ورع در فرهنگ و اندیشه انقلاب اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

ورع در فرهنگ و اندیشه انقلاب اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۱۸ مهٔ ۲۰۲۶، ساعت ۱۰:۰۹

۶٬۴۶۸ بایت اضافه‌شده ، ‏۱۰:۰۹

←‏۳. کارکردها و آثار ورع

دیداریویکی‌متن

Wasity

دیوان‌سالاران، مدیران

۲۲۷٬۶۸۱

ویرایش

@@ خط ۸۷: / خط ۸۷: @@
 در تحلیل [[تقوا]] و ورع نیز می‌بینیم که تقوا انسان را مالک نفس می‌کند و او را از اسارت [[شهوات]] و [[هواها]] رها می‌سازد.<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، ده گفتار، تقوا (۱)، ص. ۲۴-۲۵؛ سیری در نهج‌البلاغه، بخش ششم، ص. ۵۰۷</ref> هم زهد و هم ورع، دو راه برای رسیدن به یک هدف‌اند: [[رهایی]] از [[بندگی]] هواهای نفسانی و رسیدن به [[آزادی معنوی]].<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، یادداشت‌های استاد مطهری، جلد ۵، ص. ۳۸۵-۳۸۷؛ سیری در نهج‌البلاغه، بخش ششم، ص. ۵۰۷</ref>زهد از راه بی‌دلبستگی به [[مادیات]] و [[ایثار]]، و ورع از راه [[پرهیز]] از [[شبهات]] و دقت در مرزهای حلال و حرام، انسان را به این آزادی می‌رسانند.<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، سیری در نهج‌البلاغه، بخش ششم، ص. ۵۱۴، ۵۲۱؛ یادداشت‌های استاد مطهری، جلد ۱۳، ص. ۴۰۰-۴۰۱</ref>
-== ۳. کارکردها و آثار ورع ==
+== ۳. کارکردها و آثار [[ورع]] ==
-=== ۳.۱. کارکرد شناختی و بصیرتی ===
-==== ۳.۱.۱. ایجاد «فرقان» (قدرت تشخیص حق از باطل و حلال از حرام) ====
+=== ۳.۱. کارکرد [[شناختی]] و بصیرتی ===
-==== ۳.۱.۲. جلوگیری از غفلت و اشتباه در مصادیق احکام ====
-=== ۳.۲. کارکرد بازدارندگی (مصونیت‌بخشی) ===
+==== ۳.۱.۱. ایجاد [[فرقان]]====
-==== ۳.۲.۱. حجز انسان از «تقحم الشبهات» (فرو رفتن در مناطق مبهم و خطرناک) ====
-* «إِنَّ مَنْ صَرَّحَتْ لَهُ الْعِبَرُ ... حَجَزَتْهُ التَّقْوَى عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهَاتِ». «سیری در نهج‌البلاغه، صفحه ۱۹۹»
+[[قرآن کریم]] می‌فرماید: {{متن قرآنی|إِنْ تَتَّقُوا اللَّهَ یَجْعَلْ لَکُمْ فُرْقَاناً}} اگر [[پاک]] و [[پرهیزکار]] بوده باشید [[خداوند]] به شما [[روشن‌بینی]] می‌دهد و بر [[بصیرت]] شما می‌افزاید.<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، حکمت‌ها و اندرزها، ص. ۸۵</ref> [[کتاب مقدس]] ما [[قرآن]] به موجب این [[آیه]] و آیه‌های دیگری صریحاً بین [[تقوا]] و [[پرهیزکاری]] از یک طرف و روشن‌بینی و [[افزایش نور]] بصیرت از طرف دیگر رابطه مستقیم قائل است؛ یعنی به هر اندازه [[آدمی]] پاک‌تر و پرهیزکارتر و بی‌غرض و مرض‌تر و در مقابل [[حقایق]] تسلیم‌تر باشد، نورافکن [[عقل]] و فکرش روشن‌تر و نافذتر است.<ref>مطهری، مرتضی، حکمت‌ها و اندرزها، ص. ۸۵</ref>
-==== ۳.۲.۲. حفظ ایمان در برابر طوفان‌های فتنه و شبهات فکری و عملی ====
-=== ۳.۳. آثار روانی و معنوی ===
+مقصود این است که مرد با [[ایمان]] به موجب [[ایمانی]] که دارد همواره [[دل]] و [[روح]] خویش را از آلایش‌ها پاک نگه می‌دارد و نمی‌گذارد آینه روحش با غبار [[حسادت]] و [[کینه‌توزی]] و [[خودخواهی]] و [[عناد]] و لجاج و [[تعصب]] مکدر شود و برای عقل که [[نور]] خداست حجابی و پرده‌ای پدید آید و لهذا از این نور خدایی حداکثر استفاده را می‌برد و بی‌پرده حقایق را [[مشاهده]] می‌نماید.<ref>مطهری، مرتضی، حکمت‌ها و اندرزها، ص. ۸۵</ref>
-==== ۳.۳.۱. ایجاد آر ==== امش وجدان و طمأنینه قلبی ====
-==== ۳.۳.۲. تقویت اراده و تسلط بر نفس (مالکیت نفس) ====
+==== ۳.۱.۲. جلوگیری از [[غفلت]] و [[اشتباه]] در مصادیق [[احکام]] ====
-==== ۳.۳.۳. جلوگیری از قساوت قلب و سلب توفیقات معنوی (مانند نماز شب) ====
-* تأثیر گناه در سلب توفیق و نقش ورع در حفظ توفیقات. «یادداشتهای استاد مطهری، جلد ۱۱، صفحه ۲۳»
+تقوا نه سوهان است و نه سنباده و نه روغن چراغ. تقوا دشمنِ [[دشمن]] عقل است.<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، ده گفتار، تقوا (۲)، ص. ۵۲</ref> ملکۀ تقوا که آمد، دشمن عقل را که [[هوا و هوس]] است [[رام]] و مهار می‌کند، دیگر نمی‌گذارد اثر عقل را خنثی کند، گرد و غبار برایش به وجود آورد، پارازیت ایجاد کند.<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، تقوا (۲)، ص. ۵۲</ref>
+اگر [[انسان]] در هر چیزی [[شک]] کند در این مطلب نمی‌تواند شک کند که [[خشم]] و [[شهوت]] و [[طمع]] و [[حسد]] و لجاج و تعصب و [[خودپسندی]] و نظایر این امور آدمی را در [[زندگی]] [[کور]] و کر می‌کند. آدمی پیش [[هوس]] [[کور]] و کر است.<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، ده گفتار، تقوا (۲)، ص. ۵۳</ref> [[مردمان]] [[متقی]] که [[مجاهده]] [[اخلاقی]] دارند و بر [[عجب]] و [[طمع]] و سایر [[رذائل]] [[نفسانی]] فائق آمده‌اند بهتر و روشن‌تر [[عیب]] خود و [[درد]] خود را [[درک]] می‌کنند.<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، تقوا (۲)، ص. ۵۳</ref>
+=== ۳.۲. کارکرد بازدارندگی ===
+==== ۳.۲.۱. حجز [[انسان]] از تقحم الشبهات ====
+[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در خطبه‌ای می‌فرماید: {{متن حدیث|إِنَّ مَنْ صَرَّحَتْ لَهُ الْعِبَرُ عَمّا بَیْنَ یَدَیْهِ مِنَ الْمَثُلاتِ حَجَزَتْهُ التَّقْوَی عَنْ تَقَحُّمِ الشُّبُهاتِ}} همانا کسی که عبرت‌های گذشته (و [[سرنوشت]] شوم [[گناهکاران]]) او را [[بیدار]] کند، [[تقوا]] او را از فرو رفتن در [[شبهات]] باز می‌دارد.<ref>مطهری، مرتضی، سیری در نهج‌البلاغه، بخش ششم، ص. ۵۰۸</ref>
+تقوا نیرویی است که انسان را از [[آلودگی]] به [[گناه]] باز می‌دارد.<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، ده گفتار، تقوا (۱)، ص. ۲۶</ref> این نیرو وقتی [[قوی]] شد، انسان نه تنها از [[گناهان]] آشکار، بلکه از مناطق مشکوک و شبهه‌ناک نیز [[کناره‌گیری]] می‌کند؛ زیرا می‌داند که ورود به [[شبهه]]، مقدمه [[سقوط]] در [[حرام]] است.<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، تقوا (۱)، ص. ۲۶</ref>
+==== ۳.۲.۲. [[حفظ ایمان]] در برابر [[فتنه‌ها]] و شبهات ====
+در دوران فتنه‌ها، معیارها دگرگون می‌شود و [[حق و باطل]] در هم می‌آمیزد. در چنین شرایطی، تنها کسانی [[نجات]] می‌یابند که دارای [[بصیرت]] و تقوا باشند.<ref>ر.ک: مطهری، مرتضی، سیری در نهج‌البلاغه، بخش ششم، ص. ۵۱۰</ref>تقوا در اینجا به معنای همان نیروی بازدارنده‌ای است که انسان را از [[جریان‌های انحرافی]] و شبهه‌آلود دور نگه می‌دارد و [[ایمان]] او را محفوظ می‌دارد.<ref>مطهری، مرتضی، سیری در نهج‌البلاغه، بخش ششم، ص. ۵۱۰</ref>
+=== ۳.۳. آثار روانی و [[معنوی]] ===
+==== ۳.۳.۱. ایجاد [[آرامش]] [[وجدان]] و [[طمأنینه]] [[قلبی]] ====
+[[انسانی]] که [[اهل]] [[ورع]] است و از شبهات دوری می‌جوید، وجدانش آرام است. او نگران نیست که مبادا حقی را ضایع کرده باشد یا به [[حریم]] کسی [[تجاوز]] نموده باشد. این طمأنینه قلبی، نتیجه مستقیم [[پاک‌دامنی]] و [[پرهیزکاری]] است.<ref>مطهری، مرتضی، حکمت‌ها و اندرزها، ص. ۹۰</ref>
+==== ۳.۳.۲. [[تقویت اراده]] و [[تسلط بر نفس]] ====
+تقوا و ورع، انسان را مالک نفس می‌کند. کسی که اهل ورع است، بر [[هوای نفس]] خود مسلط است و [[اسیر]] [[تمایلات]] زودگذر نمی‌شود. این [[تسلط]]، نتیجه [[مجاهده]] مستمر در [[پرهیز از گناه]] و [[شبهه]] است.<ref>مطهری، مرتضی، ده گفتار، تقوا (۱)، ص. ۲۵</ref>
+==== ۳.۳.۳. جلوگیری از [[قساوت قلب]] و سلب توفیقات [[معنوی]] ====
+[[گناه]]، اثر وضعی دارد و آن قساوت قلب است. [[قلبی]] که قسی شد، دیگر [[نور]] [[حق]] در آن راه نمی‌یابد و توفیقات معنوی از [[انسان]] سلب می‌شود. چه بسیارند کسانی که به خاطر یک گناه کوچک، [[توفیق]] [[نماز شب]] یا توفیق [[درک]] [[معارف]] عمیق [[دینی]] را از دست دادند.<ref>مطهری، [[مرتضی]]، یادداشت‌های [[استاد مطهری]]، جلد ۱۱، ص. ۲۳</ref>
+[[ورع]]، [[حافظ]] توفیقات است. کسی که می‌خواهد [[فیض]] معنوی به او روی آورد، باید ظرف وجودی خود را از لوث گناه و شبهه [[پاک]] نگه دارد. ورع همین پاک‌نگه‌داشتن ظرف وجود است.<ref>مطهری، مرتضی، یادداشت‌های استاد مطهری، جلد ۱۱، ص. ۲۴</ref>
 == ۴. مراتب و اقسام ورع ==
 === ۴.۱. ورع عمومی (پرهیز از محرمات قطعی) ===