بدون خلاصۀ ویرایش
(←منابع) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۱: | خط ۲۱: | ||
| نتایج آیه = | | نتایج آیه = | ||
}} | }} | ||
در کتابهای [[روایی]] [[شیعه]] و [[اهلسنت]]، احادیثی از [[پیامبر]]{{صل}} نقل شده است که در آنها خیرالبریه (بهترین [[آفریدگان]]) به [[امام علی]]{{ع}} و [[شیعیان]] او [[تفسیر]] شده است. طبق این آیه امیرالمؤمنین{{ع}} بهترین [[خلق]] [[خدا]] | '''[[آیه خیر البریة]]''' از جمله آیاتی است که علمای شیعه در [[اثبات امامت]] و خلافت بلافصل [[حضرت امیرالمؤمنین]]{{ع}} به آن استناد کردهاند. [[خداوند سبحان]] در این آیه و آیۀ بعد از آن میفرماید: «همانا کسانی که [[ایمان]] آورده و [[نیکوکار]] شدند، آنان بهترین مردمانند. [[پاداش]] ایشان نزد [[خداوند]] جنّات عدنی است که از زیر آن جویهایی جاری است! ایشان در آن تا ابد جاودانند و خداوند از آنان [[خشنود]] است و آنان از خداوند خشنودند و آن برای کسی است که از خداوند [[خشیت]] دارد». | ||
در کتابهای [[روایی]] [[شیعه]] و [[اهلسنت]]، احادیثی از [[پیامبر]]{{صل}} نقل شده است که در آنها خیرالبریه (بهترین [[آفریدگان]]) به [[امام علی]]{{ع}} و [[شیعیان]] او [[تفسیر]] شده است. طبق این آیه امیرالمؤمنین{{ع}} بهترین [[خلق]] [[خدا]]ست و روشن است که بهترین خلق خداوند، [[افضل]] از دیگران بوده و برای [[امامت]] و [[خلافت الهی]] شایستهترین فرد است. در نتیجه آیۀ شریفه به روشنی بر امامت حضرت امیرالمؤمنین{{ع}} پس از [[رسول خدا]]{{صل}} دلالت دارد. | |||
== متن آیه == | |||
{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}؛ «بیگمان آنانکه ایمان آوردهاند و کردارهایی شایسته کردهاند، بهترین آفریدگانند»<ref>سوره بینه، آیه ۷.</ref>. | |||
== شأن نزول آیه == | == شأن نزول آیه == | ||
| خط ۳۱: | خط ۳۵: | ||
دو نمونه: | دو نمونه: | ||
# [[جابر بن عبدالله انصاری]]، [[صحابی]] معروف [[پیامبر]]{{صل}}، چنین نقل میکند: با پیامبر و عدهّای از [[مسلمانان]] کنار [[خانه خدا]]، [[کعبه]] معظّمه، نشسته بودیم، ناگهان علی{{ع}} از دور نمایان شد؛ هنگامی که چشم پیامبر به علی افتاد، نگاهی به [[اصحاب]] کرد و فرمود: «برادرم علی به سوی شما میآید، سپس رو به سوی کعبه کرد و فرمود: قسم به خدای کعبه که تنها علی و شیعیانش در [[روز قیامت]] از [[رستگاران]] هستند؛ زیرا به [[خدا]] [[سوگند]] او قبل از همه شما به خدا [[ایمان]] آورد، و [[قیام]] او به [[فرمان خدا]] بیش از همه شما است، وفایش به [[عهد الهی]] از همه بیشتر و قضاوتش به [[حکم]] اللَّه افزونتر و مساواتش در تقسیم ([[بیت المال]]) از همه زیادتر، عدالتش درباره رعیّت از همه فزونتر و مقامش نزد [[خداوند]] از همه بالاتر است. جابر میگوید: در اینجا بود که [[آیه شریفه]] [[خیر]] البریّه نازل شد و پس از نزول آیه فوق، هرگاه مسلمانان علی را میدیدند، میگفتند: بهترین مخلوق خدا پس از [[رسول]] اللَّه آمد»<ref>{{متن حدیث|قَدْ أَتاکُمْ أَخی، ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَی الْکَعْبَةِ، فَقالَ وَ رَبِّ هذِهِ الْبُنْیَةِ! إِنَّ هذا وَ شِیعَتَهُ هُمُ الفائِزونَ یَوْمَ الْقیامَةِ، ثمَّ أَقْبَلَ عَلَیْنا بِوَجْهِهِ، فَقالَ: أَما وَ اللَّهِ إِنّهُ أَوَّلُکُمْ ایماناً باللَّهِ، وَ اقْوَمُکُمْ بأمر اللَّهِ وَ أَوفاکُم بِعَهْدِ اللَّهِ وَ أَقْضاکُمْ بِحُکْمِ اللَّهِ وَ أَقْسَمُکُمْ بِالسَّوِیَّةِ وَ أَعْدَلُکُمْ فی الرَّعیَّةِ وَ أَعْظَمُکُمْ عِنْدَ اللَّه مَزِیَّةً. قالَ جابِرُ فَأَنْزَلَ اللَّهُ: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا...* خَیْرُ الْبَرِیَّةِ» فَکانَ عَلِیٌّ إِذا أَقْبَلَ قالَ أَصْحابُ مُحَمّدٍ: قَدْ أَتاکُمْ خَیْرُ الْبَرِیَّةِ بَعْدَ رَسُول اللَّهِ}}؛ شواهد التّنزیل، ج ۲، ص۳۶۲.</ref>. از جملهای که ذیل [[روایت]] آمده استفاده میشود روایت فوق در بین همه [[مسلمانان]] صدر اسلام مشهور بوده است؛ بنابراین، نقل آن اختصاصی به [[ابن عبّاس]] و [[جابر بن عبدالله انصاری]] و [[ابو برزه]] ندارد! | |||
# [[جابر بن عبدالله انصاری]]، [[صحابی]] معروف [[پیامبر]]{{صل}}، چنین نقل میکند: با پیامبر و عدهّای از [[مسلمانان]] کنار [[خانه خدا]]، [[کعبه]] معظّمه، نشسته بودیم، ناگهان علی{{ع}} از دور نمایان شد؛ هنگامی که چشم پیامبر به علی افتاد، نگاهی به [[اصحاب]] کرد و فرمود: «برادرم علی به سوی شما میآید، سپس رو به سوی کعبه کرد و فرمود: قسم به خدای کعبه که تنها علی و شیعیانش در [[روز قیامت]] از [[رستگاران]] هستند؛ زیرا به [[خدا]] [[سوگند]] او قبل از همه شما به خدا [[ایمان]] آورد، و [[قیام]] او به [[فرمان خدا]] بیش از همه شما است، وفایش به [[عهد الهی]] از همه | # جابر در روایت دیگری میگوید: هنگام که [[آیه]] خیر البریّه نازل شد، [[پیامبر]]{{صل}} رو به علی{{ع}} کرد و فرمود: «منظور از خیر البریّه تو و [[شیعیان]] تو میباشد. در [[روز قیامت]] تو و شیعیانت بر من وارد میشوید، در حالی که هم [[خدا]] از شما [[راضی]] است و هم شما از [[خداوند]] [[خشنود]] هستید»<ref>{{متن حدیث|هُمْ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ، تَرِدُ عَلَیَّ وَ شِیعَتُکَ رَاضِینَ مَرْضِیِّیْنَ}}؛ شواهد التّنزیل، ج ۲، ص۳۶۰.</ref>.<ref>نک: [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[تفسیر نمونه (کتاب)| تفسیر نمونه]] ج۲۷، ص۲۱۰؛ همو، [[آیات ولایت در قرآن - مکارم شیرازی (کتاب)| آیات ولایت در قرآن]]، ص۴۳۷ ـ ۴۴۵؛ [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص۴۸ ـ ۴۹.</ref> | ||
# جابر در روایت دیگری میگوید: هنگام که [[آیه]] خیر البریّه نازل شد، [[پیامبر]]{{صل}} رو به علی{{ع}} کرد و فرمود: «منظور از خیر البریّه تو و [[شیعیان]] تو میباشد. در [[روز قیامت]] تو و شیعیانت بر من وارد میشوید، در حالی که هم [[خدا]] از شما [[راضی]] است و هم شما از [[خداوند]] [[خشنود]] هستید»<ref>{{متن حدیث|هُمْ أَنْتَ وَ شِیعَتُکَ، تَرِدُ عَلَیَّ وَ شِیعَتُکَ رَاضِینَ مَرْضِیِّیْنَ}}؛ شواهد التّنزیل، ج ۲، ص۳۶۰.</ref>.<ref>نک: مکارم شیرازی، | |||
== نکات تفسیری == | == نکات تفسیری == | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۴: | ||
=== برتری انسانهای صالح بر فرشتگان === | === برتری انسانهای صالح بر فرشتگان === | ||
از جمله نکاتی که [[مفسران]] از آیه مذکور برداشت کردهاند این است که انسانهای [[باایمان]] و [[صالح]] بر [[فرشتگان]] هم [[برتری]] دارند؛ زیرا واژه "البریة" در عبارت «خیرالبریه» (بهترینِ آفریدگان) شامل همه [[مخلوقات]] میشود<ref>[[سید محمد حسین طباطبائی|طباطبائی، سید محمد حسین]]، [[تفسیر المیزان (کتاب)| تفسیر المیزان]] ج۲۰، ص۳۴۰؛ [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[تفسیر نمونه (کتاب)| تفسیر نمونه]] ج۲۷، ص۲۰۹.</ref>. | از جمله نکاتی که [[مفسران]] از آیه مذکور برداشت کردهاند این است که انسانهای [[باایمان]] و [[صالح]] بر [[فرشتگان]] هم [[برتری]] دارند؛ زیرا واژه "البریة" در عبارت «خیرالبریه» (بهترینِ آفریدگان) شامل همه [[مخلوقات]] میشود<ref>[[سید محمد حسین طباطبائی|طباطبائی، سید محمد حسین]]، [[تفسیر المیزان (کتاب)| تفسیر المیزان]] ج۲۰، ص۳۴۰؛ [[ناصر مکارم شیرازی|مکارم شیرازی، ناصر]]، [[تفسیر نمونه (کتاب)| تفسیر نمونه]] ج۲۷، ص۲۰۹.</ref>. | ||
== دلالت آیه == | == دلالت آیه == | ||
=== افضلیت امیرالمومنین === | === افضلیت امیرالمومنین{{ع}} === | ||
علّامه حلّی در کتاب [[شریف]] [[منهاج الکرامة]] این آیۀ را به عنوان [[برهان]] سی و سوم از ادلّه [[قرآنی]] [[امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} پس از [[رسول خدا]]{{صل}} مطرح ساخته است. ایشان میفرماید: «برهان سی و سوم: قول [[خدای تعالی]] است [که فرمود]، {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}. [[حافظ ابونعیم]] به اسناد خود از [[ابن عباس]] [[روایت]] کرده که گفت: وقتی این [[آیه]] نازل شد، رسول خدا{{صل}} به علی{{ع}} فرمود: «ایشان [یعنی کسانی که [[ایمان]] آورده و [[نیکوکار]] شدند] تو و شیعیانت هستید. تو و شیعۀ تو [[روز قیامت]] حاضر میشوید، در حالی که [[خشنود]] و مورد [[رضایت]] هستید و [[دشمن]] تو وارد میشود، در حالی که مورد [[غضب]] و دست بر گردن است» و چون او بهترین [[خلق]] است، [[واجب]] است که او [[امام]] باشد»<ref>منهاج الکرامة، ص141-142.</ref>. | علّامه حلّی در کتاب [[شریف]] [[منهاج الکرامة]] این آیۀ را به عنوان [[برهان]] سی و سوم از ادلّه [[قرآنی]] [[امامت امیرالمؤمنین]]{{ع}} پس از [[رسول خدا]]{{صل}} مطرح ساخته است. ایشان میفرماید: «برهان سی و سوم: قول [[خدای تعالی]] است [که فرمود]، {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}. [[حافظ ابونعیم]] به اسناد خود از [[ابن عباس]] [[روایت]] کرده که گفت: وقتی این [[آیه]] نازل شد، رسول خدا{{صل}} به علی{{ع}} فرمود: «ایشان [یعنی کسانی که [[ایمان]] آورده و [[نیکوکار]] شدند] تو و شیعیانت هستید. تو و شیعۀ تو [[روز قیامت]] حاضر میشوید، در حالی که [[خشنود]] و مورد [[رضایت]] هستید و [[دشمن]] تو وارد میشود، در حالی که مورد [[غضب]] و دست بر گردن است» و چون او بهترین [[خلق]] است، [[واجب]] است که او [[امام]] باشد»<ref>منهاج الکرامة، ص141-142.</ref>. | ||
[[سید شرف الدین]] نیز در کتاب | [[سید شرف الدین]] نیز در کتاب اثبات ولایت و خلافت بلافصل امیرالمؤمنین{{ع}} به این آیه چنین [[استدلال]] کرده و میفرماید: «[[خداوند]] دربارۀ ایشان و شیعیانشان فرمود: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}}»<ref>المراجعات، ص96.</ref>. | ||
ایشان در حاشیۀ این [[کلام]] مینویسد: «در این باب برای تو همین کافی است که [[ابن حجر عسقلانی]] (از علمای اهل سنت) به نزول این آیه دربارۀ ایشان [[اعتراف]] کرده و آن را در شمار [[آیات]] [بیان کنندۀ] [[فضیلت]] ایشان آورده است. آن آیۀ یازدهم از آیاتی است که در فصل یکم از باب یازدهم از کتاب صواعقش آورده است»<ref>المراجعات، ص96.</ref>. | |||
سید شرف الدین در ادامه از [[روایات]] متعددی در ذیل آیه سخن گفته است که آنها را در فصل جداگانهای ذکر کرده و اعتراف [[ابن حجر مکی]] [[متعصب]] را برای [[اثبات]] مقصود کافی میداند<ref>[[سید علی حسینی میلانی|حسینی میلانی، سید علی]]، [[جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶ (کتاب)|جواهر الکلام فی معرفة الامامة و الامام ج۶]]، ص175-177.</ref>. | |||
=== امامت امیرالمومنین{{ع}} === | |||
پس از اثبات افضلیت امیرالمومنین{{ع}}، به [[حکم]] قاعدۀ عقلی لزوم تقدیم شخص فاضل یا افضل بر مفضول یا قبح تقدم مفضول بر فاضل، به روشنی [[امامت]] و خلافت بلافصل [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} قابل اثبات خواهد بود<ref>مکاتبه دانشنامه امامت و ولایت با [[محمد هادی فرقانی]].</ref>. | |||
=== | ==== احتجاج [[امیرالمؤمنین]]{{ع}} به [[آیه]] "خیر البریة" ==== | ||
از ابی [[رافع]] نقل شده است که علی {{ع}} خطاب به [[اهل]] [[شورا]] گفت:«شما را به [[خدا]] [[سوگند]] میدهم، آیا به یاد دارید آن روزی که من نزد شما آمدم و شما با [[رسول خدا]]{{صل}} نشسته بودید وآن حضرت فرمود: این برادرم است که نزد شما میآید. سپس به [[کعبه]] نظر کرد و فرمود: قسم به خدای کعبه بلند، یقینا این مرد و [[شیعیان]] او [[رستگاران]] [[روز قیامت]] هستند. آنگاه به شمار رو کرد و فرمود: بدانید که از میان شما اولین [[ایمان]] آورنده به من، وفادارترین شخص به [[عهد]] خدا، قاضیترین فرد به [[حکم خدا]]، عادلترین مرد در میان رعیت و بلند منزلتترین شخص در پیشگاه [[خداوند]] است. در این هنگام خداوند آیه {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُوْلَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ}} را نازل کرد. [[پیامبر]]{{صل}} [[تکبیر]] گفت و شما نیز [[تکبیر]] سر دادید و همگی به من تبریک گفتید، آیا به یاد دارید؟» آنها همگی گفتند:«آری خدا [[شاهد]] است که چنین بود»<ref>تأویل الایات الظاهره:۸۰۳</ref>.<ref>[[مسعود شکوهی|شکوهی، مسعود]]، [[آیات علوی: علی علیه السلام نبأ عظیم خداوندی (مقاله)| آیات علوی: علی علیه السلام نبأ عظیم خداوندی]]، [[گلستان قرآن (نشریه)|گلستان قرآن]]، آبان ۱۳۷۹، شماره ۳۲.</ref> | |||
== منابع == | == منابع == | ||