برچسب: پیوندهای ابهامزدایی |
|
| خط ۵۴: |
خط ۵۴: |
| قرآن کریم پس از مطرح کردن [[آیات آفاقی]] و انفسی در ادامه آیه ۵۳ [[سوره فصلت]] میفرماید: آیا [[کافی]] نیست که پروردگارت خود [[شاهد]] هر چیزی است: {{متن قرآن|أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ}}. مفاد این بیان آن است که آیات گرچه خود راهی از راههای اثبات وجود خداست؛ ولی خداوندی که خود بر همه چیز شاهد و در همه جا مشهود است چه نیازی است که از راه آیات به وجود او پی برده شود، از اینرو [[معصومان]] {{عم}} بر [[شناخت]] ذات به ذات و شناخت دیگر موجودات به وسیله ذات تأکید کردهاند، چنانکه [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در دعای صباح به [[خدا]] عرض میکند: {{متن حدیث|يَا مَنْ دَلَّ عَلَى ذَاتِهِ بِذَاتِهِ}}<ref>التوحید، ص۲۸۶؛ بحارالانوار، ج ۸۴، ص۳۳۹.</ref> و در بخش الحاقی [[دعای عرفه]] منسوب به [[امام حسین]] {{ع}} آمده است: {{متن حدیث|أَ يَكُونُ لِغَيْرِكَ مِنَ الظُّهُورِ مَا لَيْسَ لَكَ}}<ref>بحارالانوار، ج ۶۴، ص۱۴۲.</ref> و حضرت [[امام سجاد]] {{ع}} در دعای [[ابوحمزه ثمالی]] به خدا عرض میکند: {{متن حدیث|بِكَ عَرَفْتُكَ وَ أَنْتَ دَلَلْتَنِي عَلَيْك}}<ref>اقبال الاعمال، ج ۱، ص۱۵۷؛ بحارالانوار، ج ۳، ص۲۷۰.</ref>؛ همچنین آمده است {{متن حدیث|اعْرِفُوا اللَّهَ بِاللَّهِ}}<ref>بحارالانوار، ج ۳، ص۲۷۰.</ref>.<ref>[[رضا رمضانی|رمضانی، رضا]]، [[اللّه (مقاله)|مقاله «الله»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴]]، ص۱۷۸- ۱۸۸.</ref> | | قرآن کریم پس از مطرح کردن [[آیات آفاقی]] و انفسی در ادامه آیه ۵۳ [[سوره فصلت]] میفرماید: آیا [[کافی]] نیست که پروردگارت خود [[شاهد]] هر چیزی است: {{متن قرآن|أَوَلَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ}}. مفاد این بیان آن است که آیات گرچه خود راهی از راههای اثبات وجود خداست؛ ولی خداوندی که خود بر همه چیز شاهد و در همه جا مشهود است چه نیازی است که از راه آیات به وجود او پی برده شود، از اینرو [[معصومان]] {{عم}} بر [[شناخت]] ذات به ذات و شناخت دیگر موجودات به وسیله ذات تأکید کردهاند، چنانکه [[امیرمؤمنان]] {{ع}} در دعای صباح به [[خدا]] عرض میکند: {{متن حدیث|يَا مَنْ دَلَّ عَلَى ذَاتِهِ بِذَاتِهِ}}<ref>التوحید، ص۲۸۶؛ بحارالانوار، ج ۸۴، ص۳۳۹.</ref> و در بخش الحاقی [[دعای عرفه]] منسوب به [[امام حسین]] {{ع}} آمده است: {{متن حدیث|أَ يَكُونُ لِغَيْرِكَ مِنَ الظُّهُورِ مَا لَيْسَ لَكَ}}<ref>بحارالانوار، ج ۶۴، ص۱۴۲.</ref> و حضرت [[امام سجاد]] {{ع}} در دعای [[ابوحمزه ثمالی]] به خدا عرض میکند: {{متن حدیث|بِكَ عَرَفْتُكَ وَ أَنْتَ دَلَلْتَنِي عَلَيْك}}<ref>اقبال الاعمال، ج ۱، ص۱۵۷؛ بحارالانوار، ج ۳، ص۲۷۰.</ref>؛ همچنین آمده است {{متن حدیث|اعْرِفُوا اللَّهَ بِاللَّهِ}}<ref>بحارالانوار، ج ۳، ص۲۷۰.</ref>.<ref>[[رضا رمضانی|رمضانی، رضا]]، [[اللّه (مقاله)|مقاله «الله»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم ج۴]]، ص۱۷۸- ۱۸۸.</ref> |
|
| |
|
| ==ذات خداوند== | | ==[[ذات خدا]]== |
| [[انسان]] [[قدرت]] [[درک]] [[ذات خداوند]] را ندارد؛ چراکه او [[برتر]] از [[فهم]] و [[ادراک]] [[آدمی]] است و از کم و کیف و ماده و عوارض و ضد و [[شریک]] مبرّاست؛ از اینرو در حیطه [[حس]] و فهم [[بشر]] نمیگنجد و انسان هیچگاه [[قادر]] به [[شناخت ذات خداوند]] نخواهد بود<ref>بس کِشتی [[خِرَد]] که در این [[بحر]]، سالها *** طی کرد و پی نبُرد که او را کرانه چیست
| |
| ([[حسن حسنزاده آملی]]، [[دیوان]] اشعار، ص۸۱)</ref>. به همین دلیل است که در [[احادیث]] و [[روایات]]، انسان از [[تفکر]] در ذات خداوند منع شده است: {{متن حدیث|تَفَكَّرُوا فِي كُلِّ شَيْءٍ وَ لَا تَفَكَّرُوا فِي ذَاتِ اللَّهِ}}.
| |
| به سخن کسی که [[گمان]] میکند به کُنه [[حقیقت]] [[مقدس]] [[پروردگار]] رسیده نباید توجه کرد؛ زیرا [[گمراه]] شده است و [[دروغ]] میگوید<ref>حسن حسنزاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵.</ref>. ذات خداوند برتر از آن است که [[عقل]] و [[وهم]] انسان بتواند او را درک کند؛ زیرا ادراکْ احاطه مدرِک (درککننده) به مدرَک (درکشونده) است و هرگاه چیزی ادراک شود، احاطه به آن نیز لازم میآید و انسانِ محدود هرگز نمیتواند بر خدای بینهایت احاطه یابد. غیرمتناهی چگونه به واسطه متناهی و معلول و محدود به احاطه درآید؟ اما [[خدای تعالی]] بر همه چیز مدرِک و [[آگاه]] است؛ زیرا محیط به همه اشیاء است و دیگران محاطِ او: {{متن قرآن|يَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا}}<ref>«(خداوند) آنچه را پیش رو و آنچه را پس پشت آنان است میداند و آنان بر او در دانش احاطه ندارند» سوره طه، آیه ۱۱۰.</ref>.
| |
| | |
| تصوّرات [[راسخان در علم]] هم فرسنگها از [[حرم]] [[کبریایی]] او دور است و آخرین مرحلهای که [[فکر]] عمیق به آن میرسد، این است که جایگاه و [[مکانت]] او برای درک و فهم، چقدر دور از دسترس است<ref>حسن حسنزاده آملی، ترجمه رسالة لقاء الله، ص۲۵، و همو، شرح مصباح الانس، ص۴۹۶، ۴۹۷.</ref>. نهایتِ [[عرفان]] نیز آن است که [[عارفان]] [[اقرار]] به عجز از [[شناخت حقتعالی]] میکنند و سخن از {{متن حدیث|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>«آنگونه که باید تو را نشناختیم». (محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۲۳)</ref> دارند. حتی صادر نخستین و [[عقل اول]] به دلیل تقیید خود نمیتوانند او را به کُنه [[ادراک]] نمایند: {{متن قرآن|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}}<ref>«خداوند، شما را از خویش پروا میدهد» سوره آل عمران، آیه ۲۸.</ref>.<ref>حسن [[حسنزاده آملی]]، شرح [[فارسی]] [[اسفار اربعه]]، ج۳، ص۲۶۲، ۲۶۳ و همو، دروس شرح [[فصوص الحکم]] [[قیصری]]، ص۵۶۶.</ref> پس برای [[شناخت ذات خداوند]] نباید خود را به [[زحمت]] انداخت؛ مخلوقِ مقیّد به هر مقامی از فنا هم برسد، نمیتواند به [[صمد]] مطلق احاطه پیدا کند و او را بیابد؛ حتی اگر بفرماید: {{متن حدیث|لِي مَعَ اللَّهِ وَقْتٌ لَا يَسَعُهُ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ}}<ref>. مرا با خداوند وقتی است که در آن وقت هیچ ملک مقرّب و هیچ پیغمبر مرسل نمیگنجد. (محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۱۸، ص۳۶۰)</ref>، باز همچنان {{عربی|يُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ}} و {{عربی|لَا تُتْعِبْ نَفْسَكَ}}<ref>خودت را خسته نکن.</ref> مطرح میباشند؛ لذا عالمترینِ [[مردم]]، یعنی حضرت خاتم{{صل}} در دعای خود به محضر [[حضرت حق]] عرض کرد: {{متن حدیث|مَا عَرَفْنَاكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۶۸، ص۲۳.</ref>.<ref>حسن حسنزاده آملی، دروس شرح فصوص الحکم قیصری، ص۱۰۲، ۱۰۳.</ref> [[علامه حسنزاده]] با توجه به این فرمایش [[حضرت رسول]]{{صل}}، در مناجاتی به [[خداوند]] عرض میکند: [[الهی]]! جایی که [[محمد بن عبدالله]]، [[انسان کامل]]، صاحب [[مقام محمود]] و [[خاتم انبیا]]، {{متن حدیث|مَا عَرَفْتُكَ حَقَّ مَعْرِفَتِكَ وَ مَا عَبَدْتُكَ حَقَّ عِبَادَتِكَ}} گوید، حسن بن عبدالله، انساننمای [[جاهل]]، باید {{عربی|مَا عَبَدْتُكَ وَ مَا عَرَفْتُكَ}} گوید<ref>حسن حسنزاده آملی، الهینامه، ص۵۵.</ref>.
| |
| آری! [[هویت]] مطلق و بیقید و تعیّنِ خداوند، سیمرغی دستنیافتنی و بینشان است که در [[حدیث شریف]] قدسی تعبیر به {{متن حدیث|كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً}}<ref>محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج۸۴، ص۱۹۹.</ref> شده است؛ اما این سیمرغ وقتی به کثرت [[اسماء و صفات]] در آمد و به [[خلق]]، یعنی تعیّنیافتنِ [[کنز مخفی]] رسید، قدری ظاهر میشود و [[انسان]] میتواند از راه [[تفکر]] در مظاهر خداوند و [[نظام]] [[جهان]] و [[مخلوقات]]، به [[عظمت]] و بزرگی [[ذات خداوند]] پی ببرد<ref>در [[نظام احسن]] عالم دمی [[اندیشه]] کن *** تا چه [[حُسن]] است آنکه را این [[خانه]] را بنّاستی
| |
| ([[حسن حسنزاده آملی]]، [[دیوان]] اشعار، ص۲۲۳).</ref> و تصوّری محدود از [[اسماء و صفات]] [[الهی]] داشته باشد<ref>حسن حسنزاده آملی، مُمِدّ الهمم در شرح فُصوص الحِکَم، ص۱۶۱.</ref>.<ref>[[علی علیزاده آملی|علیزاده آملی، علی]]، [[عرفان در آثار علامه حسنزاده آملی (کتاب)|عرفان در آثار علامه حسنزاده آملی]]، ص ؟؟؟.</ref>
| |
|
| |
|
| == منابع == | | == منابع == |
