عبرت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

#{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ}}<ref>«آیا ندیده‌ای که خداوند آسمان‌ها و زمین را راستین آفریده است؟ اگر بخواهد شما را از میان می‌برد و آفریدگانی نو می‌آورد؟» سوره ابراهیم، آیه ۱۹.</ref>. '''نکته''': هرچند خطاب در [[آیه]] به عموم [[بشر]] است، ولی [[خداوند]] [[پیامبر]] را با واژه {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ}} مورد خطاب قرارداده و به [[عبرت]] گرقتن از [[نظام خلقت]] [[دعوت]] کرده، [[علامه طباطبایی]] چنین مینویسد {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ}} مقصود از “رؤیت” و دیدن، [[علم]] [[قاطع]] است، چون [[علم]] است که می‌تواند به کیفیت [[خلقت]] [[آسمان‌ها]] و [[زمین]] تعلق بگیرد، نه [[رؤیت]] به چشم. برای روشن شدن معنای [[آیه]] ناچاریم قدری در معنای کلمه “حق” [[ایستادگی]] کنیم: “عمل حق” که در مقابل “عمل باطل” است، آن فعلی است که فاعل آن نتیجه‌ای در نظر گرفته که فعلش خود به خود به سوی آن نتیجه پیش می‌رود، و چون می‌بینیم هر یک از انواع موجودات این [[جهان]] از اول پیدایش، متوجه نتیجه و غایتی معین است که جز رسیدن به آن [[غایت]]، [[هدف]] دیگری ندارد، و نیز می‌بینیم که بعضی از این انواع [[غایت]] و [[هدف]] بعضی دیگر است، یعنی برای اینکه دیگری از آن بهره‌مند شود به وجود آمده، مانند عناصر [[زمین]] که گیاهان از آن بهره‌مند می‌شوند، و مانند گیاهان که حیوانات از آنها انتفاع می‌برند و اصلاً برای حیوان به وجود آمده‌اند، و همچنین حیوان که برای [[انسان]] [[خلق]] شده، و معنای [[آیه]] مورد بحث و [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا لَاعِبِينَ * مَا خَلَقْنَاهُمَا إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ}}<ref>«و ما آسمان‌ها و زمین و آنچه را میان آنهاست به بازیچه نیافریده‌ایم * ما آن دو را جز به حقّ نیافریده‌ایم ولی بیشتر آنان نمی‌دانند» سوره دخان، آیه ۳۸-۳۹.</ref> و [[آیه]] {{متن قرآن|وَمَا خَلَقْنَا السَّمَاءَ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا بَاطِلًا ذَلِكَ ظَنُّ الَّذِينَ كَفَرُوا}}<ref>«و ما آسمان و زمین و آنچه را میان آنهاست بیهوده نیافریدیم؛ این پندار کافران است» سوره ص، آیه ۲۷.</ref>، همه ناظر به این معنا هستند. بنابراین، دائماً [[خلقت]] عالم، از مرحله‌ای به مرحله‌ای و از هدفی به [[هدف]] شریف‌تری پیش می‌رود، تا آنکه به هدفی برسد که هدفی بالاتر از آن نیست، و آن بازگشت به سوی [[خدای سبحان]] است، همچنان که خودش فرمود: {{متن قرآن|وَأَنَّ إِلَى رَبِّكَ الْمُنْتَهَى}}<ref>«و اینکه پایان (هر چیز) به سوی پروردگار توست» سوره نجم، آیه ۴۲.</ref> و در آخر [[آیه]] [[خداوند]] این نکته را مطرح می‌کند که ساختمان [[عالم آفرینش]]، [[آسمان]] و [[زمین]]، همگی نشان می‌دهد که در [[آفرینش]] آنها، [[نظم]] و حساب و [[حکمت]] و هدفی بوده است، نه [[خداوند]] به [[آفرینش]] آنها [[نیاز]] داشته و نه از [[تنهایی]] [[احساس]] [[وحشت]] می‌نموده، و نه کمبودی را با آن می‌خواهد در ذات خود برطرف سازد چرا که او بی‌نیاز از همه چیز است، بلکه این [[جهان]] پهناور منزلگاهی است برای پرورش مخلوقات و [[تکامل]] بخشیدن هر چه بیشتر به آنها. سپس اضافه می‌کند [[دلیل]] بر اینکه نیازی به شما و [[ایمان آوردن]] شما ندارد این است که “اگر [[اراده]] کند شما را می‌برد و [[خلق]] تازه‌ای به جای شما می‌آورد” خلقی که همه [[ایمان]] داشته باشند و هیچ‌یک از کارهای نادرست شما را انجام ندهند {{متن قرآن|إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَيَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ}}<ref>«اگر بخواهد شما را از میان می‌برد و آفریدگانی نو می‌آورد؟» سوره ابراهیم، آیه ۱۹.</ref> و این کار برای [[خدا]] به هیچ وجه مشکل نیست {{متن قرآن|وَمَا ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ}}<ref>«و این بر خداوند دشوار نیست» سوره ابراهیم، آیه ۲۰.</ref>.

# [[خداوند]] به [[پیامبر]] می‌گوید: “آیا ندیدی که تمام کسانی که در [[آسمان‌ها]] و [[زمین]] هستند برای [[خدا]] [[تسبیح]] می‌کنند {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ}} و پرندگان در حالی که بال‌ها را بر فراز [[آسمان]] گسترده‌اند مشغول [[تسبیح]] او هستند {{متن قرآن|وَالطَّيْرُ صَافَّاتٍ}} همه آنها از [[نماز]] و [[تسبیح]] خود، [[آگاه]] و با خبرند {{متن قرآن|كُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلَاتَهُ وَتَسْبِيحَهُ}} و [[خداوند]] از تمام اعمالی که آنها انجام می‌دهند [[آگاه]] است {{متن قرآن|وَاللَّهُ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ}} جمله {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ}} - آیا ندیدی - به گفته بسیاری از [[مفسران]] به معنی “ا لم تعلم” - آیا نمی‌دانی- است، زیرا [[تسبیح]] عمومی موجودات [[جهان]] چیزی نیست که با چشم دیده شود، بلکه به هر معنی که باشد با [[قلب]] و [[عقل]]، [[درک]] می‌گردد، اما از آنجا که این مسئله آن [[قدر]] واضح است که گویی با چشم دیده می‌شود، تعبیر به {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ}} شده است. این نکته نیز قابل توجه است که مخاطب در این [[آیه]] گرچه شخص [[پیامبر اسلام]]{{صل}} می‌باشد اما به گفته جمعی از [[مفسران]] منظور از آن عموم [[مردم]] است، و این در [[قرآن]] امثال و نظائر فراوان دارد. اما بعضی گفته‌اند این خطاب در مرحله [[رؤیت]] و [[مشاهده]] مخصوص [[پیامبر]]{{صل}} است، چرا که [[خداوند]] [[درک]] و دیدی به او داده بود که [[تسبیح]] و [[حمد]] همه موجودات این عالم را [[مشاهده]] می‌کرد، و همچنین [[بندگان]] خاص [[خدا]] که پیرو [[مکتب]] اویند به [[مقام]] [[شهود]] [[عینی]] می‌رسند، ولی در مورد عموم [[مردم]] جنبه [[شهود]] [[عقلی]] و [[علمی]] دارد نه [[شهود]] [[عینی]]<ref>تفسیر نمونه، ج۱۴، ص۴۹۵.</ref>.