عصمت: تفاوت میان نسخه‌ها

'''عصمت:''' [[مصونیت]] از [[گناه]] و اشتباه، حالتی در [[انسان]] که به سبب [[معرفت]] و [[بینش]] [[قوی]] و [[شناخت]] [[خدا]] و عواقب و آثار و [[زشتی]] [[معصیت]]، [[گناه]] نمی‌کند. کسی که این حالت را داشته باشد "[[معصوم]]" نام دارد، یعنی از آلودگی و [[گناه]]، محفوظ و مصون است. عصمت یکی از شرایط [[پیامبران]] و [[امامان]] است، چون آنان [[حجت]] خدایند و حرف‌ها و عمل‌هایشان برای [[بشر]]، [[حجت]] و [[الگو]] و [[سند]] است، نباید [[خطا]] و اشتباه و [[گناه]] داشته باشند. [[خداوند]] به [[معصومین]]{{عم}} این [[عنایت]] را داشته، تا بتوانند [[هدایت‌گر]] [[مردم]] باشند و به همین سبب [[اطاعت]] از آنان را [[واجب]] ساخته است. عصمت با [[اختیار]] منافات ندارد، یعنی چنان نیست که [[پیامبران]] و [[امامان]] نتوانند [[گناه]] کنند، بلکه به خاطر [[نورانیت]] [[دل]] و [[معرفت]] و شناختی که دارند، [[گناه]] نمی‌کنند، حتی [[فکر]] [[گناه]] هم در ذهن آنان خطور نمی‌کند. [[عقیده]] به [[عصمت پیامبر]] و [[امام]]، یکی از [[اعتقادات]] [[شیعه]] است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۱۵۲-۱۵۳.</ref>.

 

==چیستی عصمت==

*عصمت در لغت به معنای محافظت و ممانعت از امور [[شر]] و [[ناپسند]] به کار برده می‌‌شود و در اصطلاح [[قرآنی]] به معنای عدم راهیابی [[باطل]]، کژی و [[تحریف]] در ساحت [[مقدس]] این [[کلام]] است<ref>ر.ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]] آن؛ ص ۴.</ref>.

*عصمت در لغت به معنای منع و جلوگیری است و در اصطلاح به کسی که از [[خطا]] و [[اشتباه]] مصون باشد را [[معصوم]] می‌‌گویند<ref>ر.ک: [[عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ص ۳۵۹ - ۳۶۲. </ref>.  

*واژه عصمت در لغت به معنای منع و امساک و در اصطلاح یک [[نیروی درونی]] [[حفاظت]] از [[گناه]] و [[مصونیت]] از [[اشتباه]] است که مایۀ [[اعتماد]] و [[اطمینان]] [[پیروان]] به [[درستی]] گفته‌ها و [[اعمال]] [[پیامبر]]، [[امام]] و انطباق آنها با [[دین حق]] و [[دین]] خداست و چون [[ائمه]] به خاطر قابلیت و [[لطف الهی]] می‌‌توانند چنین نیرویی را داشته باشند و از هر [[خطا]] و [[گناه]] مصون بمانند به ایشان [[معصوم]] می‌گویند، چنانکه [[امام سجاد]] در روایتی فرمودند: «[[امام]] از ما [[خانواده]]، باید [[معصوم]] باشد»<ref>{{متن حدیث|الْإِمَامُ‏ مِنَّا لَا یَکُونُ‏ إِلَّا مَعْصُوماً}}؛ بحارالأنوار، ج۲۵، ص۱۹۴. </ref>.<ref>ر.ک: عبدالحسین خسروپناه، کلام نوین اسلامی، ج۲، ص ۳۵۹ - ۳۶۲. </ref>

* "عصمت" در لغت به معنای بازداشتن، [[حفظ]] کردن و نگه‌داشتن است<ref>تاج العروس، ج ۱۷، ص ۴۸۱ و ۴۸۲. </ref> مقصود از "عصمت" این است که [[پیامبران]] باید در مقابل [[گناه]] و [[خطا]] مصون و بیمه باشند. [[امام صادق]]{{ع}}، [[معصوم]] را این‌ چنین تعریف می‌فرمایند: "[[معصوم]] کسی است که به کمک [[خداوند]]، خود را از همه حرام‌ها، بازمی‌دارد؛ [[خداوند متعال]] در همین خصوص می‌فرماید: {{متن قرآن|وَ مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِيم}}<ref>سوره آل عمران؛ آیه: ۱۰۲. </ref>"<ref>{{متن حدیث|الْمَعْصُومُ هُوَ الْمُمْتَنِعُ بِاللَّهِ مِنْ جَمِيعِ مَحَارِمِ اللَّهِ وَ قَالَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى: وَ مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلى‏ صِراطٍ مُسْتَقِيم}}[[معانی الاخبار (کتاب)|معانی الاخبار]]، ص ۱۳۲.</ref>.

* در لغت، به معنی "امساک"، [[حفظ]] و منع است از ریشه "عصم" یعنی [[خداوند]] [[بنده]] خویش را از هر ناگواری که موجب [[هلاکت]] است و بر او وارد شود نگه می‌دارد.اعتصام نیز به معنی [[تمسک]] نمودن به چیزی است<ref>[[کلام تطبیقی (کتاب)|کلام تطبیقی]]، ص ۸۷ و ۸۸. </ref>.

* [[قوه]] یا ملکه‌ای از سوی [[خداوند]] ست که [[مانع]] از صدور [[خطا]] و [[گناه]] می‌شود. [[علم کامل]]، شرط لازمِ تحقق عصمت است تا [[پیامبر]] با بیان امری [[باطل]] و خلاف [[حقیقت]] موجب [[انحراف]] [[مردم]] نشود. [[پیامبر]] باید از اراده‌ای [[قوی]] برخوردار باشد تا در انتقال [[پیام الهی]] تحت تأثیر [[هوای نفس]] و [[شیطان]] قرار نگیرد. با توجه به این تحلیل از عصمت، [[معصوم]] بودن با [[اختیار انسان]] منافاتی ندارد<ref>[[انسان‌شناسی (کتاب)|انسان‌شناسی]]، ص ۱۲۸. </ref>.

 

*واژه "عصمت" از ریشه "عصم" در [[عربی]] به معنای منع و امساک است و چون شخص [[معصوم]]، از [[خطا]] و [[گناه]] بازداشته می‌شود، به او [[معصوم]] می‌گویند<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۵۹ - ۳۶۲.</ref>.

*پیرامون معنای اصطلاحی عصمت، برخی [[حقیقت عصمت]] را [[لطف]] و [[تفضل]] [[الهی]] و عده‌ای، آرا [[قوه عاقله]] و دسته‌ای، ملکه نفسانی و گروهی، حیثیت ویژه‌ دانسته‌اند<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۵۹ - ۳۶۲.</ref>.

*[[حق]] مطلب آن است که در تحقق ملکه عصمت، قابلیت [[قوه عاقله]] [[معصوم]] و [[لطف الهی]]، مؤثری باشند<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۵۹ - ۳۶۲.</ref>.

*[[پیشوایان معصوم]]، قابلیت دریافت عصمت اعطایی از [[خداوند متعال]] را در دوره [[عالم ذر]] دریافت کرده‌اند، لذا [[عصمت پیامبران]] و [[امامان]]، قبل از [[بعثت]] و [[امامت]] و حتی قبل از [[جهان]] [[دنیوی]] اثبات می‌گردد<ref>ر.ک. [[عبدالحسین خسروپناه]]، [[کلام نوین اسلامی ج۲ (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ج۲، ص ۳۵۹ - ۳۶۲.</ref>.

*برای عصمت در بیان لغویان معانی‌ای چون منع از [[گناه]]، حفظ از [[گناه]]، نگه‌داری و امساک بیان شده است.

*عصمت از ریشه "عصم یَعصِم" و به‌معنای حفظ، همراه با [[دفاع]] و با ملاحظه همین دو قید (حفظ و [[دفاع]]) در [[قرآن کریم]] به‌کار رفته است: {{متن قرآن|وَاللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ}}<ref>«و خداوند تو را از (گزند) مردم در پناه می‌گیرد» سوره مائده، آیه ۶۷.</ref>، {{متن قرآن|قُلْ مَنْ ذَا الَّذِي يَعْصِمُكُمْ مِنَ اللَّهِ إِنْ أَرَادَ بِكُمْ سُوءًا أَوْ أَرَادَ بِكُمْ رَحْمَةً وَلَا يَجِدُونَ لَهُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا}}<ref>«بگو: کیست که شما را از خداوند اگر برای شما گزند یا بخشایشی خواسته باشد نگه دارد؟ و آنان (هیچ گاه) برای خود در برابر خداوند یار و یاوری نمی‌یابند» سوره احزاب، آیه ۱۷.</ref><ref>ر.ک: التحقیق، ج۸، ص۱۵۴، "عصم".</ref>. از این‌رو "[[معصوم]]" کسی است که از وی در راستای حفظ او از خطر یا [[عیب]] [[دفاع]] می‌شود.

*واژه‌شناسان دو معنا برای واژه "عصمت" آورده‌اند:

#تحقّق [[حفاظت]] و [[دفاع]] از چیزی (اسم مصدر)<ref>{{عربی|والعصمة: إسم مصدر بمعنی تحقّق المحفوظیة و الدفاع عنه}}. (التحقیق، ج۸، ص۱۵۴، "عصم").</ref>.

*[[عالمان]] و [[اندیشمندان]] [[دینی]]، تعاریف گوناگونی برای عصمت [[بیان]] کرده‌اند که از این میان به دو تعریف از [[عالمان]] [[شیعی]] بسنده می‌شود:

#[[فاضل مقداد]] در تعریف عصمت می‌نویسد: "عصمت [[لطف الهی]] است که [[خدا]] در [[حق]] [[مکلف]] انجام می‌دهد به‌گونه‌ای که با وجود این [[لطف]]، وقوع [[گناه]] از آن [[مکلف]]، محال است زیرا از سویی، انگیزه‌ای برای [[گناه]] ندارد و از طرفی عامل منصرف کننده‌ای پیرامون او وجود دارد و این عامل، [[مانع]] [[قدرت]] او برای [[گناه]] نیست، و با وجود این [[قدرت]]، انجام [[گناه]] از او ممکن است و با وجود عدم [[انگیزه]] و عامل مصرف‌کننده، انجام [[گناه]] از وی محال است"<ref>{{عربی|هو لطف یفعله الله بالمکلف بحیث یمتنع منه وقوع المعصیة، لانتفاء داعیه و وجود صارفه مع قدرته علیها و وقوع المعصیة ممکن؛ نظرا إلی قدرته و ممتنع نظرا إلی عدم الداعی و وجود الصارف}}؛ اللوامع الإلهیة فی المباحث الکلامیة، ص۲۴۳.</ref>.

#[[علامه طباطبائی]] در تعریف عصمت آورده است: "عصمت، وجود امری است در [[انسان]] [[معصوم]]، به‌گونه‌ای که [[انسان]] را از واقع شدن در آنچه جایز نیست از [[خطا]] و [[گناه]]، نگهداری می‌کند"<ref>{{عربی|وجود أمر فی الإنسان المعصوم یصونه عن الوقوع فیما لا یجوز من الخطا أو المعصیة}}؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج۲، ص۱۳۴.</ref>.

#عصمت نوعی [[لطف]] و [[موهبت الهی]] در [[حق]] [[انسان]] [[معصوم]] است.

#[[انسان]] [[معصوم]] بر انجام [[گناه]] [[توانایی]] دارد.

#در [[انسان]] [[معصوم]]، برای محافظت وی از [[خطا]] و [[گناه]] دو عامل هست: درونی و بیرونی. به دیگر سخن، [[انسان]] [[معصوم]]، هم انگیزه‌ای برای انجام [[گناه]] ندارد و هم عاملی بیرونی، از نزدیک شدن [[بدی]] به او جلوگیری می‌کند، مانند آنچه در جریان [[حضرت یوسف]]{{ع}} آمده است: {{متن قرآن|كَذَلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ السُّوءَ وَالْفَحْشَاءَ}}<ref>«بدین گونه (بر آن بودیم) تا از او زشتی و پلیدکاری را بگردانیم» سوره یوسف، آیه ۲۴.</ref> و یا آنچه درباره [[اهل بیت]]{{عم}} در [[آیه تطهیر]] است: {{متن قرآن|لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ}}<ref>«جز این نیست که خداوند می‌خواهد از شما اهل بیت  هر پلیدی را بزداید» سوره احزاب، آیه ۳۳.</ref>. در این [[آیه]]، {{متن قرآن|عَنْكُمُ}} بر {{متن قرآن|الرِّجْسَ}} مقدم شده است. از این تقدیم به دست می‌آید، [[خدای متعال]]، [[رجس]] را از [[اهل بیت]]{{عم}} دور کرده، نه اینکه آنان را از [[رجس]] دور کرده باشد<ref>[[مهدی مقامی|مقامی، مهدی]]،[[ درسنامه امام‌شناسی (کتاب)|درسنامه امام‌شناسی]]، ص:۳۹-۴۱.</ref>.

 

 

 

 

==رابطه عصمت با [[وجوب اطاعت]]==

 

==[[شبهات عصمت]]==