج را باور داشت. [[امام]] برای [[هدایت]] او تلاش کرد و حتی شبی تا صبح با او سخن گفت؛ ولی چون نتیجه نداشت، از او جدا شد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۷۷، ح۶ ({{متن حدیث|... رَأْيَ الْخَوَارِجِ فَأَدَرْتُهَا لَيْلَةً إِلَى الصُّبْحِ أَنْ تَرْجِعَ عَنْ رَأْيِهَا... فَامْتَنَعَتْ عَلَيَّ فَلَمَّا أَصْبَحْتُ طَلَّقْتُهَا}}).</ref>.


بر پایه این آموزه‌ها، نخستین اصل راهبردی [[همسرداری]] اصل «[[وحدت]] [[ایدئولوژیک]]» [[زن]] و مرد و [[تعهد]] به آن است که نتیجه آن [[هماهنگی]] [[فکری]] آنان در [[زندگی]] مشترک است و هماهنگی فکری بنیاد دیگر فعالیت‌های زندگی است. اگر این هماهنگی در عرصه زندگی نباشد، هیچ تلاشی شکل‌گرفتنی نیست<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۲۶.</ref>.
بر پایه این آموزه‌ها، نخستین اصل راهبردی [[همسرداری]] اصل «[[وحدت]] [[ایدئولوژیک]]» [[زن]] و مرد و [[تعهد]] به آن است که نتیجه آن هماهنگی [[فکری]] آنان در [[زندگی]] مشترک است و هماهنگی فکری بنیاد دیگر فعالیت‌های زندگی است. اگر این هماهنگی در عرصه زندگی نباشد، هیچ تلاشی شکل‌گرفتنی نیست<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۲۶.</ref>.


=== اخلاق‌مندی ===
=== اخلاق‌مندی ===
۱۲۹٬۶۲۱

ویرایش