آیه مسئولون: تفاوت میان نسخه‌ها

(خنثی‌سازی نسخهٔ 1359672 از فرقانی (بحث))
برچسب‌ها: خنثی‌سازی پیوندهای ابهام‌زدایی
خط ۳۴: خط ۳۴:
'''علی بن‌ابراهیم [[قمی]]''' در [[تفسیر روایی]] خود، مقصود از مورد سؤال واقع شدن در آیه ۲۴ سوره صافات را پرسش از ولایت علی بن‌ابی‌طالب{{ع}} عنوان می‌کند و پذیرش ولایت حضرت را عامل [[رستگاری]] می‌خواند <ref>قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر، ج۲، ص۲۲۲</ref>  
'''علی بن‌ابراهیم [[قمی]]''' در [[تفسیر روایی]] خود، مقصود از مورد سؤال واقع شدن در آیه ۲۴ سوره صافات را پرسش از ولایت علی بن‌ابی‌طالب{{ع}} عنوان می‌کند و پذیرش ولایت حضرت را عامل [[رستگاری]] می‌خواند <ref>قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر، ج۲، ص۲۲۲</ref>  


در تفسیرهای '''صافی''' <ref>فیض کاشانی، تفسیر صافی، ج۴، ص۲۶۶</ref>، '''[[نور الثقلین]]''' <ref>عروسی حویزی، نورالثقلین، ج۴، ص۴۰۱</ref> و '''[[البرهان]]''' <ref>بحرانی، البرهان، ج۴، ص۵۹۵</ref> نیز این روایت از [[تفسیر قمی]] نقل شده است. سند دو [[روایت تفسیری]] از فرات کوفی در این زمینه به‌ صورت «معنعن» است که در نهایت به ابن‌ عباس منتهی می‌شود. یک روایت نیز از [[شعبی]] و ابن‌ عباس نقل شده است <ref>همان</ref>
علاوه بر [[مفسران شیعه]]، بسیاری از [[علمای اهل سنت]] نیز به این تفسیر از آیه کریمه اشاره کرده‌اند. با مراجعه به [[کتاب‌های تفسیری]] [[اهل سنت]]، ملاحظه می‌شود دیدگاهی که [[آیه]] ۲۴ [[صافات]] را ناظر به [[ولایت امام علی]]{{ع}} و [[اهل‌بیت]]{{عم}} می‌داند، [[میزان]] قابل توجهی از آرای [[تفسیری]] را به خود اختصاص داده است. [[ثعلبی]] در [[تفسیر]] خود، ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئولُونَ}}، [[حدیث شریف]] [[نبوی]]{{صل}} را نقل می‌کند: در [[روز قیامت]] قدم هیچ بنده‌ای [[حرکت]] نخواهد کرد تا از چهار چیز سؤال شود: از [[جوانی]] که در چه چیز به [[پیری]] رساند، از عمرش که در چه راه صرف کرد، از مالش که از کجا آورد و در چه راه [[انفاق]] و صرف کرد و از [[دوستی]] ما اهل‌بیت{{عم}}<ref>ثعلبی، ۱۴۲۲: ۸/۱۴۲</ref>.<ref>خلیلی، میثم، غفوری منش، محمد، بررسی چگونگی دلالت آیه 24 صافات بر ولایت امام علی{{ع}}، شیعه پژوهی، سال چهارم، تابستان 97</ref>
 
'''[[طبرسی]]''' در [[تفسیر]] مجمع ­البیان، از سعید بن‌جبیر از ابن‌ عباس در [[حدیثی]] مرفوع از [[حاکم حسکانی]] به اسنادش، ذیل آیه ۲۴ صافات روایت می‌کند که از [[مردم]] در روز قیامت درباره ولایت علی{{ع}} پرسیده می‌شود <ref>طبرسی، ۱۳۷۲: ۸/۱۸۸</ref> گفتنی است که [[طبرسی]] این معنا از [[آیه]] را در کنار مصادیق دیگر، از جمله [[پرسش]] از [[توحید]] و [[دلایل]] [[بدعت‌گذاری]] در [[جامعه اسلامی]]، مطرح کرده است.
 
'''عاملی''' در [[تفسیر]] خود این معنا را از مجمع ­البیان نقل کرده است <ref>عاملی، تفسیر عاملی، ج۷، ص۲۸۵</ref>.
 
در تفسیر '''روض الجنان'''، ذیل [[آیه کریمه]] {{متن قرآن|وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئولُونَ}}، به روایتی از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} اشاره شده است که فرمودند: «فردای [[قیامت]] رها نکنند هیچ­کس را که قدم از قدم بردارد تا از او از پنج چیز بپرسند: {{متن حدیث|عن شبابه فیما أبلاه و عن عمره فیما أفناه و عن ماله من أین اکتسبه و أین وضعه و ماذا عمل فیما علم}} <ref>از جوانی‌اش که در چه راهی صرف کرده و از عمرش که در چه راهی از دست داده و از مالش که از چه راهی به دست آورده و در چه راهی مصرف کرده و از عمل کردن بر طبق آنچه می‌دانسته</ref> و در [[روایت]] دیگر چنین آمده: {{متن حدیث|و عن ولایتنا اهل البیت}} <ref>ابوالفتوح رازی، روض الجنان و روح الجنان، ج۱۶، ص۱۸۴</ref>. در این روایت، [[آیه]] به [[ولایت]] «[[اهل‌البیت]]» تعمیم یافته است که [[ولایت علی]]{{ع}} را نیز شامل می‌شود. همچنین پرسش از ولایت و چگونگی برخورد با [[حق ولایت]] و [[محبت]] ایشان، در کنار موضوعاتی مانند چگونگی گذراندن عمر و چگونگی کسب و استفاده [[مال]] قرار گرفته است.
 
'''[[تفسیر جوامع الجامع]]'''، [[تأویل]] {{متن قرآن|إِنَّهُمْ مَسْئولُونَ}} به ملزم بودن در قبال پاسخ به پذیرش [[ولایت حضرت علی]]{{ع}} را به سعید بن‌ [[جبیر]] و [[ابو سعید خدری]] نسبت داده است <ref>طبرسی، ۱۳۷۵: ۵/۲۸۱</ref> در تفسیر عزّ بن‌ عبد [[السلام]]، یکی از مصادیق {{متن قرآن|مَسْئولُونَ}} در [[آیه شریفه]]، ولایت علی بن‌ابی‌طالب{{ع}} عنوان شده است <ref>ابن‌ عبد السلام، ۱۴۲۹: ۲/۱۳۴</ref> وی این مصداق از آیه را در کنار مصادیقی چون پرسش از توحید آورده است. نویسنده تفسیر [[جلاء]] الأذهان نیز در تطبیق آیه بر ولایت علی{{ع}}، به روایتی از سعید بن‌ جبیر استناد کرده که بر اساس آن، سؤال این است که «آیا سؤال‌ شونده تولّای علی{{ع}} را دارد؟» <ref>جرجانی، ۱۳۷۸: ۸/۱۰۶</ref> طبق این دیدگاه، [[ولایت]] حضرت با [[وجوب محبت]] ایشان [[ارتباط مستقیم]] یافته است.
 
[[استرآبادی]] در '''[[تأویل الآیات الظاهرة]]'''، پس از نقل روایتی از [[ابن‌ عباس]] در [[تفسیر]] این [[آیه]] به [[ولایت امام علی]]{{ع}}، این [[تأویل]] از آیه را دال بر [[واجب]] بودن [[ولایت امیرالمؤمنین]]{{ع}} بر تمام [[خلق]] می‌داند و [[معتقد]] است آیه بر [[برتری]] حضرت بر تمام خلایق، جز حضرت خاتم­الأنبیاء{{صل}}، دلالت واضح دارد <ref>حسینی استرآبادی، تاویل الآیات الظاهرة،ص۴۸۴</ref> تأکید این [[روایت تفسیری]] ذیل آیه بر برتری حضرت بر دیگران، با استناد به آیه ۲۴ [[صافات]] است.
 
نویسنده '''[[تفسیر منهج الصادقین]]''' پس از بیان مصادیقی برای [[آیه کریمه]]، [[تفسیر آیه]] به [[ولایت علی]]{{ع}} را به [[مصحف]] [[ابن‌ مسعود]] نسبت می‌دهد و معتقد است در مصحف وی این‌گونه نوشته شده: {{متن قرآن|وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئولُونَ}} عن ولایة علی<ref>کاشانی، منهج الصادقین، ج۷، ص۴۶۴</ref>
 
در تفسیر '''[[اثنی‌عشری]]''' نیز این معنا به ابن‌ مسعود نسبت داده شده است <ref>شاه‌ عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ج۱۱، ص۱۱۲</ref> این توضیح خارج از آیه از نوع اضافات [[تفسیری]] یا [[تفسیر مزجی]] است که ذیل برخی [[آیات]] در بعضی از [[مصحف‌ها]]، از جمله مصحف [[ابن‌مسعود]]، درج شده است. وی در ادامه نظریه، [[ابوسعید خدری]] و سعید بن‌ [[جبیر]] را موافق این [[رأی]] تفسیری می‌داند و در [[تأیید]] این دیدگاه به [[روایت نبوی]]{{صل}} مذکور اشاره می‌کند که در [[روز قیامت]] از امور مختلف، از جمله ولایت امیرالمؤمنین{{ع}} و [[اهل‌بیت]]{{ع}}، پرسیده می‌شود. <ref>شاه‌ عبدالعظیمی، تفسیر اثنی عشری، ج۱۱، ص۱۱۲</ref>
 
ملافتح­‌ [[الله]] [[کاشانی]] نیز در دیگر تفسیر خود، تفسیر آیه به [[پرسش]] در روز قیامت از ولایت علی{{ع}} را ذیل آیه ۲۴ صافات، به ابن‌ عباس و [[ابو سعید خدری]] ارجاع می‌دهد <ref>کاشانی، زبدة التفاسیر، ج۵، ص۵۴۷</ref>
 
در '''[[تفسیر بیان السعادة]]'''، آیه ۲۴ صافات با آیات {{متن قرآن|عَمَّ یتَساءَلُونَ * عَنِ النَّبَإِ الْعَظیمِ}} <ref>سوره نبأ: آیات ۱ و ۲</ref> گره خورده است. این تفسیر هر دو آیه را مرتبط به ولایت امام علی{{ع}} می‌داند که در روز قیامت از آن پرسش می‌شود، سپس به [[حدیث شریف]] [[نبوی]]{{صل}} و [[امام باقر]]{{ع}} اشاره می‌کند که: [[بنده]] گامى برنمى‌دارد، مگر آنکه درباره چهار چیز از او سؤال می‌شود: از جوانى‌اش که در چه چیز صرف کرده، از عمرش که در چه چیز فنا کرده، از مالش که از کجا آورده و در کجا [[انفاق]] کرده، و از دوستى ما [[اهل بیت]]{{ع}} <ref>گنابادی، تفسیر بیان السعادة، ج۱۲، ص۲۱۵</ref>. طبق این [[تفسیر]] نیز [[پذیرش ولایت امام علی]]{{ع}} با [[وجوب محبت]] ایشان [[ارتباط مستقیم]] دارد.
 
'''تفسیر [[عقود]] المرجان''' نیز پس از بیان دلالت [[آیه]] بر [[ولایت امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌نویسد: «زمانی که [[قیامت]] برپا می‌شود، در موقف [[صراط]] به هیچ­کس [[اجازه]] عبور داده نمی‌شود، مگر آنکه [[ولایت علی]]{{ع}} در قلبش وجود داشته باشد» <ref>جزایری، عقود المرجان، ج۴، ص۲۷۰</ref> باید توجه داشت که با در کنار هم نهادن [[روایات تفسیری]] می‌توان دریافت که مراد از [[ولایت]]، وجوب محبت و [[مودت]] حضرت است که لازمه [[نجات]] از [[جهنم]] و موقف‌های [[روز قیامت]] به شمار می‌رود.
 
صاحب '''[[تفسیر]] الجوهر الثمین''' [[اخبار]] و آرای [[تفسیری]] و [[روایی]] درباره دلالت [[آیه]] ۲۴ [[صافات]] بر [[ولایت علی]]{{ع}} را [[مستفیض]] می‌داند <ref>شبر، عبدالله، جوهر الثمین، ج۵، ص۲۴۷</ref>
 
'''[[علامه طباطبایی]]''' در [[تفسیر المیزان]]، منظور از بازخواست در آیه را مورد [[اختلاف]] [[مفسران]] می‌داند، سپس برخی آرای تفسیری را در این زمینه نقل می‌کند، از جمله [[پرسش]] از [[ولایت امام علی]]{{ع}} را به برخی از مفسران و [[راویان]] نسبت می‌دهد. او در ادامه می‌نویسد: «این وجوه، بر فرض که درست باشند، هر یک به یکى از مصادیق اشاره دارد، نه اینکه منحصراً از فلان چیز بازخواست خواهند کرد» <ref>طباطبایی، سید محمد حسین، ج۱۷، ص۱۹۹</ref> بنابراین از دیدگاه [[علامه]]، تمام آرای مطرح‌ شده در [[تفسیر آیه]] محتمل‌اند و هیچ تناقضی با یکدیگر ندارند؛ از این رو [[انحصار]] آیه در مصداقی خاص [[نفی]] می‌شود. علامه سپس در بحث روایی، روایاتی از [[تفسیر مجمع البیان]] و برخی از [[کتاب‌های حدیثی]] و روایی متقدم [[شیعه]] درباره تفسیر آیه ۲۴ صافات به [[وجوب]] [[پذیرش امام]] علی{{ع}} و [[اهل‌بیت]]{{عم}} نقل می‌کند <ref>همان، ج۱۷، ص۲۱۳</ref>
 
'''[[آیت‌الله مکارم شیرازی]]''' نیز پس از شمردن وجوه مختلف آیه، تأویلی که آیه را ناظر به ولایت علی بن‌ابی‌طالب{{ع}} می‌داند را به بسیاری از مفسران و [[محدثان]] [[فریقین]] نسبت می‌دهد. او در ادامه دیدگاهی مانند [[نظریه ]]علامه طباطبایی را درباره [[آیه کریمه]] مطرح می‌کند: «این [[تفاسیر]] با هم منافاتى ندارند؛ چراکه در آن [[روز]] از همه چیز سؤال مى‏‌شود، از [[عقاید]]، از [[توحید]] و [[ولایت]]، از گفتار و [[کردار]] و از [[نعمت‌ها]] و مواهبى که [[خدا]] در [[اختیار انسان]] گذارده است» <ref>مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج۱۹، ص۳۶</ref> بر این اساس، مکارم شیرازی نیز انحصاری انگاشتن [[پرسش‌ها]] در [[روز قیامت]] را مردود می‌داند و بر ملزم بودن به پاسخ بازخواست‌ها در امور مختلف، از جمله ولایت امام علی{{ع}}، تأکید می‌کند.
 
علاوه بر [[مفسران شیعه]]، بسیاری از [[علمای اهل سنت]] نیز به این تفسیر از آیه کریمه اشاره کرده‌اند. با مراجعه به [[کتاب‌های تفسیری]] [[اهل سنت]]، ملاحظه می‌شود دیدگاهی که [[آیه]] ۲۴ [[صافات]] را ناظر به [[ولایت امام علی]]{{ع}} و [[اهل‌بیت]]{{عم}} می‌داند، [[میزان]] قابل توجهی از آرای [[تفسیری]] را به خود اختصاص داده است. [[ثعلبی]] در [[تفسیر]] خود، ذیل [[آیه]] {{متن قرآن|وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئولُونَ}}، [[حدیث شریف]] [[نبوی]]{{صل}} را نقل می‌کند: در [[روز قیامت]] قدم هیچ بنده‌ای [[حرکت]] نخواهد کرد تا از چهار چیز سؤال شود: از [[جوانی]] که در چه چیز به [[پیری]] رساند، از عمرش که در چه راه صرف کرد، از مالش که از کجا آورد و در چه راه [[انفاق]] و صرف کرد و از [[دوستی]] ما اهل‌بیت{{عم}}<ref>ثعلبی، ۱۴۲۲: ۸/۱۴۲</ref>
 
'''[[حاکم حسکانی]]''' در شواهد التنزیل، ذیل آیه ۲۴ [[صافات]]، شش [[روایت]] در این خصوص نقل می‌کند. مضمون هر شش روایت تطبیق آیه بر [[ولایت علی]] بن‌ابی‌طالب{{ع}} است. در پنج روایت، مقصود از {{متن قرآن|وَقِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْئولُونَ}}، [[ولایت]] حضرت و در یک روایت <ref>حدیث شماره ۷۸۶</ref>[[ امامت]] حضرت مصداق سؤال عنوان شده است. سند یک [[روایت تفسیری]] حاکم حسکانی <ref>روایت ۷۸۵</ref> به صورت مرفوع به [[رسول خدا]]{{صل}} بر می‌گردد. یک روایت <ref>حدیث ۷۹۱</ref> نیز از [[امام باقر]]{{ع}} نقل شده است. دو روایت <ref>روایات ۷۸۶ و ۷۸۷</ref> به [[ابوسعید خدری]] ارجاع داده شده که [[ابوسعید]] نیز از [[پیامبر]] {{صل}} نقل کرده است. همچنین دو روایت <ref>روایات ۷۸۹ و ۷۹۰</ref> به [[ابن‌عباس]] بر می­‌گردد که واسطه یکی از آنها سعید بن‌ [[جبیر]] و واسطه روایت دیگر ابن‌عباس است <ref>حسکانی، شواهد التزیل،ص ۱۶۲ ـ ۱۶۴، ح۷۸۵ ـ ۷۹۱</ref> در تفسیر النکت و العیون درباره آیه ۲۴ صافات، شش دیدگاه مطرح شده است که هیچ‌ کدام متناقض دیگری نیست <ref>ماوردی، النکت و العیون، ج۵، ص۴۴</ref>
#از [[توحید]] و [[اقرار]] به {{عربی|لاإله إلا الله}} پرسیده می‌شود؛ چراکه مهم‌ترین رکن [[دین توحید]] است. این دیدگاه از یحیی بن‌ [[سلام]] نقل شده است.
#مقصود از [[پرسش]] در [[آیه]]، بازخواست در برابر بدعت‌هایی است که پس از [[پیامبر]]{{صل}} گذاشته‌اند. این نظریه به‌ صورت مرفوع به انس بن‌ مالک بر می‌گردد.
#پرسیده می‌شود که آیا [[حق]] [[ولایت علی]] بن‌ابی‌طالب{{ع}} را به جا آورده‌اند یا خیر. [[روایات]] این وجه [[تفسیری]] به ابوهارون و [[ابوسعید خدری]] ارجاع داده شده است.
#از آنان درباره نشست و برخاست‌هایی که داشته‌­اند پرسش می‌شود. این دیدگاه به عثمان بن‌ زیاد نسبت داده شده است.
#به [[اعتقاد]] [[ابن‌ عباس]]، مقصود از {{متن قرآن|مَسْئولُونَ}} در آیه پرسش از [[اعمال]]، [[کردار]] و [[رفتار انسان]] در [[دنیا]] است.
#{{متن قرآن|مَسْئولُونَ}} بدون هیچ قید و توضیح و ارجاعی، یکی از مصادیق آیه دانسته شده است.
 
وجوه مطرح‌شده هیچ تناقضی با هم ندارند. برای نمونه می‌توان گفت همان­طور که از توحید می‌پرسند، از [[ولایت]] نیز خواهند پرسید و مورد سؤال در موضوعی خاص منحصر نیست. این وجوه، علاوه بر [[تفسیر]] ماوردی، در تفسیر رموز و الکنوز نیز نقل شده‌اند <ref>رسعنی، عبدالرزاق، رموز الکنوز، ج۶، ص۳۷۹</ref>
 
نویسنده تفسیر '''[[روح المعانی]]''' نیز پس از آنکه آرای تفسیری، همچون [[مسئول]] بودن در برابر توحید و اعمال و [[عقاید]]، را برای آیه می‌شمرد، پرسش از ولایت علی بن‌ابی‌طالب{{ع}} را به [[طایفه]] [[امامیه]] و روایات آن را به ابن‌ عباس، سعید بن‌ [[جبیر]] و ابوسعید خدری ارجاع می‌دهد و می‌نویسد: «قول صحیح این است که در مورد عقاید و اعمال پرسیده می‌شود که در رأس آنها {{عربی|لا إله إلّا الله}} و از مهم‌ترینشان ولایت علی بن‌ابی‌طالب{{ع}} است» <ref>آلوسی، روح المعانی، ج۱۲، ص۷۸</ref>.<ref>خلیلی، میثم، غفوری منش، محمد، بررسی چگونگی دلالت آیه 24 صافات بر ولایت امام علی{{ع}}، شیعه پژوهی، سال چهارم، تابستان 97</ref>


== [[مفردات]] آیه ==
== [[مفردات]] آیه ==
۱۳٬۸۳۶

ویرایش