آیه مسئولون: تفاوت میان نسخه‌ها

{{در دست ویرایش ۲|ماه=[[دی]]|روز=[[۷]]|سال=[[۱۴۰۴]]|کاربر=فرقانی}}

| موضوع مرتبط = [[آیات امامت امام علی]]

| عنوان مدخل =  

| [[پرسش]] مرتبط =  

{{جعبه اطلاعات [[آیات نامدار]]

| نام [[آیه]] = [[آیه مسئولون]]

| نام تصویر = آیه ۲۴ [[سوره صافات]].jpg  

| متن آیه =  

| نام [[سوره]] = [[صافات]]

| [[شأن نزول]] =  

| مصداق آیه = [[ولایت علی بن ابی‌طالب]]{{ع}}

آیه {{متن قرآن|وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ}}<ref>«و آنان را باز دارید، که آنان بازخواست خواهند شد» سوره صافات، آیه ۲۴.</ref> از جمله [[آیات]] [[اثبات امامت]] و [[ولایت امام]] میرالمؤمنین{{ع}} است که در آن بر بازجویی از [[مردم]] در [[روز قیامت]] و [[پاسخگویی]] آنها در قبال سؤالی مهم تأکید شده است. [[روایات]] متعددی در [[منابع شیعه]] و [[اهل سنت]] از [[صحابه]] و [[تابعین]] نقل شده که [[شان نزول]] آیه را [[امام علی]]{{ع}} دانسته و محتوای سؤال را نیز [[ولایت]] آن حضرت بیان کرده‌اند. بر اساس این روایات، می‌توان به این نکته مهم دست یافت که قطعا [[پذیرش ولایت]] و [[اطاعت]] از آن حضرت در [[دنیا]] بر همگان امری لازم بوده و به عنوان تکلیفی [[واجب]] به شمار می‌آید؛ چراکه [[انسان]] در [[قیامت]] در قبال امور و [[تکالیف واجب]] و مهم مورد پرسش و بازخواست قرار می‌گیرد و باید نسبت به آنها پاسخگو باشد. در این صورت ولایت و [[امامت]] آن حضرت ثابت می‌گردد.

در روایاتی که از طریق [[شیعه]] و اهل سنت در [[تفسیر]] این آیه نقل شده است، آنچه افراد در قیامت از آن سؤال می‌شوند، ولایت [[علی بن ابی طالب]]{{ع}} است<ref>بحرانی، سیدهاشم، غایة المرام، ج۳، ص۸۶- ۹۱؛ شواهد التنزیل، ج۲، ص۱۶۰- ۱۶۴؛ هیثمی، ابن حجر، الصواعق المحرقة، ص۱۸۷؛ میلانی، سیدعلی، نفحات الأزهار، ج۲۰، ص۳۷۸۳۷۳.</ref>. [[ابن اسحاق]]، [[اعمش]]، [[شعبی]]، [[ابواسحاق سبیعی]]، [[ابن جریر طبری]]، [[حسین بن حکم حبری]]، [[ابونعیم اصفهانی]]، [[حاکم حسکانی]]، [[ابن شاهین بغدادی]]، [[ابن مردویه اصفهانی]]، [[خطیب خوارزمی]]، [[سبط ابن جوزی]]، [[ابوعبدالله گنجی]]، [[جمال الدین زرندی]]، [[جوینی [[حموینی]]]]، [[نورالدین سمهودی]]، [[شهاب الدین خفاجی]]، [[شهاب الدین آلوسی]] و [[قندوزی حنفی]] از جمله [[عالمان]] برجسته [[اهل]] سنت‌اند که [[نزول]] [[آیه]] مزبور را درباره [[ولایت]] علی{{ع}} نقل کرده‌اند. در برخی از نقل‌ها ولایت [[اهل بیت]] نیز [[روایت]] شده است<ref>هیثمی، ابن حجر، الصواعق المحرقة، ص۱۸۷.</ref>.

==[[شأن نزول آیه]] ==

== [[مفردات]] آیه ==

[[پرسش]] از [[اهل بیت پیامبر]]{{صل}} عموماً و از ولایت علی{{ع}} خصوصاً در [[احادیث]] دیگری نیز بیان شده است؛ چنان که در برخی از نقل‌های [[حدیث ثقلین]] آمده است: {{متن حدیث|وَ إِنِّي سَائِلُكُمْ حِينَ تَرِدُونَ عَلَيَّ عَنِ الثَّقَلَيْنِ}}<ref>ترمذی، محمد بن علی، نوادر الاصول، ص۶۸-۶۹.</ref>.<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت امام علی (مقاله)|امامت امام علی]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی]]، ج۱، ص۴۵۱.</ref>

در [[روایات]] متعدد دیگری پرسش از چهار چیز در [[قیامت]] مطرح شده است که [[محبت]] اهل بیت پیامبر{{صل}} یکی از آنهاست<ref>هیثمی، نورالدین علی بن ابی بکر، مجمع الزوائد، ج۱۰، ص۳۴۶؛ تاریخ دمشق، ج۲، ص۱۶۱.</ref> در احادیث دیگری آمده است که گذر از [[صراط]] در قیامت جز با داشتن ولایت علی{{ع}} امکان نخواهد داشت<ref>حموینی، ابراهیم، فرائد السمطین، ج۱، ص۲۸۹؛ ابن مغازلی، علی بن محمد، مناقب علی بن ابی طالب، ص۱۱۹ و ۲۴۳.</ref>.

== روایات [[فریقین]] ==

=== [[روایات شیعه]] ===

=== روایات [[عامه]] ===

===[[ امامت]] و [[ولایت امام علی]]{{ع}} ===

=== [[افضلیت امام علی]]{{ع}} ===

=== [[عصمت امام علی]]{{ع}} ===

=== [[فضل بن روزبهان]] ===

با توجه به احادیث یاد شده در [[درستی]] سند این مطلب که ولایت علی{{ع}} در قیامت مورد سؤال قرار خواهد گرفت تردید روا نیست، با این حال جای شگفت است که فضل بن روزبهان گفته است این روایت از طریق [[اهل سنت]] نقل نشده است<ref>مظفر، محمد حسن، دلائل الصدق، ج۲، ص۱۵۰.</ref>. و [[ابن تیمیه]] آن را [[کذب]] و موضوع شمرده است<ref>منهاج السنة، ج۷، ص۱۴۳- ۱۴۷.</ref>.

[[علامه حلی]] در بیان [[استدلال]] به [[آیه]] و [[روایات]] یاد شده گفته است: لازمه [[پرسش]] از علی{{ع}} این است که [[ولایت]] برای او ثابت باشد و از طرفی ولایت برای دیگر [[صحابه]][[ ثابت]] نشده است، بنابراین، علی{{ع}} [[افضل]] صحابه است و در نتیجه [[امام]] آنان خواهد بود<ref>منهاج الکرامه، ص۱۵۳.</ref> یعنی اگر چه کلمه ولایت [[نص در امامت]] نیست، ولی بر [[فضیلت]] ویژه‌ای دلالت می‌کند که از میان صحابه به علی{{ع}} اختصاص دارد، بر این اساس [[برترین]] [[اصحاب پیامبر]]{{صل}} است و چون [[افضلیت]]، [[شرط امامت]] است، [[امامت]] آن حضرت نیز ثابت می‌شود<ref>مظفر، محمد حسن، دلائل الصدق، ج۲، ص۱۵۲.</ref>.

از تقریر یاد شده نادرستی سخن [[فضل بن روزبهان]] روشن می‌شود که گفته است: بر فرض [[درستی]] این روایات بر این که علی{{ع}} از اولیای [[خداوند]] است دلالت می‌کند و ولایت به معنای [[محبت]] است، پس نص در امامت نخواهد بود<ref>مظفر، محمد حسن، دلائل الصدق، ج۲، ص۱۵۰.</ref>.

اساسا [[علامه حلی]] ولایت را [[نص]] آشکار بر امامت ندانسته است، بلکه به قرینه افضلیت که مدلول التزامی روایات است، بر [[امامت علی]]{{ع}} استدلال کرده است.  

=== [[ابن تیمیه]] ===

نادرستی سخن ابن تیمیه نیز روشن است که گفته است: لفظ مسئولون مطلق است و در [[سیاق]] نیز قرینه‌ای بر این که مقصود محبت علی{{ع}} است وجود ندارد ([[منهاج السنة]]) پاسخ به ابن تیمیه این است که محبت علی{{ع}} از سیاق آیه به دست نیامده است، بلکه از [[احادیث]] [[شأن نزول]] و شواهد بسیار آن در روایات دیگر استفاده شده است،  

=== [[دهلوی]] ===

دهلوی چند [[اشکال سندی]] و دلالی بر استدلال [[شیعه]] به آیه {{متن قرآن|وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئُولُونَ}}<ref>«و آنان را باز دارید، که آنان بازخواست خواهند شد» سوره صافات، آیه ۲۴.</ref> و احادیث مربوط به آن وارد کرده است:

# [[روایت]] از کتاب [[فردوس]] دیلمی نقل شده که [[احادیث ضعیف]] را گرد آورده و در سند آن، افراد [[ضعیف]] و مجهول قرار دارد؛

# آیه در سیاق مربوط به [[مشرکان]] واقع شده است؛

# بر فرض دلالت آن بر امامت، ناظر به [[وقت]] خاصی نیست، و این مطلب با [[مذهب]] [[اهل سنت]] هماهنگ است<ref>شکری آلوسی، سید محمود، مختصر التحفة الإثناعشریه، ص۱۷۷- ۱۷۸.</ref>.

#پاسخ [[اشک]]ال اول این است که [[روایت]] به کتاب [[فردوس]] دیلمی اختصاص ندارد، و سند برخی از نقل‌های آن معتبر است؛ چنان که شواهد بسیاری نیز آن را [[تأیید]] می‌کند، بنابراین، در اصل این مطلب که [[ولایت]] علی{{ع}} در [[قیامت]] مورد سؤال واقع خواهد شد، تردیدی راه ندارد. از این جا پاسخ #اشکال دوم نیز معلوم گردید؛ زیرا با وجود [[روایات]] یاد شده، [[سیاق]] اعتبار ندارد.

#پاسخ اشکال سوم او نیز از مطالب قبل به دست آمد؛ زیرا دلالت ولایت و [[محبت]] بر [[امامت]] از نوع دلالت التزامی است، نه دلالت مطابقی، و پاسخ #اشکال چهارم این است که [[پرسش]] از ولایت علی{{ع}} [[خلفا]] را نیز شامل می‌شود، بنابراین، علی{{ع}} [[امام]] خلفا نیز خواهد بود<ref>[[علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی]]، [[امامت امام علی (مقاله)|امامت امام علی]]، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|دانشنامه کلام اسلامی]]، ج۱، ص۴۵۲-۴۵۳.</ref>.

# [[پرونده:۴۴۰۲۵۹۴۵۱.jpg|۲۲px]] علی ربانی گلپایگانی|ربانی گلپایگانی، علی، امامت امام علی (مقاله)|امامت امام علی، [[دانشنامه کلام اسلامی ج۱ (کتاب)|'''دانشنامه کلام اسلامی ج۱''']]