آیات نام‌دار: تفاوت میان نسخه‌ها

*به آیاتی که بر آن‌ها نامی خاص نهاده باشند، آیات نام‌دار یا آیات صاحب عنوان می‌گویند. این نام، به طور معمول از واژگان به کار رفته در آیات یا محتوای آن‌ها اتّخاذ می‌شود. منشأ نام‌گذاری بیش‌تر این آیات، به دلیل کارکرد فراوان آن‌ها در رشته‌های گوناگون علوم اسلامی است که برای سهل بودنِ اشاره به آن‌ها، نامی خاص گرفته‌اند. بسیاری از مفسّران و دانشوران علوم قرآنی، هنگام بررسی و شمارش آیات ناسخ و منسوخ، تعداد فراوانی از این آیات را نام‌گذاری کرده‌اند. بسیاری از دانش‌مندان [[شیعه]] و [[اهل سنت|سنّی]]، در مجادله‌های کلامی خود و در مقام بیان فضایل [[اهل بیت]]{{عم}} به آیاتی استناد کرده و بر آن‌ها نام نهاده‌اند. فقیهان و اصولیان نیز در نام‌گذاری تعدادی از آیات، سهمی فراوان داشته‌اند. منشأ نام‌دار شدن برخی از این آیات، روایاتی است که بر اساس آن، [[پیامبر]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} برخی آیات مانند "آیة الکرسی" و "آیه ملک" را نام نهاده‌اند یا در فضیلت آیه‌ای مانند "آیه آمن الرسول" سخن گفته‌اند؛ البتّه بسیاری از آیات نام‌داری که در این مقاله از آن‌ها بحث می‌شود شهرت ندارند و فقط یک یا چند نفر از دانشوران این نام‌گذاری را داشته‌اند. با جستوجوهای انجام شده، مجموع این آیات، به بیش از صد و هفتاد آیه می‌رسد که در همین مقاله به ترتیب الفبا به آن‌ها پرداخته می‌شود و آیاتی که بیش از یک نام دارند، به نامی که از شهرت بیش‌تری برخوردار است، ارجاع می‌گردد. شایان ذکر است که<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۶۴ - ۴۰۸.</ref>:

#تفصیل محتوایی هر یک از آیات نام‌دار در جای خود "مضافٌ الیه" بحث می‌شود؛ به طور مثال، محتوای مفصّل "آیه خمس"، "آیه فیء" و "آیه مباهله" در مدخل‌های خمس، فیء و مباهله مورد بحث قرار می‌گیرد؛ از این رو در این مقاله، فقط به محتوای اجمالی آیات و نیز شأن نزول و فضیلت آن‌ها پرداخته شده، از تبیین تفصیلی موضوع آیه پرهیز می‌گردد؛ البتّه در مواردی که جری و تطبیق در نام‌دار شدن آیه‌ای نقش داشته باشد، به آن اشاره می‌شود<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۶۴ - ۴۰۸.</ref>.

#برخی آیات را با انتخاب جمله‌هایی از خود آیه نام‌گذاری کرده‌اند؛ برای مثال از آیه ۲۹ سوره فتح به {{عربی|اندازه=100%|﴿{{متن قرآن| لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ }}﴾}}<ref>نهج الحق، ص‌۲۰۷.</ref> یا از آیه ۱۶۰ سوره انعام به {{عربی|اندازه=100%|﴿{{متن قرآن|مَن جَاءَ بِالْحَسَنَةِ}}﴾}} یاد کرده‌اند<ref>نهج الحق، ص‌۲۰۰.</ref> که در این گونه موارد، این نام‌گذاری مورد توجّه قرار نگرفته است، جز سه آیه {{عربی|اندازه=100%|﴿{{متن قرآن|آمَنَ الرَّسُولُ }}﴾}}، {{عربی|اندازه=100%|﴿{{متن قرآن|وَإِن يَكَادُ}}﴾}} و {{عربی|اندازه=100%|﴿{{متن قرآن|أَمَّن يُجِيبُ }}﴾}} که به دلیل شهرت به آن‌ها پرداخته شده است<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۶۴ - ۴۰۸.</ref>.

#کوشیده شده است آیات نام‌دار، تک واژه‌ای باشد و از مواردی که نام‌گذاری به شکل جمله یا همراه با تتابع اضافات است، حتّی المقدور پرهیز شده است؛ برای مثال از آوردن آیه {{عربی|اندازه=150%|"  الأذان‏ في‏ يوم‏ الحج‏ الأكبر‏ ‏‏‏‏‏‏‏‏‏"}}<ref>نهج الحق، ص‌۲۰۴.</ref> تحت عنوان آیات نام‌دار پرهیز شده است<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۶۴ - ۴۰۸.</ref>.

*'''آیه هجرت:'''{{عربی|اندازه=100%|﴿{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظَالِمِي أَنفُسِهِمْ قَالُواْ فِيمَ كُنتُمْ قَالُواْ كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الأَرْضِ قَالُواْ أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُواْ فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا }}﴾}}<ref> از کسانی که فرشتگان جانشان را در حال ستم به خویش می‌گیرند، می‌پرسند: در چه حال بوده‌اید؟ می‌گویند: ما ناتوان شمرده‌شدگان روی زمین بوده‌ایم. می‌گویند: آیا زمین خداوند (آن‌قدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟ بنابراین، سرای (پایانی) اینان دوزخ است و بد پایانه‌ای است؛ سوره نساء، آیه: ۹۷.</ref><ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱، ص:۳۶۴ - ۴۰۸.</ref>.