نهج البلاغه: تفاوت میان نسخه‌ها

#شرح [[نهج البلاغة]] [[ضیاءالدین ابوالرضا فضل الله بن علی راوندی]]. وی نسخه اصلی نهج البلاغه را به خط مؤلف در [[بغداد]] یافته و در [[ربیع الاول]] سال ۵۱۱ ق کتاب را استنساخ کرده، سپس به شرح و تعلیق بر آن پرداخته است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 850.</ref>

#شرح [[نهج البلاغة]]: [[افضل الدین حسن بن علی بن احمد بن علی ماه‌آبادی]]. شرح وی پیش از سال ۵۸۵ بر نهج البلاغه نوشته شده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 850.</ref>

#اعلام [[نهج البلاغة]]: [[علی بن ناصر سرخسی]]. شارح پیش از سال ۶۴۵ ق به توضیح لغات مشکل نهج البلاغه مبادرت ورزیده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 850.</ref>

#معارج [[نهج البلاغة]]: [[ابوالحسن علی بن زید بیهقی]] (م: ۵۶۵ ق). این شرح در واقع نخستین شرحی است که بر نهج البلاغه نگاشته شده و سرشار از نکات دقیق [[علمی]] است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 850.</ref>

#[[منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة]] (۲ جلد): [[قطب الدین ابوالحسین سعید بن هبة الله راوندی]] معروف به [[قطب راوندی]] (م: ۵۷۳ ق). از شروح مهم و معروف نهج البلاغه که در سال ۵۶۶ ق به اتمام رسید<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 850.</ref>

#حدائق الحقایق فی [[تفسیر]] دقائق افصح الخلائق (قرن ششم): نوشته [[قطب الدین ابوالحسن محمد بن حسین بیهقی کیذری نیشابوری]]. شرحی ادبی، لغوی و [[کلامی]] و سرشار از نکات بدیع که از [[بهترین]] شروح است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 851.</ref>

#شرح [[نهج البلاغة]] (۶ جلد): [[ابوالفضل یحیی بن ابی طی حمید بن ظافر طائی بخاری حلبی]] (م: ۶۳۰ ق). وی از بزرگان علمای [[شیعه]] بوده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 851.</ref>

#شرح [[نهج البلاغة]] (۲۰ جلد): [[عزالدین عبدالحمید بن هبة الله مدائنی معتزلی]] معروف به [[ابن ابی الحدید]] (م: ۶۵۶ ق). وی از سرآمدان [[دانشمندان]] زمان خود بود و [[صاحب]] تألیفات فراوان. در [[علم]] [[تاریخ]] نیز تبحری خاص داشت. از این‌رو شرح وی موضوعات مختلفی چون [[ادب]]، [[کلام]]، [[فقه]]، [[اخلاق]]، انساب و [[تاریخ]] را در خود جای داده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 851.</ref>

#مصباح السالکین لنهج البلاغة (۵ جلد): [[کمال الدین میثم بن علی بن میثم بحرانی]] (م: ۶۹۹). وی عالمی ربانی و فیلسوفی متبحر و جامع [[علوم]] زمان خویش بود. ابن میثم شرح خود بر نهج البلاغه را به سال ۶۷۷ ق به اتمام رساند. این شرح به لحاظ [[تفسیر]] متن و [[تبیین]] معانی از [[بهترین]] شروح نهج البلاغه است. روش شارح در شرح این‌گونه است که ابتدا به [[نقل]] [[خطبه]] پرداخته و در صورتی‌که [[خطبه]] طولانی باشد، در چند بخش بخش آن را شرح داده است. او شرح خود را با عبارت "اقول" آغاز می‌کند و در ابتدا به شرح مفردات می‌پردازد. وی در شرح مفردات گاه به [[آیات]] کریمه، [[احادیث]] و [[شعر]] استشهاد می‌کند. او افزون بر شرح مفردات به جنبه‌های ادبی و بلاغی [[سخن امام]] نیز توجه دارد و آن‌ها را در شرح خود ذکر می‌کند. شارح هم‌چنین بحث خود را با بررسی مفاهیم [[فلسفی]] و گاه [[عرفانی]] در بخش‌های مجزا، غنا می‌بخشد<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 851.</ref>

#[[اختیار]] مصباح السالکین لنهج البلاغة (۱ جلد): [[کمال الدین میثم بن علی بن میثم بحرانی]] (م: ۶۹۹). تلخیصی از شرح کبیر شارح که آن را در یک جلد تنظیم و در [[اختیار]] همگان گذاشته است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 851.</ref>

#منهاج الولایة فی شرح [[نهج البلاغة]] (۲ جلد): [[جمال السالکین عبدالباقی صوفی تبریزی]] (م: ۱۰۴۹)، متخلص به باقی و ملقب به دانشمند، از بزرگان [[شعر]] و [[ادب]] و [[فلسفه]] و از مشاهیر خوش‌نویسان [[نسخ]] و ثلث در دوره صفویان است. شرح مذکور، شرحی [[فلسفی]] – [[عرفانی]] است، با استناد به سخنان عرفا و استشهاد به اشعار شاعرانی چون [[مولوی]] [[عطار]]، و محمود شبستری. این کتاب به [[دوازده]] موضوع مهم در نهج البلاغه با [[نثر]] [[فارسی]] روان و آمیخته به [[عربی]]، پرداخته است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 851.</ref>

#شرح [[نهج البلاغة]] (۲ جلد): میرزا [[محمد باقر نواب لاهیجی]]. شارح در شرح خود، بیشتر گرایش [[کلامی]]، [[فلسفی]] و [[عرفانی]] را مد نظر قرارداده و گاه نکات [[تاریخی]] را نیز ذکر کرده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#[[ارشاد]] المؤمنین الی معرفة المبین: [[سید یحیی بن ابراهیم حجاف]] (م: ۱۱۰۲ ق). این شرح محل اتصال سه نگرش گوناگون به نهج البلاغه است: نگرش [[امامی]] (از جانب [[سیدرضی]]، گردآورنده نهج البلاغه)، نگرش معتزلی (از جانب [[ابن ابی الحدید]] که غالب آرای او در [[ارشاد]] المؤمنین آورده شده است) و نگرش [[زیدی]] (از جانب [[یحیی ابن ابراهیم]]). در این شرح از هر یک از این سه گرایش بهره گرفته شده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#منهاج البراعة (۱۴ جلد): [[سید حبیب الله خویی]] (م: ۱۳۲۴ ق). از شرح‌های سودمند و مفصل نهج البلاغه است (نک: [[منهاج البراعة فی شرح نهج البلاغة]]؛ خویی، حبیب [[الله]])<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#تکملة منهاج البراعة (۷ جلد): نویسندل شرح منهاج البراعة موفق به اتمام شرح خود نشد و [[آیت الله]] [[حسن حسن‌زاده آملی]] و [[آیت الله]] [[کوه‌کمره‌ای]] آن را تکمیل و منتشر کردند<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#فی ظلال [[نهج البلاغة]]: [[محمد جواد مغنیه]]. نویسنده پس از ذکر هر [[خطبه]]، واژگان مهم و کلیدی [[خطبه]] را شرح می‌دهد و سپس ساختار ادبی، پیام‌ها و مفاد [[کلام]] [[امیرالمؤمنین]] را بیان می‌کند. این کتاب با عنوان [[در سایه‌سار نهج البلاغه]] به [[زیور]] طبع آراسته شده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#بهج الصباغة فی شرح [[نهج البلاغة]] (۱۴ جلد): [[محمد تقی شوشتری]]. نویسنده عالمی ربانی و جامع [[علوم اسلامی]] بود. وی در شرح خود روش موضوعی را [[انتخاب]] کرده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#شرح و [[تفسیر]] نهج البلاغه (۲۷ جلد): [[محمد تقی جعفری]] (م: ۱۳۷۶ ش). عالم ربانی و [[فیلسوف]] توانا که شرحی مفصل بر نهج البلاغه نوشته و بسیاری از نکات و دقایق ادبی، [[فلسفی]] و [[کلامی]] را در شرح خود جای داده است. این شرح از جهاتی چند دارای اهمیت و به‌عبارتی منحصر به فرد است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#مفتاح السعادة فی شرح [[نهج البلاغة]] (۱۴ جلد): [[محمد تقی قائنی]]. شرحی [[فلسفی]] بر نهج البلاغه که به زبان [[عربی]] تألیف شده است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#[[پیام]] [[امام]] [[امیر المؤمنین]] (تاکنون ده مجلد به طبع رسیده است): زیر نظر [[آیت الله]] [[ناصر مکارم شیرازی]]. نویسنده در جرگه [[علما]]، [[مراجع]]، [[مفسران]] [[قرآن]] و فقهای تراز اول معاصر است که شرحی مفصل و سودمند بر نهج البلاغه نگاشته است<ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 852.</ref>

#[[منشور جاودانه]]: [[سیدجمال الدین دین‌پرور]]. از علمای معاصر و محققانی که به‌طور خاص بر کتاب نهج البلاغه متمرکز شده و سال‌های زیادی از [[عمر]] خود را در تحقیق و [[پژوهش]] این کتاب [[شریف]] گذرانده شده. وی روش موضوعی را برای شرح خود [[برگزیده]] است. جلد نخست این شرح سال ۱۳۹۰ خورشیدی به طبع رسید و حاوی شرح ۴۰ [[خطبه]] اول نهج البلاغه است<ref>نک: منشور جاودانه، سیدجمال الدین دین‌پرور</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 853.</ref>