ادب زیارت: تفاوت میان نسخه‌ها

: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[زیارت قبر معصوم]]''' است. "'''زیارت قبر معصوم'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>

==ادب [[زیارت]]==

*از جمله برای [[زیارت]] هم آدابی ذکر شده است. مراعات آنها هم [[ثواب]] بیشتر دارد، هم [[زائر]] را در دستاوردهای [[معنوی]] [[زیارت]] کامیاب تر می‌سازد و [[تربیت]] کننده است و مایه [[ارتباط روحی]] بهتر. این [[آداب]]، برخی ظاهری است و برخی [[باطنی]].

*در [[کتب حدیث]] هم عنوان [[ادب]] ظاهری و [[ادب]] [[باطنی]] برای برخی از [[اعمال]] و [[سنن]] مطرح شده است. بی‌شک همان [[آداب]] ظاهری هم به حصول توجّه [[قلبی]] و [[ادب]] [[باطنی]] [[کمک]] می‌کند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص۳۳۵-۳۳۹.</ref>

*در مورد [[آداب]] [[باطنی]] و توجه پیدا کردن در [[زیارت]]، مرحوم [[نراقی]] توصیه می‌کند که: "در [[نجف]]، به خاطر آور که اینجا [[وادی السلام]] و مجمع [[ارواح]] [[مؤمنان]] است و [[خداوند]] اینجا را جزء شریف‌ترین مکان‌ها قرار داده است و مدفن [[وصیّ]] [[پیامبر]] در اینجاست. همچنین مدفن [[آدم]] و [[نوح]]، در همین محلّ است"<ref>جامع السعادات، محمدمهدی نراقی، ج ۳، ص ۴۰۳.</ref>. خلاصه اینکه هنگام [[زیارت]] [[نجف]]، باید توجه داشت که اینجا [[تربت]] [[ابوتراب]] است و [[امام علی|علی]]{{ع}}، آن جاودانه مرد در اینجا آرمیده است. در این صورت، دلی از سنگ می‌باید که نلرزد و [[خاشع]] نشود و دیده‌ای بی‌فیض باید باشد تا اشکی از [[شوق]] نریزد، یا آهی از درد نکشد و داغ [[مظلومیت]] [[امام علی|علی]]{{ع}}، او را [[غمگین]] نسازد. آن کس که به [[زیارت]] [[امام علی|علی]]{{ع}} می‌آید، باید پای پر آبله‌اش، هرگز خسته نگردد و در راه طلب، شب از روز باز نشناسد و [[رنج]] را بر راحت برگزیند و به این دیار، با پای سر بدود و با ره‌توشه [[عشق]] سفر کند و در جوار این تجلّی‌گاه فروغ ایزدی، رحل اقامت افکند. در سایر زیارتگاه‌ها و [[تشرف]] به حرم‌های [[اولیا]] نیز چنین است<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص۳۳۵-۳۳۹.</ref>  

*مرحوم [[شیخ]] [[بهایی]] نیز بیان جالب و دستورالعمل خوبی دارد. وی، در یکی از سروده‌های مفصّل خویش که به [[عربی]] است، در مورد [[زائر]] [[امام علی]]{{ع}} و حضور قلبش و [[آگاهی]] به [[موقعیت]] [[زیارت]]، می‌گوید: "... خوشا آنکس که او را یک بار [[زیارت]] کند. ای سواره ای که راه‌های پر سنگلاخ و سوزان را می‌پیمایی و دشت‌ها و بیابان‌ها را طی می‌کنی، اگر خواستی که خدای [[آسمان]] را [[خشنود]] کرده و پس از کوردلی، به رشد برسی و در روز [[تشنگی]] [[قیامت]]، از [[کوثر]] سیراب شوی، هرگاه در سیر و سفر طولانی و دور و دراز خود، به آن دیار رسیدی و بر [[تربت]] [[امام علی|علی]]{{ع}} ایستادی و اظهار [[محبت]] نسبت به او کردی و ریسمان [[استوار]] [[الهی]] را دیدی و پس از سیر شبانه‌ات، رویاروی [[نجف]] قرار گرفتی، پس مخواب، مگر اندکی. ره توشه و بارت را همانجا بر [[زمین]] بگذار و از آن [[خاک]] مگذر. بر آستان او بمان و همچون گرفتاری دردمند و [[فروتن]] بایست و با انبوه [[مردم]] سیر کن و غبار آن دیار را ببوی. اگر [[مطیع]] [[فرمان]] خدایی او را [[خشنود]] کن که [[محبت]] [[ائمه]]{{عم}}، فرضی است خدایی. از این [[فریضه]]، [[پاداش]] خود را مضاعف گردان، در این سرزمین چهره بر [[خاک]] بگذار... وقتی به آن [[تربت]] رسیدی [[سلام]] کن و شیفته و شیدای آن آستان باش. [[قبر]] کسی را آنجا [[زیارت]] کن که با والایی‌ها نمایان است. در آنجا [[نور]] را می‌بینی که فضا را آکنده است و شعاعش همه جا را فرا گرفته است. اگر در زمانش حضور نداشتی، با [[گریه]] ات یاریش کن. در حضور او بایست، فرمانش را [[اطاعت]] کن و از [[صاحب]] [[قبر]] بپرس که: چگونه زمان را درنَوَردیدی و افتخار را به دست آوردی! عاشقانه بایست و از دشمنانش [[بیزاری]] بجوی و [[محبت]] خویش را به سویش بپراکن و [[آشکار]] کن و از درگاهش [[مرو]] و به او [[سلام]] مرا برسان، [[سلام]] شیفته‌ای از دیاری دور او را [[زیارت]] کن و در [[قرب]] او بهره ور باش تا [[پاداش]] به دست آوری و [[نجات]] یابی. برخیز... و [[خاک]] آن آستان را ببوس و توجّهت را به درگاه او ابراز کن و از روی کوچکی، چهره بر [[خاک]] بگذار... در آن مکان، بسیار [[گریه]] کن و بگو: ای قسیم [[بهشت و دوزخ]]! غلامت از تو [[امید]] [[امان]] دارد، [[بلا]] او را به اینجا کشانده است و زمانه جفایش کرده و از حوادث به تو [[پناه]] آورده است. ای [[کشتی نجات]]، به تو روی آورده و در [[زندگی]] [[سرمایه]] ای جز [[محبت]] شما را ندارد. پس در [[سختی]] [[قبر]]، هنگام [[مرگ]]، او را نگهدار، که تو [[پناه]] خستگانِ روزگارانی"<ref>بحارالأنوار، ج ۹۷، ص ۱۳۴.</ref> <ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص۳۳۵-۳۳۹.</ref>  

*در آغاز، از [[آداب]] ظاهری و [[باطنی]] [[زیارت]] [[پیامبر خاتم|پیامبر]]{{صل}} و [[ائمه]]{{عم}}، فقط به [[نقل]] سخن [[شهید]] اول در "دروس" اکتفا می‌کنیم که مرحوم [[علامه مجلسی]] [[نقل]] کرده است که خلاصه آن چنین است:

#[[صاحب]] [[قبر]] را برای برآمدن [[حاجت]] و رفع [[نیاز]]، شفیع قرار دادن؛

#[[حضور قلب]] داشتن در تمام مراحل [[زیارت]]، و نیز [[توبه]] و [[استغفار]] و [[صدقه دادن]] به [[نیازمندان]] و [[تکریم]] خآدمین [[مزار]]<ref>بحارالأنوار، ج ۹۷، ص ۱۳۴.</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص۳۳۵-۳۳۹.</ref>.

== ادب نسبت به [[قبر مطهر]]==

*زائری که [[توفیق]] [[تشرف]] به [[حرم‌ها]] می‌یابد، باید خود را در [[حریم]] خانه [[امام]] یا امامزاده احساس کند و هر نوع [[ادب]] لازم را رعایت کند.

*[[سید بن طاووس]] توصیه می‌کند [[زائر]]، مثلًا در [[حرم]] [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}}، در بدو ورود، دو رکعت [[نماز]] تحیت [[مسجد]] بخواند، سپس رو به طرف [[روضه]] [[نبوی]] و حجره [[شریف]] [[پیامبر خاتم|پیامبر]]{{صل}} کند، [[سلام]] دهد، دست به آن بکشد و استلام کند، ببوسد<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص ۱۶۱.</ref> سپس می‌افزاید: دست‌ها را بر دیوار حجره [[مطهر]] [[حضرت]] بگذارد و بگوید: {{متن حدیث|أَتَيْتُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مُهَاجِراً إِلَيْك‏}} و خود را مهاجری معرفی کند که به حضور [[پیامبر خاتم| پیامبر خدا]]{{صل}} ره سپرده و برای ادای این [[وظیفه]] به [[زیارت]] آمده و اگر در حال حیات [[توفیق]] [[دیدار]] نداشته، پس از [[وفات]] آمده و می‌داند که [[احترام]] آن [[حضرت]] در حال ممات، مثل [[حرمت]] او در حال حیات است و از آن [[حضرت]] بخواهد که نزد [[خدا]] [[شاهد]] این [[زیارت]] باشد، دست‌ها را به صورت خود کشد و این [[زیارت]] را نوعی [[بیعت]] به حساب آورد و [[دعا]] کند که تا آخر [[عمر]] بر همین [[عهد]] و [[پیمان]] [[استوار]] بماند<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص۱۶۲.</ref> سپس رو به [[قبر]] [[پیامبر خاتم|پیامبر]]{{صل}} [[زیارت]] بخواند (متن [[زیارت]] را [[نقل]] کرده‌اند: {{متن حدیث|السَّلَامُ عَلَيْكَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ وَ رَسُولَه‏}} بعد از آن، رو به [[قبله]] دعاهایی بخواند که [[نقل]] شده، سپس سراغ [[منبر]] [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}} برود، آن را لمس کند، [[تبرک]] بجوید و دست هایش را به صورت و چشمانش بکشد. این [[آداب]]، نشان [[دلدادگی]] و [[محبت]] است، [[زیارت]] هم قلمرو [[عشق]] و وادی [[دل]] است و [[زائر]]، اینگونه جذبه درونی خود را ابراز می‌کند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص۳۴۸، ۳۴۹.</ref>.

*[[شهید]] ثانی می‌‌گوید: [[زائر]] در حال [[زیارت]]، رو به مَزور بایستد، با حالت [[دعا]] [[تضرّع]] کند، سمت راست و سپس سمت چپ صورت را بر [[قبر]] بگذارد، [[دعا]] کند و از [[خدا]] [[حاجت]] بطلبد و به [[صاحب]] [[قبر]] [[توسل]] جوید تا [[خدا]] حاجتش را برآورد و او را مشمول [[شفاعت]] گرداند و در [[دعا]] [[اصرار]] و مبالغه کند، آنگاه به طرف بالای سر برود و رو به [[قبله]] [[دعا]] بخواند<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص۱۳۴.</ref> کیفیت ایستادن کنار [[قبر]] و نحوه [[زیارت]]، باید گویای [[ادب]] [[زائر]] باشد.

*در حالات [[امام رضا|حضرت رضا]]{{ع}} آمده است که وقتی می‌‌خواست از [[قبر]] [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}} وداع کند، و برای [[اعمال]] [[عمره]] به [[مکه]] [[رود]]، کنار [[قبر]] [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}} آمد، در طرف بالای سر ایستاد، مشغول [[نماز]] شد، سپس شانه چپ را به [[قبر]] چسباند و نزدیک یکی از ستون‌ها چند رکعت [[نماز]] خواند<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص۱۴۹.</ref> شبیه این [[رفتار]]، در [[حدیثی]] از [[امام صادق]]{{ع}} [[نقل]] شده که چنین توصیه فرمود<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص۱۵۰.</ref>.

*[[علامه مجلسی]] در مورد برخی از این نقل‌ها می‌‌افزاید: گرچه پشت به [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}} کردن هنگام [[دعا]]، به ظاهر نوعی خلاف [[ادب]] به شمار می‌‌رود، ولی وقتی [[توجه به خدا]] باشد و قصد [[زائر]]، پشت گرمی به [[پیامبر خاتم|حضرت رسول]]{{صل}} باشد، اشکالی ندارد. کنار [[قبر]] ایستادن و تکیه بر [[قبر]] کردن و دعای رو به [[قبله]]، از [[امام سجاد]]{{ع}} و [[سیره]] او هم [[نقل]] شده است<ref>بحار الانوار، ج ۹۷، ص۱۵۳.</ref> <ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ زیارت (کتاب)|فرهنگ زیارت]]، ص۳۴۸، ۳۴۹.</ref>.

*[[لباس تمیز]] و [[آراستگی]] و [[خوشبویی‌]]

*[[وقار]] و [[طمأنینه‌]]

*[[خضوع]] و [[خشوع‌]]

*[[اذن دخول‌]]

*[[عتبه بوسی‌]]

*[[حضور در کنار قبر]] و [[بوسیدن ضریح‌]]

*[[ادب نسبت به قبر مطهر]]

*[[پرهیز از حرف‌های بیهوده]] و [[پرهیز از کارهای لغو|کارهای لغو]]

*[[خواندن زیارت]] [[زیارت مأثور|مأثور]]

*[[دعا]] و [[تلاوت قرآن|تلاوت]] و [[عبادت]] کنار [[قبر]]

*[[تکریم خادمان امام|تکریم خادمان]] و [[کمک به فقیران‌]]

*[[زیارت وداع]] و [[زیارت خداحافظی‌|خداحافظی‌]]