تحکیم همسرداری: تفاوت میان نسخه‌ها

نخست شاخص‌های درون‌خانگی تحکیم روابط همسری بررسی می‌شود. پیش از بیان نمونه‌های آن این نکته درخور توجه است که ارتباط زن و مرد در عرصه [[زندگی]] با لحاظ و نامحرم مرزهایی دارد که رعایت آنها در فرایند [[محرم]] دستیابی به [[هدف]]، مورد تأکید [[آموزه‌های دینی]] است و در [[سیره مسلمانان]] نخست [[تاریخ اسلام]] در حد امکان عملی بود. نمونه کوچک ولی ظریف آن جدایی سفره غذای مردان و زنان نامحرم است که چنین کاری در کاهش بسیاری از چالش‌های مربوط به ارتباط‌های [[نامشروع]] و آسیب‌های آن نقشی اساسی دارد؛ موضوعی که با [[تأسف]] باید گفت در شرایط کنونی کمتر رعایت می‌شود و ناپاکی و بی‌اعتباری و گاهی فروپاشی نهال و [[نهاد خانواده]] را در پی دارد؛ نهادی که [[پیامبر]]{{صل}} آن را نزد [[خدا]] از هر نهادی محبوب‌تر دانسته است<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۳۸۳، ح۴۳۴۳ ({{متن حدیث|مَا بُنِيَ بِنَاءٌ فِي الْإِسْلَامِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مِنَ التَّزْوِيجِ}}).</ref>. در اینجا به نمونه‌هایی از شاخص‌های درون‌خانگی تحکیم روابط همسری که در [[سیره امامان]] عملی بود، اشاره می‌شود:

رعایت آداب گوناگون [[زندگی]] از قبیل نوع تغذیه و امور بهداشتی در این حسن روابط تأثیرگذار است. رعایت این [[آداب]] در [[رفتار]] [[امامان]] مشاهده می‌شود. آنان در همین زمینه به اموری توجه ویژه داشتند و به آن عمل می‌کردند؛ از قبیل: تهیه مواد غذایی سالم و [[حلال]] و سودمند و کم‌هزینه<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۳۷۰، ح۳ ({{متن حدیث|كَانَ رَسُولُ اللَّهِ{{صل}} يُعْجِبُهُ الدُّبَّاءُ وَ يَلْتَقِطُهُ مِنَ الصَّحْفَةِ}}: تهیه مواد غذایی مانند کدو برای منزل نشانه حسن روابط ایشان با همسر است).</ref>؛ تهیه میوه نو و بهره‌گیری از آن<ref>ابوالعباس مستغفری، طب النبی، ص۲۷؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۵۹، ص۲۹۶ {{متن حدیث|... قَالَ{{صل}}: عَلَيْكُمْ بِالْفَوَاكِهِ فِي إِقْبَالِهَا...}}).</ref>؛ تهیه غذای فصل برای [[خانواده]] که به دیگران نیز [[مصرف]] آن را توصیه می‌کردند<ref>امام رضا{{ع}} فرمود: {{متن حدیث|كُلِ الْبَارِدَ فِي الصَّيْفِ وَ الْحَارَّ فِي الشِّتَاءِ وَ الْمُعْتَدِلَ فِي الْفَصْلَيْنِ عَلَى قَدْرِ قُوَّتِكَ وَ شَهْوَتِكَ}}: «به اندازه توان و میل خود در تابستان غذای با طبع سرد و در زمستان غذای با طبع گرم و در دو فصل دیگر غذای معتدل بخور». نمی‌توان گفت امام{{ع}} مطلب سودمندی را به دیگران توصیه کند؛ ولی خودش از آن بهره نگیرد؛ چنان‌که امام صادق{{ع}} پس از توصیه افراد به شیوه مدیریت اقتصادی خانواده فرمود: {{متن حدیث|... فَإِنِّي أَقُوتُ بِهِ نَفْسِي وَ عِيَالِي...}}: «من این برنامه را در زندگی خود نیز، اجرا می‌کنم». (محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۵۱۱، ح۵).</ref>؛ مسواک زدن پیش از [[خواب]] و در میانه و پس از آن به حدی که [[خوف]] ساییده شدن یا ریزش دندان‌ها پدید آید<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۳، ص۲۳؛ حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۳۹ ({{متن حدیث|كَانَ{{صل}} يَسْتَاكُ كُلَّ لَيْلَةٍ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ...}}).</ref>؛ توجه به بوی خوش و بهره‌گیری فراوان از آن<ref>شیخ صدوق، کتاب الخصال، ص۱۶۵ ({{متن حدیث|حُبِّبَ إِلَيَّ مِنْ دُنْيَاكُمُ... الطِّيبُ...}}).</ref>؛ حمام رفتن و شستشوی بدن<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۹۴، ح۲؛ شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۷، ح۲۴۹ ({{متن حدیث|وَ دَخَلَ الصَّادِقُ{{ع}} الْحَمَّامَ. فَقَالَ لَهُ صَاحِبُ الْحَمَّامِ: نُخْلِيهِ لَكَ؟ فَقَالَ: لَا...}}).</ref>؛ شستشوی موهای سر و صورت با سدر<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۳۲ ({{متن حدیث|وَ كَانَ{{صل}} إِذَا غَسَلَ رَأْسَهُ وَ لِحْيَتَهُ غَسَلَهُمَا بِالسِّدْرِ}}).</ref>؛ استفاده هفتگی از داروی نظافت<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۵۰۷؛ شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۱، ص۱۱۷، ح۲۵۰، و ص۱۲۰ ({{متن حدیث|... كَانَ [أَبُو جَعْفَرٍ مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيٍّ{{ع}}] يَدْخُلُ فَيَبْدَأُ فَيَطْلِي عَانَتَهُ وَ مَا يَلِيهَا، ثُمَّ يَلُفُّ إِزَارَهُ عَلَى أَطْرَافِ إِحْلِيلِهِ وَ يَدْعُونِي، فَأَطْلِي سَائِرَ جَسَدِهِ...}}).</ref>؛ تهیه وضوخانه (دستشویی) پاکیزه<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۱۲۶ ({{متن حدیث|مِنْ سَعَادَةِ الْمَرْءِ... نَظَافَةُ مُتَوَضَّاهُ}}).</ref>؛ تهیه دمپایی برای دستشویی و به‌کارگیری آن<ref>حسن بن فضل طبرسی، مکارم الاخلاق، ص۱۲۱ ({{متن حدیث|كَانَ [الْإِمَامُ الرِّضَا]{{ع}} يَدْخُلُ الْمُتَوَضَّأَ فِي خُفٍّ صَغِيرٍ}}).</ref>؛ جارو کردن متناوب [[خانه]] و تمیز نگه داشتن آن<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۳، ص۱۶۹ ({{متن حدیث|كَانَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ{{ع}}... يَكْنِسُ}}).</ref>؛ استفاده از ابزار بهداشتی و [[آلوده]] نکردن محیط زندگی<ref>شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا{{ع}}، ج۲، ص۱۸۴ (راوی درباره امام رضا{{ع}} می‌گوید: {{متن حدیث|... وَ لَا رَأَيْتُهُ تَفَلَ...}}).</ref>. همه این کارها که در خانه و در ارتباط با [[همسر]] انجام می‌گرفت، از نمونه‌های حسن روابط با همسر و [[رعایت آداب]] آن شمرده می‌شود که در تحکیم روابط همسری نقشی اساسی دارد<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۶۲.</ref>.

# اعتماد به [[همسر]] در امور مالی و سپردن برخی [[اموال]] به او: همسر با این اقدام [[احساس]] می‌کند آنچه مایه قوام [[زندگی]] و پشتوانه ابزاری آن است، در [[اختیار]] اوست و این برای او شخصیت‌ساز است؛ چراکه [[مال]] مایه [[استواری]] فرد و [[جامعه]] و به منزله ستون فقرات آنان و سبب قوام و پویایی و پایایی آنهاست و نداشتن آن مایه شکستگی ستون فقرات [[اقتصادی]] است<ref>ابن‌فارس، معجم مقائیس اللغه، ج۴، ص۴۴۳، ماده «فقر» ({{عربی|الْفَقِيرُ: هُوَ الْمَكْسُورُ فَقَارِ الظَّهْرِ. وَ قَالَ أَهْلُ اللُّغَةِ: مِنْهُ اشْتُقَّ اسْمُ الْفَقِيرِ، وَ كَأَنَّهُ مَكْسُورُ فَقَارِ الظَّهْرِ، مِنْ ذِلَّتِهِ وَ مَسْكَنَتِهِ}}). ر.ک: عبدالله جوادی آملی، اسلام و محیط زیست، ص۴۹.</ref>. [[قرآن کریم]] نیز، بر قوام بودن و پایایی مال تأکید می‌کند و می‌فرماید: «مالتان را که مایه قوام و ایستایی شماست، در اختیار بی‌خردان قرار ندهید»<ref>{{متن قرآن|وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا}} «و دارایی‌هایتان را که خداوند (مایه) پایداری (زندگی) شما گردانیده است به کم‌خردان نسپارید» سوره نساء، آیه ۵.</ref>. این تعبیر نقش محوری مال در پایندگی زندگی افراد و تأمین نیازهای آنان را نشان می‌دهد. وقتی این بنیه و قوام اقتصادی در اختیار همسر قرار گیرد، او احساس می‌کند نزد شوهر اعتباری ویژه دارد و مورد [[تکریم]] اوست. این احساس وی اعتمادش را به شوهر جلب می‌کند و در نتیجه روابط همسری تحکیم می‌یابد. بر پایه [[روایت]] [[مسعدة بن صدقه]]، [[امام حسین]]{{ع}} بخشی از درآمدش را به همسرش [[رباب]] می‌سپرد و در موارد نیاز از آن بهره می‌گرفت. او در یکی از برخوردهایش با گروهی از [[نیازمندان]] آنان را به منزلش فراخواند و مقدار [[مالی]] را که نزد همسرش رباب نهاده بود‌‌طلبید و به آنان پرداخت<ref>محمد بن مسعود عیاشی، تفسیر العیاشی، ج۲، ص۲۵۷ ({{متن حدیث|... فَقَالَ لِلرَّبَابِ: أَخْرِجِي مَا كُنْتِ تَدَّخِرِينَ}}).</ref>. این [[مال]] بر پایه گزارش [[ابن‌شهرآشوب]] [[لباس]] و دراهمی بود که در دست داشت<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۴، ص۶۶ ({{متن حدیث|... فَأَطْعَمَهُمُ وَ كَسَاهُمْ وَ أَمَرَ لَهُمْ بِدَرَاهِمَ}}).</ref>؛ چنان‌که [[ام‌احمد]] [[همسر امام کاظم]]{{ع}} علاوه بر [[نقل روایت]] از [[امام]] بسیار مورد توجه و اعتماد آن حضرت بود و رازی از رازها و مبلغی از دارایی‌های امام تا [[شهادت]] ایشان نزد وی [[ودیعه]] بود که به [[امام رضا]]{{ع}} تحویل داد<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۸۱-۳۸۲، ح۶ (سند روایت حسن است. ر.ک: محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۴، ص۲۴۱).</ref>. آنچه در این [[روایت‌ها]] درخور توجه است، اعتماد امام به همسرش در [[امور مالی]] و سپردن بخشی از درآمد [[زندگی]] به اوست. این کار [[سیره]] آنان بود و این سیره و روش [[احساس شخصیت]] [[همسر]] را به اوج می‌رساند و چه تکریمی بالاتر از آن. البته این نکته نیز درخور توجه است که این واگذاری بخشی از درآمد به [[همسران]] با رعایت [[امانت‌داری]] و پرهیز از [[مصرف‌گرایی]] آنان بوده که به آن اشاره می‌شود<ref>ر.ک: عنوان «آموزش آموزه‌های دینی».</ref>.

# [[خرسند]] کردن مادر در حضور فرزند: [[پیامبر]]{{صل}} فرمود: «از حقوق فرزند بر پدر این است که مادرش را خرسند و سرزنده و گرامی بدارد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۹، ح۶ ({{متن حدیث|حَقُّ الْوَلَدِ عَلَى وَالِدِهِ إِذَا كَانَ ذَكَراً أَنْ يَسْتَفْرِهَ أُمَّهُ... وَ إِذَا كَانَتْ أُنْثَى أَنْ يَسْتَفْرِهَ أُمَّهَا}}).</ref>. [[امام کاظم]]{{ع}} [[ام‌احمد]] را نزد پسرش احمد سرزنده و گرامی می‌داشت. و این نتیجه را در پی داشت که پس از [[شهادت]] پدر، [[مردم مدینه]] نخست با احمد به عنوان [[امام]] [[بیعت]] کرده بودند، او [[بیعت‌کنندگان]] را به در [[خانه امام رضا]]{{ع}} برد و همگی با [[امام رضا]]{{ع}} به عنوان امام و [[جانشین]] پدر بیعت کردند<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۴۸، ص۳۰۸ ({{متن حدیث|أَيُّهَا النَّاسُ! كَمَا أَنَّكُمْ جَمِيعًا فِي بَيْعَتِي، فَإِنِّي فِي بَيْعَةِ أَخِي}}).</ref>.

نیاز عاطفی از جمله نیازهای انسان است و برآورده شدن آن نقشی محوری در [[آرامش]] [[آدمی]] دارد. به دیگر سخن [[زن]] و مرد به گونه‌ای [[آفریده]] شده‌اند که به یکدیگر نیازهایی دارند و این نیاز در [[سایه]] [[همزیستی]] آمیخته به آرامش دوجانبه آنان تأمین می‌شود. این نیاز محدود به نیاز جنسی نیست، بلکه [[نیازهای انسانی]] از جمله نیاز عاطفی را نیز دربرمی‌گیرد که محور اساسی [[پایداری]] و [[شادابی]] [[خانواده]] است و به تعبیر [[قرآن]] بر دو اصل [[مودت]] و [[رحمت]] {{متن قرآن|وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةً}}<ref>«و میان شما دلبستگی پایدار و مهر پدید آورد» سوره روم، آیه ۲۱.</ref> [[استوار]] است؛ یعنی از نگاه قرآن روابط همسری بدون [[محبت]] [[ثبات]] ندارد. واژه «مودت» به معنای محبت [[پایدار]] است که اثرش در [[رفتار]] ظاهر می‌شود. مودت و رحمت مانند ملاطی هستند که میان آجرها و قطعه‌سنگ‌های [[نهاد خانواده]] پیوندی محکم پدید می‌آورند و بدون آن [[زندگی]] مشترک فرومی‌ریزد و دوامی نخواهد داشت؛ از این‌رو [[خدا]] این دو اصل مهم و حیاتی را بین زن و شوهر قرار داد تا مودت و [[دوستی]] آن دو پایدار گردد و انعطاف و رحمت آنان گذشت از [[لغزش‌ها]] را در پی داشته باشد و پیوند آنها ناگسستنی شود<ref>ر.ک: عبدالله جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۵، ص۶۷۵.</ref>.

۲. درباره تعامل [[امام حسین]]{{ع}} و همسرش [[رباب]] نقل‌هایی در دست است که از آنها برمی‌آید تعامل آنان بسیار صمیمی بوده است؛ به گونه‌ای که امام [[صمیمیت]] این روابط را با سرودن شعری درباره او چنین اظهار می‌کرد: «به [[جان]] تو [[سوگند]]، من خانه‌ای را دوست دارم که [[سکینه]] و رباب در آن باشند. آنان را دوست دارم و تمامی مالم را برای ایشان [[فدا]] می‌کنم و [[سرزنش]] احدی در این باره پذیرفته نیست»<ref>علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبین، ص۹۴؛ ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۳؛ ابن‌کثیر، البدایة والنهایه، ج۸، ص۲۱۱. {{متن حدیث|إِنَّنِي لَأُحِبُّ دَارًا *** تَحِلُّ بِهَا سَكِينَةُ وَ الرَّبَابُ

نمونه دیگر در استفاده از ابزار تزئینی در [[محیط منزل]] بهره‌گیری از ابزار [[زیبایی]] از قبیل انگشترهای متنوع، دستبندها، گردنبندها و خلخال‌های طلا، [[نقره]] و مانند آن در جهت [[آراستگی]]، [[نشاط]] و [[شادابی]] است و در ایجاد شادابی و [[آرامش روحی]] [[زنان]] تأثیر فراوان دارد که در [[سیره]] [[همسرداری]] [[امامان]]{{عم}} نیز مشاهده می‌شود. به نقل صحیح<ref>محمدباقر مجلسی، مرآة العقول، ج۲۲، ص۳۶۳.</ref> [[کلینی]]، [[امام صادق]]{{ع}} فرمود: «پدرم [[امام باقر]] و جدم [[امام سجاد]]{{ع}} برای زنان و [[دختران]] زیورهایی از طلا و نقره تهیه می‌کردند»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۶، ص۴۷۵، ح۱ و ۲؛ ابوحنیفه نعمان بن محمد مغربی، دعائم الإسلام، ج۲، ص۱۶۳، ح۵۸۴ ({{متن حدیث|... يُحَلِّي وُلْدَهُ وَ نِسَاءَهُ بِالذَّهَبِ وَ الْفِضَّةِ}}).</ref> تا در محیط [[خانه]] از آن بهره بگیرند، نه در برابر دیدگان نامحرم؛ زیرا ممنوعیت بهره‌گیری از آن نزد نامحرم امری روشن است که در [[قرآن]]<ref>{{متن قرآن|وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}} «و زیور خود را آشکار نگردانند مگر آنچه از آن، که خود پیداست» سوره نور، آیه ۳۱.</ref> و روایات<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۵۲۱، ح۳ ({{متن حدیث|... فِي قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: {{متن قرآن|إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا}} قَالَ: الزِّينَةُ الظَّاهِرَةُ الْكُحْلُ وَ الْخَاتَمُ}}).</ref> بیان شده است؛ چنان‌که امام صادق{{ع}} افزودند: «بر زن روا نیست نزد نامحرم لباسش بر اندامش چسبیده و حجم بدنش نمایان باشد»<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۵، ص۵۱۹، ح۳ ({{متن حدیث|... لَا يَنْبَغِي لِلْمَرْأَةِ أَنْ تُجَمِّرَ ثَوْبَهَا إِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَيْتِهَا}}).</ref>. [[امام]] به منطوق این سخن با تأکید بر رعایت [[عفاف]] بهره‌گیری زنان از هرگونه [[زینت]] نزد نامحرمان را ممنوع دانسته و به مفهوم آن این بهره‌گیری را به دور از چشم نامحرم روا دانسته است<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۷۸.</ref>.

نام بردن از همسر به [[پاکیزگی]] و نیکویی که در [[حقیقت]] [[تکریم]] و بلندآوازه کردن اوست، مورد دیگری است که [[امام کاظم]]{{ع}} پس از تولد پسرش [[امام رضا]]{{ع}} با چنین شیوه‌ای از همسرش [[دل]]جویی کرد و فرمود: «وی [[پاکیزه]] است». او پس از آن به طاهره ملقب شد<ref>محمد بن محمد مفید، الاختصاص، ص۱۹۶ ({{متن حدیث|... فَلَمَّا وَلَدَتْ لَهُ الرِّضَا{{ع}} سَمَّاهَا الطَّاهِرَةَ وَ كَانَتْ لَهَا أَسْمَاءٌ...}}).</ref>. نیز امام رضا{{ع}} به وقت تولد [[امام جواد]]{{ع}} درباره مادرش فرمود: «[[پاک]] و [[مقدس]] آن مادری است که او امام جواد{{ع}}] را زاییده و به [[راستی]] این مادر طاهره و مطهره [[آفریده]] شده است»<ref>علی بن حسین مسعودی، اثبات الوصیة، ص۲۱۶؛ حسین بن عبدالوهاب، عیون المعجزات، ص۱۱۹ ({{متن حدیث|... قُدِّسَتْ أُمٌّ وَلَدَتْهُ قَدْ خُلِقَتْ طَاهِرَةً مُطَهَّرَةً...}}).</ref>.<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۸۹.</ref>

[[قیومیت]] را که به معنای داشتن [[قدرت]]، هوش و [[تفکر]] برای اقدام به کارهای مهم و سخت است و مسئولیتی اجرایی است، [[خدا]] با تعبیر {{متن قرآن|الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ}}<ref>«مردان سرپرست زنانند» سوره نساء، آیه ۳۴.</ref> برای مرد در نظر گرفته تا مایه [[پایداری]] همسرش باشد؛ زیرا زن و ناموس او امانتی [[الهی]] است که خدا [[حفظ]] و [[دفاع]] از وی را [[وظیفه]] مرد دانسته است؛ همان‌گونه که تأمین هزینه و نفقه‌اش را بر عهده او نهاده است. پس امور خانه به دو جهت بر عهده شوهر نهاده شد: الف) [[توانایی]]، [[صلابت]] و [[مدیریت]]؛ ب) عهده‌داری تمامی هزینه‌های اختصاصی زن و تأمین نیازهای [[منزل]]. بنابراین اگر مردی این دو صفت را نداشت یا از دست داد یا به وظیفه‌اش عمل نکرد، مدیریت او بر خانواده رخت برمی‌بندد و چنین مردی دیگر [[قیم]] منزل نخواهد بود. اگر وضعیت خانواده‌ای به عکس باشد، یعنی هوش و [[ادراک]] و قدرت [[تدبیر]] زنی بیش از شوهرش باشد و امور خانه با [[ثروت]] یا درآمد زن اداره شود دلیلی ندارد که مرد فرمانروای [[خانواده]] باشد<ref>ر.ک: عبدالله جوادی آملی، تفسیر تسنیم، ج۱۱، ص۲۶۳-۲۶۵؛ همو، زن در آینه جلال و جمال، ص۳۹۱.</ref>.

معقول‌سازی سطح انتظارها همراهی، [[همدلی]] و تحمل [[همسران]] در برابر [[مشکلات]] را بالا می‌برد؛ چنان‌که روزی [[امیرمؤمنان]]{{ع}} از [[حضرت فاطمه]] غذایی‌طلبید. [[حضرت زهرا]] پاسخ داد: دو [[روز]] است در [[منزل]] غذای کافی نداریم؛ آنچه بود، در [[اختیار]] شما و فرزندانم نهادم و خود از غذای اندک بهره نگرفتم. امیرمؤمنان{{ع}} پرسید: چرا خبر نکردی؟ حضرت زهرا نگاهی نجیبانه به [[زمین]] انداخت و گفت: «از خدایم [[شرم]] دارم که از شما چیزی بطلبم که در توانتان نیست»<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ج۲، ص۷۷؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۳۷، ص۱۰۳ ({{متن حدیث|... أَ لَا كُنْتِ أَعْلَمْتِينِي فَأَبْغِيَكُمْ شَيْئاً؟ فَقَالَتْ: يَا أَبَا الْحَسَنِ! إِنِّي لَأَسْتَحْيِي مِنْ إِلَهِي أَنْ أُكَلِّفَ نَفْسَكَ مَا لَا تَقْدِرُ عَلَيْهِ...}}).</ref>.

به لحاظ رفتاری نیز [[امام سجاد]]{{ع}} آموزه‌های مختلف [[دینی]] را به [[خانواده]] آموزش می‌داد؛ حتی آنان را از به‌کارگیری ابزار بوی خوش در [[سفر حج]]<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۳۵۰، ح۲۶۶۰ ({{متن حدیث|... قَالَ لِأَهْلِهِ: إِيَّاكُمْ أَنْ تَجْعَلُوا فِي زَادِنَا شَيْئاً مِنَ الطِّيبِ وَ لَا الزَّعْفَرَانِ...}}).</ref> و استفاده از [[مال]] پیداشده منع می‌کرد<ref>محمد بن حسن طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۳۸۹، ح۳ ({{متن حدیث|... اللُّقَطَةِ... وَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ{{ع}} يَقُولُ لِأَهْلِهِ: لَا تَمَسُّوهَا}}) (سند روایت معتبر است).</ref> و به پرداختن [[صدقه]] به [[نیازمندان]] به ویژه در [[روز جمعه]] تأکید می‌ورزید<ref>شیخ صدوق، علل الشرائع، ج۱، ۴۵، ص۴۱ ({{متن حدیث|... فَقَالَ لَهَا: لَا يَعْبُرْ عَلَى بَابِي سَائِلٌ إِلَّا أَطْعَمْتُمُوهُ فَإِنَّ الْيَوْمَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ}}).</ref>. همچنین درباره امام سجاد و [[امام باقر]]{{ع}} نقل شده است [[صرفه‌جویی]] و [[مصرف]] به اندازه را به اعضای خانواده از جمله [[همسران]] آموزش می‌دادند و با زیر نظر داشتن مصرف جاری خانواده مواد مصرفی [[منزل]] را در استفاده درست و مسرفانه نبودن کنترل می‌کردند و هرگاه می‌دیدند چیزی از خوراکی‌های قابل استفاده دور ریخته شده، به همان اندازه [[هزینه]] جاری خانواده را کم می‌کردند<ref>ابوحنیفه نعمان بن محمد مغربی دعائم الإسلام، ج۲، ص۱۱۴، ح۳۷۹ ({{متن حدیث|وَ عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ{{ع}} أَنَّهُ قَالَ: كَانَ أَبِي{{ع}} إِذَا رَأَى شَيْئاً مِنَ الطَّعَامِ فِي مَنْزِلِهِ قَدْ رُمِيَ بِهِ نَقَصَ مِنْ قُوتِ أَهْلِهِ مِثْلَهُ... عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ{{ع}} إِذَا رَأَى شَيْئاً مِنَ الْخُبْزِ مَطْرُوحاً وَ لَوْ قَدْرَ مَا تَجُرُّهُ النَّمْلَةُ نَقَصَ مِنْ قُوتِ أَهْلِهِ بِقَدْرِ ذَلِكَ}}).</ref>. این [[آموزش]] عملی در [[سبک زندگی]] نقشی اساسی دارد؛ چراکه «مصرف به اندازه» به لحاظ اثر، یکی از شاخص‌های [[اقتصادی]] است که در عرف رایج عقلا به نقش ویژه آن در مصرف بهینه توجه شده است و در [[آموزه‌های دینی]] نیز به تأثیر مبنایی و محوری آن در [[معیشت]] سالم و [[آسایش]] جسمی و [[آرامش روانی]] [[آدمی]] توجهی ویژه شده است؛ نیز در برخی [[روایت‌ها]] عامل بقای نعمت<ref>ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول، ص۴۰۳، ح۲۳۳ (امام کاظم{{ع}}: {{متن حدیث|مَنِ اقْتَصَدَ وَ قَنِعَ بَقِيَتْ عَلَيْهِ النِّعْمَةُ...}}).</ref>، در بعضی دیگر مایه [[توانگری]] و [[گنج]] [[بی‌نیازی]]<ref>شیخ صدوق، کتاب من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۳۸۴، ح۵۸۳۴ ({{متن حدیث|لَا كَنْزَ أَغْنَى مِنَ الْقُنُوعِ}}). ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول، ج۱، ص۶ (پیامبر{{صل}} فرمود: {{متن حدیث|مَنْ قَنِعَ بِمَا رَزَقَهُ اللَّهُ فَهُوَ مِنْ أَغْنَى النَّاسِ}}). حسن بن علی دیلمی، ارشاد القلوب، ج۱، ص۱۱۹، ح۲۴۴ ({{متن حدیث|... الْغِنَى فِي الْقَنَاعَةِ}}).</ref>، در دسته سوم عامل گوارایی و آسایش و [[راحتی]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۸، ص۱۸، ح۴ ({{متن حدیث|... مَنِ اقْتَصَرَ عَلَى بُلْغَةِ الْكَفَافِ فَقَدِ انْتَظَمَ الرَّاحَةَ}}). عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی، غررالحکم و دررالکلم، ص۳۹۳، ش۱۹ ({{متن حدیث|أَنْعَمُ النَّاسِ عَيْشاً مَنْ مَنَحَهُ اللَّهُ سُبْحَانَهُ الْقَنَاعَةَ}}).</ref>، در پاره‌ای بزرگ‌ترین [[ثروت]] و بی‌نیازی<ref>ابن‌شعبه حرانی، تحف العقول، ص۳۱۵ ({{متن حدیث|مَنْ رُزِقَ ثَلَاثاً نَالَ ثَلَاثاً وَ هُوَ الْغِنَى الْأَكْبَرُ: الْقَنَاعَةُ بِمَا أُعْطِيَ...}}).</ref> و در دسته‌ای دیگر یکی از نشانه‌های ایمان به [[خدا]]<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۴۷، ح۱ ({{متن حدیث|... أَنْ يَكُونَ فِيهِ ثَمَانِي خِصَالٍ... قَانِعاً بِمَا رَزَقَهُ اللَّهُ...}}) (با سند معتبر).</ref> شمرده شده است. این‌گونه تعبیرها از یک سو نشان دهنده نقش مبنایی مصرف به اندازه ([[قناعت]]) در سامان‌یابی [[زندگی]] و از سوی دیگر نشانه [[ثبات]] زندگی و [[رشد]] [[ایمانی]] و از جانب سوم مایه تحکیم روابط خانوادگی است<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۹۶.</ref>.

برابر با [[حدیثی]]، [[تربیت اخلاقی]] زن و شوهر رابطه آنان و [[خدا]] را [[اصلاح]] می‌کند و آنکه با خدا ارتباط پسندیده داشته باشد، [[خدای بزرگ]] نیز رابطه او با دیگران از جمله [[همسر]] را اصلاح و پسندیده می‌کند<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۸، ص۳۰۷، ح۴۷۷ ({{متن حدیث|... مَنْ أَصْلَحَ فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَصْلَحَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى فِيمَا بَيْنَهُ وَ بَيْنَ النَّاسِ}}).</ref>. پسندیده بودن رابطه زن و شوهر مایه [[خوشبختی]] و شیرینی [[زندگی]] است. بر پایه این [[حدیث شریف]] اگر برخی افراد، بدحجابی و ارتباط نامشروع با پسر یا دختر [[جوان]] را به عنوان یک [[ارزش]] پذیرفته‌اند، به جهت کمرنگی تربیت اخلاقی و اصلاح نشدن ارتباط با خدا در خانواده‌هاست که به [[مرز]] ارتباط با نامحرم به خیال آزادی‌خواهی آسیب می‌زند؛ درحالی‌که رعایت نکردن مرز ارتباط با نامحرم نوعی [[آلودگی]] و شکسته شدن [[حرمت]] و [[عزت]] زن است<ref>[[یدالله مقدسی|مقدسی، یدالله]]، [[سیره همسرداری امامان معصوم (کتاب)|سیره همسرداری امامان معصوم]]، ص ۲۹۹.</ref>.