پرش به محتوا

عقل در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

۸٬۵۹۳ بایت اضافه‌شده ،  ‏۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۰
بدون خلاصۀ ویرایش
(صفحه‌ای تازه حاوی «==درک آیات الاهی== *علی{{ع}} می‌فرماید: "عقل پیشوای فکر است، فکر پی...» ایجاد کرد)
 
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
{{ویرایش غیرنهایی}}
{{ولایت}}
<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث '''[[عقل]]''' است. "'''[[عقل]]'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[عقل در قرآن]] | [[عقل در حدیث]] | [[عقل در اخلاق اسلامی]] | [[عقل در عرفان اسلامی]]</div>
<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[عقل (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
==[[درک]] [[آیات الاهی]]==
==[[درک]] [[آیات الاهی]]==
*[[علی]]{{ع}} می‌فرماید: "[[عقل]] پیشوای [[فکر]] است، [[فکر]] پیشوای [[قلب]] و [[قلب]] پیشوای حواس است"<ref>{{متن حدیث|اَلْعُقُولُ أَئِمَّةُ اَلْأَفْكَارِ وَ اَلْأَفْكَارُ أَئِمَّةُ اَلْقُلُوبِ وَ اَلْقُلُوبُ أَئِمَّةُ اَلْحَوَاسِّ}}؛ ابوالفتح کراجکی، کنز الفوائد، ص۸۸؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۱، ص۹۶.</ref>.
*[[علی]]{{ع}} می‌فرماید: "[[عقل]] پیشوای [[فکر]] است، [[فکر]] پیشوای [[قلب]] و [[قلب]] پیشوای حواس است"<ref>{{متن حدیث|اَلْعُقُولُ أَئِمَّةُ اَلْأَفْكَارِ وَ اَلْأَفْكَارُ أَئِمَّةُ اَلْقُلُوبِ وَ اَلْقُلُوبُ أَئِمَّةُ اَلْحَوَاسِّ}}؛ ابوالفتح کراجکی، کنز الفوائد، ص۸۸؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۱، ص۹۶.</ref>.
خط ۱۱: خط ۲۱:


==[[انتخاب]] راه==
==[[انتخاب]] راه==
**[[امام صادق]]{{ع}} می‌فرماید: "[[عقل]] راهنمای [[مؤمن]] است"<ref>{{متن حدیث|اَلْعَقْلُ دَلِيلُ اَلْمُؤْمِنِ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۵.</ref>.
*[[امام صادق]]{{ع}} می‌فرماید: "[[عقل]] راهنمای [[مؤمن]] است"<ref>{{متن حدیث|اَلْعَقْلُ دَلِيلُ اَلْمُؤْمِنِ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۵.</ref>.
*[[امام صادق]]{{ع}} می‌فرماید: ستون وجود [[انسان]] [[عقل]] است، زیرا هوش، [[فهم]]، حافظه و [[دانش]] از [[عقل]] ناشی می‌شود، [[انسان]] با [[عقل]] کامل می‌شود، [[عقل]] [[راهنمای انسان]] است، به او [[بصیرت]] می‌دهد و کلید کارگشای اوست، اگر [[عقل انسان]] با [[نور]] [فضیلت‌های [[عقلانی]] و [[کمالات نفسانی]]] [[تأیید]] شود، دانشمند، با حافظه، متوجه، [[زیرک]] و است، [اسباب نجاتش از نظرش دور نمی‌شود، در کسب حقایق [[زیرک]] و در [[فهم]] خوب و بد دقیق می‌شود]، آنگاه می‌داند چگونه و چرا به وجود آمده و به کجا باید برسد و [[خیرخواه]] و [[خیانت]] کار را می‌شناسد و در این صورت راه خود را می‌یابد و می‌داند باکه باید بپیوندد و از که باید ببرد. آنگاه خالصانه فقط [[خدا]] را [[اطاعت]] می‌کند و از این راه [[کمالات]] از دست رفته را باز می‌یابد و از آن پس هیچ کمالی را از دست نمی‌دهد و ظروف و شرایط خود را می‌شناسد و می‌داند برای چه در اینجاست، از کجا آمده است و به کجا می‌رود و این همه از تأييدات [[عقل]] است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۵؛ همچنین رک: محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ص۳۰۶-۳۱۰؛ محمد صدرالدین شیرازی، شرح اصول کافی، ج۱، ص۵۷۲-۵۶۸.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱،ص۱۷۹-۱۸۰.</ref>.
*[[امام صادق]]{{ع}} می‌فرماید: ستون وجود [[انسان]] [[عقل]] است، زیرا هوش، [[فهم]]، حافظه و [[دانش]] از [[عقل]] ناشی می‌شود، [[انسان]] با [[عقل]] کامل می‌شود، [[عقل]] [[راهنمای انسان]] است، به او [[بصیرت]] می‌دهد و کلید کارگشای اوست، اگر [[عقل انسان]] با [[نور]] [فضیلت‌های [[عقلانی]] و [[کمالات نفسانی]]] [[تأیید]] شود، دانشمند، با حافظه، متوجه، [[زیرک]] و است، [اسباب نجاتش از نظرش دور نمی‌شود، در کسب حقایق [[زیرک]] و در [[فهم]] خوب و بد دقیق می‌شود]، آنگاه می‌داند چگونه و چرا به وجود آمده و به کجا باید برسد و [[خیرخواه]] و [[خیانت]] کار را می‌شناسد و در این صورت راه خود را می‌یابد و می‌داند باکه باید بپیوندد و از که باید ببرد. آنگاه خالصانه فقط [[خدا]] را [[اطاعت]] می‌کند و از این راه [[کمالات]] از دست رفته را باز می‌یابد و از آن پس هیچ کمالی را از دست نمی‌دهد و ظروف و شرایط خود را می‌شناسد و می‌داند برای چه در اینجاست، از کجا آمده است و به کجا می‌رود و این همه از تأييدات [[عقل]] است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۲۵؛ همچنین رک: محمد صالح مازندرانی، شرح اصول کافی، ص۳۰۶-۳۱۰؛ محمد صدرالدین شیرازی، شرح اصول کافی، ج۱، ص۵۷۲-۵۶۸.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱،ص۱۷۹-۱۸۰.</ref>.


===منشأ فضيلت‌های [[انسانی]]===
==منشأ فضيلت‌های [[انسانی]]==
*[[اميرالمؤمنین]]{{ع}} می‌فرماید: "میوه [[عقل]] [[راستی]] است"<ref>{{متن حدیث|ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ اَلصِّدْقُ}}؛ على بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۰۹.</ref>.
*[[اميرالمؤمنین]]{{ع}} می‌فرماید: "میوه [[عقل]] [[راستی]] است"<ref>{{متن حدیث|ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ اَلصِّدْقُ}}؛ على بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۰۹.</ref>.
*و می‌فرماید: "پس زدن [[خشم]] با [[بردباری]] میوه [[عقل]] است" <ref>{{متن حدیث|رَدُّ اَلْغَضَبِ بِالْحِلْمِ ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ}}؛ على بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۷۰.</ref>.
*و می‌فرماید: "پس زدن [[خشم]] با [[بردباری]] میوه [[عقل]] است" <ref>{{متن حدیث|رَدُّ اَلْغَضَبِ بِالْحِلْمِ ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ}}؛ على بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۷۰.</ref>.
*و فرمود: "به [[سخاوت]] پایبند باشید که میوه [[عقل]] است"<ref>{{متن حدیث|عَلَيْكَ بِالسَّخَاءِ فَإِنَّهُ ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ}}؛ على بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۵۵.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱،ص۱۸۰-۱۸۱.</ref>.
*و فرمود: "به [[سخاوت]] پایبند باشید که میوه [[عقل]] است"<ref>{{متن حدیث|عَلَيْكَ بِالسَّخَاءِ فَإِنَّهُ ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ}}؛ على بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۵۵.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱،ص۱۸۰-۱۸۱.</ref>.
*[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌فرماید: "میوه [[عقل]] [[آسان‌گیری]] است"<ref>{{متن حدیث|ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ اَلرِّفْقُ}}على بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۰۷.</ref>.
*و می‌فرماید: "میوه [[عقل]] [[مدارا با مردم]] است"<ref>{{متن حدیث|ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ مُدَارَاةُ اَلنَّاسِ}}؛ على بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۰۹.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱،ص۱۸۱.</ref>.
==[[عقل]] سرچشمه [[حق مداری]]==
*[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌فرماید: "میوه [[عقل]] [[پایبندی]] به [[حق]] است"<ref>{{متن حدیث|ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ لُزُومُ اَلْحَقِّ}}؛ جمال الدین محمد خوانساری، شرح فارسی غرر و درر آمدی، تصحیح سید جلال‌الدین محدث، ج۲، ص۳۲۵.</ref>.
*و می‌فرماید: "میوه [[عقل]] [[استقامت در راه حق]] است"<ref>{{متن حدیث|ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ اَلاِسْتِقَامَةُ}}؛ جمال الدین محمد خوانساری، شرح فارسی غرر و درر آمدی، تصحیح سید جلال‌الدین محدث، ج۲، ص۳۲۲.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱،ص۱۸۲.</ref>.
==[[عقل]]، موجب موضع‌گیری صحیح==
*[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} می‌فرماید: "میوه [[عقل]] عمل کردن برای [[نجات]] است"<ref>{{متن حدیث|ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ اَلْعَمَلُ لِلنَّجَاةِ}}؛ علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۰۸.</ref>.
*و می‌فرماید: "میوه [[عقل]] [[همراهی]] با [[نیکان]] است"<ref>{{متن حدیث|ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ صُحْبَةُ اَلْأَخْيَارِ}}؛ علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۰۸.</ref>.
*می‌فرماید: "میوه [[عقل]] [[خشم]] بر [[دنیا]] و پی کردن اسب هواست"<ref>{{متن حدیث|ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ مَقْتُ اَلدُّنْيَا وَ قَمْعُ اَلْهَوَى}}؛ علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۰۸.</ref>.
*و می‌فرماید: "روی‌گردانی از [[زینت]] [[دنیا]] ثمر [[عقل]] است"<ref>{{متن حدیث|رَدْعُ اَلنَّفْسِ عَنْ زَخَارِفِ اَلدُّنْيَا ثَمَرَةُ اَلْعَقْلِ}}؛ علی بن محمد لیثی واسطی، عیون الحکم والمواعظ، ص۲۰۸.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱،ص۱۸۲-۱۸۳.</ref>.
==[[عقل]] مایه [[آسایش]] [[روح]] و [[جسم]]==
*[[امام کاظم]]{{ع}} می‌فرماید: "هرکس که میخواهد، بدون [[ثروت]] بی‌نیاز باشد، قلبش از [[حسادت]] راحت شود و دینش سالم بماند، با [[زاری]] از [[خدا]] بخواهد که عقلش را کامل کند"<ref>{{متن حدیث|مَنْ أَرَادَ اَلْغِنَى بِلاَ مَالٍ وَ رَاحَةَ اَلْقَلْبِ مِنَ اَلْحَسَدِ وَ اَلسَّلاَمَةَ فِي اَلدِّينِ فَلْيَتَضَرَّعْ إِلَى اَللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فِي مَسْأَلَتِهِ بِأَنْ يُكْمِلَ عَقْلَهُ }}؛ محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۸.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱،ص۱۸۳.</ref>.
==[[عقل]] ملاک [[ارزش اعمال]]==
*[[رسول خدا]]{{صل}} می‌فرماید: "هنگامی که از خوبی کسی خبری دریافتید، به عقلش نگاه کنید چون او به اندازه عقلش [[پاداش]] می‌گیرد"<ref>{{متن حدیث|إِذَا بَلَغَكُمْ عَنْ رَجُلٍ حُسْنُ حَالٍ فَانْظُرُوا فِي حُسْنِ عَقْلِهِ فَإِنَّمَا يُجَازَى بِعَقْلِهِ}}؛ محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۲.</ref>.
*در روایتی از [[سليمان دیلمی]] آمده است: درباره [[دین]] و و [[عبادت]] شخصی با [[امام صادق]]{{ع}} به سخن گفتم، [[حضرت]] فرمود: عقلش چگونه است؟ گفتم نمی‌دانم. فرمود: [[پاداش]] به اندازه [[عقل]] است. پس از آن [[امام]] داستانی به این شرح برای [[سلیمان]] باز فرمود: مردی از [[بنی اسرائیل]] در یکی از جزایر دریا [[خدا]] را [[عبادت]] می‌کرد. جزیره‌ای بود سرسبز و شاداب با درختان انبوه و آب‌های روان، یکی از [[فرشتگان]] بر او [[گذشت]] و از [[خدا]] خواست [[جایگاه]] و [[پاداش]] او را نشانش دهد و چون [[پاداش]] او را دید، آن را اندک یافت. [[خداوند]] به او فرمود اگر می‌خواهی از [[راز]] این [[پاداش]] ناچیز باخبر شوی مدتی با او [[مصاحبت]] کن. [[فرشته]] به صورت [[انسانی]] بر او ظاهر شد. [[عابد]] از او پرسید کیستی؟ گفت مرد عابدی هستم از حال تو باخبر شدم و دانستم که در این جزیره [[عبادت]] می‌کنی، به نزد تو آمدم تا در کنار تو [[خدا]] را [[عبادت]] کنم.[[فرشته]] آن روز را با [[عابد]] سپری کرد، روز بعد به او گفت: مکان پاکیزه‌ای داری که جز برای [[عبادت]] نمی‌شاید. [[عابد]] گفت آری ولی این مکان عیبی دارد. گفت: چه عیبی و؟ گفت عیبش این است که این همه علف در اینجا ضایع می‌شود و پروردگارمان از خود حیوانی ندارد تا برایش در اینجا بچرانیم. اگر [[خدا]] را خری بود، در اینجا میچراندیم. [[فرشته]] گفت: [[ولی خدا]] خری ندارد. [[عابد]] گفت آری اگر [[خدا]] را خرى بود این همه علف ضایع نمی‌شد. [[خداوند متعال]] به آن [[فرشته وحی]] کرد او را به اندازه عقلش [[پاداش]] داده‌ام<ref>محمد بن یعقوب کلینی، کافی، ج۱، ص۱۲.</ref><ref>[[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|اخلاق الاهی]]، ج۱،ص۱۸۳-۱۸۴.</ref>.
==منابع==
* [[پرونده:1100246.jpg|22px]] [[مجتبی تهرانی|تهرانی، مجتبی]]، [[اخلاق الاهی ج۱ (کتاب)|'''اخلاق الاهی ج۱''']]
==پانویس==
{{یادآوری پانویس}}
{{پانویس2}}
[[رده: مدخل‌]]
[[رده: عقل]]
۱۱۵٬۲۵۷

ویرایش