وساطت فاعلی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱۵۷: | خط ۱۵۷: | ||
==== وساطت فاعلی اهل بیت{{عم}} با توجه به بررسی کلامی و فلسفی ==== | ==== وساطت فاعلی اهل بیت{{عم}} با توجه به بررسی کلامی و فلسفی ==== | ||
وساطت فاعلی اهل بیت به عنوان گروه خاص و منتخبی از [[مخلوقات]] میتواند در ذیل تمام نظریات پیشگفته فلسفی قرار گیرد. یعنی این سببیت را میتوان به عنوان [[علیت]] طولی تفسیر نمود؛ همچنان که جانمایی آن به عنوان علیت اعدادی خالی از مشکل است. همچنین کلمه [[وساطت]] این ظرفیت را دارد که اگر کسی اطلاق علیت بر اسباب مادی را برنتافت، باز در پرتو تشان و مظهریت، سببیت [[اهل بیت]]{{عم}} را توجیه کند. ممکن است گفته شود که بنا بر تفسیر علیت به تشان و مظهریت [[عرفانی]] عملاً [[انکار]] اصل علیت و | وساطت فاعلی اهل بیت به عنوان گروه خاص و منتخبی از [[مخلوقات]] میتواند در ذیل تمام نظریات پیشگفته فلسفی قرار گیرد. یعنی این سببیت را میتوان به عنوان [[علیت]] طولی تفسیر نمود؛ همچنان که جانمایی آن به عنوان علیت اعدادی خالی از مشکل است. همچنین کلمه [[وساطت]] این ظرفیت را دارد که اگر کسی اطلاق علیت بر اسباب مادی را برنتافت، باز در پرتو تشان و مظهریت، سببیت [[اهل بیت]]{{عم}} را توجیه کند. ممکن است گفته شود که بنا بر تفسیر علیت به تشان و مظهریت [[عرفانی]] عملاً [[انکار]] اصل علیت و وساطت فاعلی است، مخصوصاً که گاه نقش وجودها و علل واسطه را به نقش صورت در آینه تفسیر کردهاند که آن تنها [[حقیقت]] و صورت صاحب عکس را نشان میدهد و از خود هیچ فعل و اثری ندارد؛ اما تأکید نمودیم که مقررین معاصرِ این نظریه سعی در تفسیر آن بدون کمترین اصطکاکی با اصل علیت دارند و آن را نه انکار علیت بلکه ترقیق و تلطیف آن مینامند. در هر سه نگاه میتوان فعل را مستند به مخلوق نمود. همچنین از حیث [[کلامی]] باید [[اذعان]] کرد که تنها نظریه [[امامیه]] که مبتنی بر [[امر بین الامرین]] است این قابلیت را دارد که انتساب فعل به مخلوق را بدون منافات با توحید افعالی توجیه نماید؛ چراکه نظریات دیگریا فاعلیت [[حقیقی]] [[مخلوقات]] را زیر سؤال بردهاند ([[اشاعره]]) و یا اینکه دامنه توحید افعالی را ضیق نمودهاند ([[معتزله]]). در نگاهی دقیقتر ارتباط توحید افعالی و وساطت فاعلی اهل بیت{{عم}} را در دو بخش میتوان پیگیری نمود: | ||
# '''اصل وساطت فاعلی''': مهمترین دلیل کسانی که وساطت فاعلی اهل بیت{{عم}} و همچنین وقوع [[خارق عادت]] از آنان را قبول ندارند، اعتقاد به توحید افعالی و تفسیر خاص از آن است که بر اساس آن هرگونه فعلی (چه [[خارقالعاده]] و چه غیر خارقالعاده) مستقیماً منتسب به خداست. کسانی که [[ولایت تکوینی]] را منافی با توحید افعالی میدانند، در حقیقت معتقدند که غیر [[خدا]] نمیتواند [[صفات الهی]] را داشته باشد، و از جمله صفات الهی [[ولایت]] است. این [[استدلال]] در کتب [[وهابیت]] و همچنین آثار داخلی که در راستای آنها نگاشته شده است مانند درسی از ولایتِ برقعی به طور مشهودی تکرار و پرورانده شده است. این در حالی است که صفات الهی بالذات مختص خداست، اما به صورت تبعی میتواند به مخلوق متصف شود. در همین راستاست که ممکن است مخلوقی عین الله الناظره شود و بالاتر از آن مثل الاعلی شود؛ | # '''اصل وساطت فاعلی''': مهمترین دلیل کسانی که وساطت فاعلی اهل بیت{{عم}} و همچنین وقوع [[خارق عادت]] از آنان را قبول ندارند، اعتقاد به توحید افعالی و تفسیر خاص از آن است که بر اساس آن هرگونه فعلی (چه [[خارقالعاده]] و چه غیر خارقالعاده) مستقیماً منتسب به خداست. کسانی که [[ولایت تکوینی]] را منافی با توحید افعالی میدانند، در حقیقت معتقدند که غیر [[خدا]] نمیتواند [[صفات الهی]] را داشته باشد، و از جمله صفات الهی [[ولایت]] است. این [[استدلال]] در کتب [[وهابیت]] و همچنین آثار داخلی که در راستای آنها نگاشته شده است مانند درسی از ولایتِ برقعی به طور مشهودی تکرار و پرورانده شده است. این در حالی است که صفات الهی بالذات مختص خداست، اما به صورت تبعی میتواند به مخلوق متصف شود. در همین راستاست که ممکن است مخلوقی عین الله الناظره شود و بالاتر از آن مثل الاعلی شود؛ | ||
# '''گستره | # '''گستره وساطت فاعلی''': نکته مهم در بحث ارتباط توحید افعالی با وساطت فاعلی اهل بیت{{عم}} بیش از آنکه متوجه اصل وساطت فاعلی باشد، متوجه گستره آن است؛ قبلاً گذشت که برخی از کسانی که وساطت فاعلی بالجمله [[اهل بیت]]{{عم}} را رد میکنند یکی از [[دلایل]] خود را منافات این [[اعتقاد]] با توحید افعالی ذکر میکنند. با این توضیح که [[خرق عادت]] کردن اهل بیت{{عم}} و بلکه [[اولیای الهی]] امری پذیرفته شده است، اما اینکه این [[وساطت]] بالجمله باشد و در تمامی امور عالم مانند [[خلق]] و [[رزق]] سریان داشته باشد، با توحید افعالی و [[آیات]] مرتبط با آن منافات دارد<ref>ر.ک: لطف الله صافی گلپایگانی، ولایت تکوینی و ولایت تشریعی، ص٣٠-٣١ و ۶٣-۶۴.</ref>. این منافات برای نگارنده روشن نیست؛ به این معنا که اگر وساطت فاعلی با توحید افعالی [[خداوند]] منافات دارد، تفصیل در بالجمله یا فیالجمله بودن آن معنای روشنی نخواهد یافت؛ چراکه حتی در صورت منافات یک مورد از آن هم روا نیست. اما اگر منافاتی دیده نمیشود، همانگونه که در وساطت فی الجمله و انجام [[کرامات]] بدان معتقدند باید در وساطت بالجمله هم به این عدم منافات [[معتقد]] شوند. به دیگر سخن منافات یا عدم منافات [[ولایت بر تکوین]] با توحید افعالی در نوع [[تفسیر فلسفی]] از سببیت و [[علیت]] و نوع نگاه [[کلامی]] به مسئله خلق افعال نهفته است و نه بالجمله و فی الجمله بودن وساطت. پس، از حیث توحید افعالی اشکالی متوجه وساطت فاعلی حتی با گستره حداکثری وجود ندارد و قابل جمع با آن است. بله ممکن است کسی وساطت بالجمله را قابل [[اثبات]] با آیات و [[روایات]] نداند، ولکن این دلیل مجزایی است که ربطی به بحث توحید افعالی ندارد<ref>[[سید محمد حسن صالح|صالح، سید محمد حسن]]، [[ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات (کتاب)|ولایت تکوینی اهل بیت از دیدگاه قرآن و روایات]]، ص ۸۴.</ref>. | ||
== منابع == | == منابع == | ||