ذلت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

*اهانت‌آمیز بودن<ref>مجمع البیان، ج ۳، ص ۳۲؛ تفسیر اثنی عشری، ج ۲، ص ۳۷۲.</ref>، عذابی اعم از [[روحی]] و جسمی<ref>روح المعانی، ج ۲، ص ۴۴۳؛ اطیب البیان، ج ۹، ص ۳۲۵.</ref>، [[عذاب]] از روی [[دشمنی]]<ref>التبیان، ج ۸، ص ۲۷۲.</ref>، [[عذاب]] ویژه [[کافران]]<ref>اطیب البیان، ج ۲، ص ۱۰۳.</ref>، [[خلود]] در [[عذاب]] خوار کننده<ref>جامع البیان، ج ۱، ص ۳۳۱.</ref> و عذابی که پس از آن اکرامی در کار نیست<ref>التبیان، ج ۱، ص ۳۵۰؛ مجمع البیان، ج ۱، ص ۳۱۴.</ref>.

*[[محشور]] شدن [[گمراهان]] بر چهره‌هایشان: {{متن قرآن|وَنَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَلَى وُجُوهِهِمْ }}<ref>«و آنان را در رستخیز به رو در افتاده» سوره اسراء، آیه ۹۷.</ref>؛ {{متن قرآن|الَّذِينَ يُحْشَرُونَ عَلَى وُجُوهِهِمْ إِلَى جَهَنَّمَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ سَبِيلًا}}<ref>«کسانی که به رو درافتاده، به سوی دوزخ گرد آورده می‌شوند بد جایگاه‌تر و گمراه‌ترند» سوره فرقان، آیه ۳۴.</ref>؛ {{متن قرآن|يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ}}<ref>«روزی که با رخسار در آتش کشانده شوند (و به آنان گویند:) گوشمال دوزخ را بچشید» سوره قمر، آیه۴۸.</ref><ref>مجمع البیان، ج ۶، ص ۶۸۲؛ تفسیر اثنی عشری، ج ۷، ص ۴۴۶؛ ارشاد الاذهان، ص ۲۷۹.</ref>،

*[[خشوع]] و به زیر افتادن چشم‌های [[کافران]] در [[قیامت]]: {{متن قرآن|خُشَّعًا أَبْصَارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدَاثِ كَأَنَّهُمْ جَرَادٌ مُنْتَشِرٌ}}<ref>«با چشمانی فروافتاده از گورها بیرون می‌آیند گویی ملخ‌هایی پراکنده‌اند» سوره قمر، آیه ۷.</ref>؛ نیز {{متن قرآن|خَاشِعَةً أَبْصَارُهُمْ تَرْهَقُهُمْ ذِلَّةٌ وَقَدْ كَانُوا يُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ وَهُمْ سَالِمُونَ}}<ref>«در حالی که دیدگانشان (از شرم و ترس) بر زمین دوخته است (گرد) خواری (چهره) آنان را می‌پوشاند و (پیش‌تر هم) در حالی که تندرست بودند به سجده کردن فرا خوانده می‌شدند (و سجده نمی‌کردند)» سوره قلم، آیه ۴۳.</ref><ref>مجمع البیان، ج ۹، ص ۲۸۳؛ الجدید، ج ۷، ص ۲۱۴؛ المیزان، ج ۱۹، ص ۵۸.</ref>

*در آیه‌ای نیز به داغ ننگ گذاشتن [[خدا]] بر بینی [[کافران]] در [[قیامت]] اشاره شده است: {{متن قرآن|سَنَسِمُهُ عَلَى الْخُرْطُومِ}}<ref>«به زودی بینی او را به خاک می‌مالیم» سوره قلم، آیه ۱۶.</ref> که این تعبیر بر کمال [[ذلیل]] ساختن آنان دلالت دارد، زیرا اولاً از بینی ایشان به خرطوم تعبیر شده که تنها درباره خوک و فیل به کار می‌رود و ثانیاً بینی کنایه از [[عزّت]] است و ثالثاً علامت گذاشتن ویژه حیوانات است؛ ولی در حیوانات هم بر بینی نشان نمی‌گذارند<ref>نمونه، ج ۲۴، ص ۳۸۸.</ref>.

*در آیه‌ای دیگر پس از اشاره به این مطلب که جزای انکارکنندگان [[آیات الهی]]، [[آتش]] جاودان [[دوزخ]] است {{متن قرآن|ذَلِكَ جَزَاءُ أَعْدَاءِ اللَّهِ النَّارُ لَهُمْ فِيهَا دَارُ الْخُلْدِ جَزَاءً بِمَا كَانُوا بِآيَاتِنَا يَجْحَدُونَ}}<ref>«این است کیفر دشمنان خداوند: آتش (دوزخ) که در آن، سرایی جاودانه خواهند داشت به کیفر آنکه آیات ما را انکار می‌کردند» سوره فصلت، آیه ۲۸.</ref> چنین آمده که [[کافران]] به [[خدا]] می‌گویند: پروردگارا! کسانی از جنّ و [[انس]] را که ما را [[گمراه]] کردند، به ما نشان ده که آنان را زیر پاهای خود بگذاریم، تا از [[پست‌ترین]] [[مردم]] باشند: {{متن قرآن|وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا رَبَّنَا أَرِنَا الَّذَيْنِ أَضَلاَّنَا مِنَ الْجِنِّ وَالإِنسِ نَجْعَلْهُمَا تَحْتَ أَقْدَامِنَا لِيَكُونَا مِنَ الأَسْفَلِينَ}} <ref>و کافران می‌گویند: پروردگارا! آن دو تن از پریان و آدمیان که ما را گمراه کردند نشانمان ده که آنان را زیر پا بیفکنیم تا از فرومایه‌ترین‌ها گردند؛ سوره فصلت، آیه:۲۹.</ref>.  برخی از [[مفسران]]، سبب اهانت‌آمیز بودن [[عذاب]] [[آخرت]] را تناسب جزای [[اعمال]] با نوع کار [[انسان‌ها]] دانسته و گفته‌اند: [[پاداش]] توهین‌هایی که آنان در [[دنیا]] کردند، توهین است<ref>التحریر والتنویر، ج ۲۵، ص ۴۸ ـ ۴۹؛ نمونه، ج ۱۷، ص ۱۶ ـ ۱۷؛ تفسیر روشن، ج ۵، ص ۱۶۹.</ref>.