نظام: تفاوت میان نسخه‌ها

{{ولایت}}

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

<div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">

: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[نظام در قرآن]] | [[نظام در حدیث]] | [[نظام در فقه سیاسی]] | [[نظام در اصول فقه]]</div>

* [[ضرورت]] [[نظام‌سازی]]، [[ضرورت]] پاسخ دادن [[دین]] است به مجموعه سؤالات ریز و درشت و بنیادی و اساسی [[انسان]] در عرصه‌های مختلف‌ حیات‌ [[اجتماعی]]، [[فرهنگی]] و [[سیاسی]]. این [[ضرورت]] با تکیه زدن بر اریکه [[قدرت]] و رسیدن [[دین]] به [[حکومت]]، بیشتر می‌شود.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]] ش ۸، ص ۴۶</ref>

==چیستی نظام‌مندی==

==[[نظام‌سازی]] و [[ضرورت]] آن==  

* [[نظام‌سازی]] عبارت است از: "ایجاد منسجم‌ترین و معقول‌ترین ساختار‌ بین اجزای یک مجموعه که کوتاه‌ترین و سریع‌ترین مسیر به سوی [[هدف]] را موجب‌ شود"<ref>نبوی، سیدعباس، فقه، زمان و نظام سازی، نشریه کیهان اندیشه، ش ٦٧</ref>.<ref>[[سید عباس نبوی|نبوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام‌سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام‌سازی]]، [[کیهان اندیشه (نشریه)|کیهان اندیشه، ش ۶۷، ص ۳]]</ref>؛ <ref>[[حسین بابایی مجرد|بابایی مجرد، حسین]]، [[بهروز رضایی‌منش|رضایی‌منش، بهروز]]؛ [[معناشناسی نظام‌سازی و روش‌شناسی کشف نظام از منابع دینی (مقاله)|معناشناسی نظام‌سازی و روش‌شناسی کشف نظام از منابع دینی]]، قبسات، ش ۷۶، ص ۱۶۲</ref> نظام‌سازى عبارت است از طراحى و ایجاد مجموعه‌اى از زیرساخت‌ها، سازوکارها، روندها، ساختارها و نهادها که حرکت بر مبناى اصول برای [[تحقق آرمان‌ها]] را سازمان دهی و در نهایت تضمین می‌کند.<ref>[[محمد عینی‌زاده موحد|عینی‌زاده موحد، محمد]]، [[سید رضا مؤدب|مؤدب، سید رضا]]، [[نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای (مقاله)|نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای]]، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۵۵</ref> باید دانست فرایند [[نظام‌سازی]] بدون داشتن [[قدرت]] قابل تحقق نیست، لذا [[نظام‌سازی]] پیرو تشکیل یک [[نظام حکومتی]] [[مقتدر]] و کارآمد می‌تواند صورت پذیرد.<ref>[[محمد عینی‌زاده موحد|عینی‌زاده موحد، محمد]]، [[سید رضا مؤدب|مؤدب، سید رضا]]، [[نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای (مقاله)|نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای]]، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۵۵</ref>

* [[نظام‌سازی]]، تلاشی است [[علمی]] و حاکمیتی برای دستیابی به [[آرمان‌ها]] و در [[بینش الهی]] و [[اسلامی]]، [[آرمان]] اصلی، ایجاد فضای برابر و مناسب برای [[رشد]] و تعالی همه [[انسان‌ها]] است. از سوی دیگر تلاش برای تحقق این [[آرمان]] در [[فرهنگ]] [[اهل بیت]]{{عم}} همان [[انتظار]] است.<ref>[[محمد عینی‌زاده موحد|عینی‌زاده موحد، محمد]]، [[سید رضا مؤدب|مؤدب، سید رضا]]، [[نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای (مقاله)|نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای]]، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۵۹</ref> و [[انتظار]]، تلاش [[مؤمنان]] و [[صالحان]] است برای تحقق آرمان‌های [[دین]] که در رأس آن ایجاد [[دولت]] فراگیر [[حق]] پرستان و برگزیدگان [[الهی]] است تا بستر تعالی همگان فراهم گردد. و دکترین [[انتظار]]، [[تبیین]] نظام‌مند این تلاش است بر اساس اقتضائات زمان و [[موازین]] [[علمی]]. عنصر محوری دکترین [[انتظار]] در [[اندیشه]] [[رهبر]] معظم [[انقلاب]]، [[تبیین]] [[هدف]] [[دین]] و روش رسیدن به این [[هدف]] است و برآیند این روش، [[نظام‌سازی]] است.<ref>[[محمد عینی‌زاده موحد|عینی‌زاده موحد، محمد]]، [[سید رضا مؤدب|مؤدب، سید رضا]]، [[نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای (مقاله)|نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای]]، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۶۰</ref>

* [[ضرورت]] [[نظام‌سازی]]، [[ضرورت]] پاسخ دادن [[دین]] به مجموعۀ پرسش‌های‌ ریز‌ و درشت و بنیادی و اساسی [[انسان]] در عرصه‌های گوناگون [[حیات]] فردی و [[اجتماعی]] [[بشر]] است‌، از‌ تربیت‌ و [[اخلاق]] گرفته تا [[اقتصاد]] و [[سیاست]] و [[حقوق]]. این [[ضرورت]] با تکیه‌زدن [[دین]] بر اریکۀ قدرت‌ و رسیدن‌ [[دین]] به [[حکومت]]، بیشتر می‌شود<ref>صفایی حائری، علی، دین و نظام سازی</ref>. <ref>[[حسین بابایی مجرد|بابایی مجرد، حسین]]، [[بهروز رضایی‌منش|رضایی‌منش، بهروز]]؛ [[معناشناسی نظام‌سازی و روش‌شناسی کشف نظام از منابع دینی (مقاله)|معناشناسی نظام‌سازی و روش‌شناسی کشف نظام از منابع دینی]]، قبسات، ش ۷۶، ص ۱۶۷</ref>

==ارکان و مختصات [[نظام‌سازی]]==

# '''[[روابط]] پیوسته و منسجم''': دومین عنصر در سیستم‌سازی‌، [[پیوستگی]] و [[انسجام]] است. این [[پیوستگی]] از حد پایینی شروع می‌شود و می‌تواند به درجات بسیار پیچیده برسد. طبعا، با گسترش [[سیستم]]، نیاز به [[پیوستگی]] بیشتر می‌شود. [[پیوستگی]] و [[انسجام]] بیش از پیش بر [[دانش بشری]] تکیه می‌زند و به مرور زمان صورت‌های مختلف و پیچیده‌تر به خود می‌گیرد. چرا که تأکید‌ صرف‌ بر [[ارزش‌ها]] و [[هنجارها]]، نمی‌تواند خود به خود [[انسجام]] آفرین باشد، بلکه در حد شعارهایی کلی باقی خواهد ماند [[عدالت]]، [[رشد]]، کمال و هر آنچه‌ ازرش‌های‌ متعالی بشری است، زمانی جریان‌ واقعی می‌یابد که صورتی پیوسته در ابعاد [[زندگی]] [[انسان]] ها پیدا کند و در سطوح مختلف یک [[سیستم]] [[تجلی]] یابد، و این امر متوقف بر مطالعه‌ عقلانی‌ و [[تجربی]] در صورت‌های مختلف‌ سیستم‌هاست‌. از طرف دیگر [[حفظ]] [[پیوستگی]] و [[انسجام]] در‌ سیستم‌های‌ [[اجتماعی]]، دائما‌ به تزریق ارزش‌های لازم محتاج است، زیرا در غیر این صورت [[پیوستگی]] در مدل دانشی صرف، چیزی‌ جز [[جبر]] به دنبال نخواهد داشت، و با ملاحظۀ [[اختیار]] انسان‌ها‌، احتمال دارد‌ که [[سیستم]] دائماً به سوی [[گسستگی]] حرکت کند.<ref>[[سید عباس نبوی|نبوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام‌سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام‌سازی]]، [[کیهان اندیشه (نشریه)|کیهان اندیشه]]، ش ۶۷، ص ۹</ref> نکته مهم این است که‌ این‌ "خود‌پیوستگی"[[دست]] آورد جریان ارزش‌های [[اسلامی]] در [[سیستم سیاسی]] و اجتماعی‌ بوده، و این همان چیزی است که غربیان تاکنون کمتر به [[درک]] آن نائل آمده‌اند.<ref>[[سید عباس نبوی|نبوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام‌سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام‌سازی]]، [[کیهان اندیشه (نشریه)|کیهان اندیشه]]، ش ۶۷، ص ۱۰</ref>

# '''[[عقلانیت]]''': سومین عنصر اصلی در سیستم‌سازی‌، عقلانیت‌ است‌. [[عقلانیت]]، به معنی ذهنیت ضابطه‌مند منطقی و [[فلسفی]] است که دستاورد آن [[اطمینان‌]] عقلی‌ در ساختار [[حیات انسانی]] است. این عقلانیت‌، راهنمای‌ انسان‌ها‌ در ایجاد سیستم‌های درخور شرایط خاص خود می‌شود، و ساختار و [[پیوستگی]] [[سیستم]] را با واقعیات موجود‌ حول‌ و حوش [[انسان‌ها]] گره می‌زند، تناقضات را می‌زداید و مسیر کارآیی [[سیستم]] را هموار‌ می‌سازد‌. زندگی‌ [[انسان‌ها]] و [[حیات اجتماعی]] نمی‌تواند آزمایشگاه سیستم‌های بدون [[عقلانیت]] باشد، و نمی‌توان قرن‌ها به [[انتظار]] نشست‌ و بدون‌ به‌ کار گرفتن [[عقلانیت]]، سیستم‌های مختلف را آزمود؛ چرا که [[حیات]] هر نسل‌ انسانی‌ برای خودش از همه چیز با ارزش‌تر است و قابلیت چنین آزمون‌ پذیری را ندارد.<ref>[[سید عباس نبوی|نبوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام‌سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام‌سازی]]، [[کیهان اندیشه (نشریه)|کیهان اندیشه]]، ش ۶۷، ص ۱۰ ـ ۱۱</ref>

# '''تسریع‌ در جهت [[هدف]]''': آخرین عنصر اصلی در سیستم‌سازی، ملاحظه سرعت است، سرعتی قابل قبول و در جهت [[هدف]]. سیستم‌های [[فرهنگی]] برای رسیدن به نتیجه و کارکرد مؤثر، به زمان طولانی احتیاج‌ دارند‌، چون حرکت‌ [[فرهنگی]] همواره با نوعی [[تأنی]] و [[آرامش]] و دیریابی همراه است، در عین حال [[حفظ]] [[میزان]] معقولی از سرعت‌ در همین سیستم‌های زمان بر نیز لازم است. اما سرعت در سیستم‌های سیاسی‌ عموما‌ نقش‌ اول را دارد، و [[سیستم]] که در زمانی کوتاه بتواند [[اراده]] [[سیاسی]] خود را عملی کند، در عرصه ‌‌رقابت‌، دیگران را پشت سر می‌نهد.زولو در جهت [[هدف]].<ref>[[سید عباس نبوی|نبوی، سید عباس]]، [[فقه، زمان و نظام‌سازی (مقاله)|فقه، زمان و نظام‌سازی]]، [[کیهان اندیشه (نشریه)|کیهان اندیشه]]، ش ۶۷، ص ۱۱</ref>

# '''[[نظام اجتماعی]]''': [[نظام اجتماعی]] ساختار سازمانی و نهادی [[اجتماع]] است که شامل مقوله‌های ارزشی‌، نگرش‌ها‌، ساختارهای‌ [[قدرت]] و سنت‌های [[جامعه]] می‌شود.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۴۹</ref>

# '''[[نظام فرهنگی]]''': اگر اجزاء دستگاه فرهنگی‌ از‌ طریق نوع و درجه‌ای از [[وابستگی]] متقابل یافته باشند و پیوند‌های درونی آن خصوصیات کل را‌ مشخص‌ سازد‌ یا مجموعه‌ای از [[اندیشه‌ها]] که خصایص ‌منظم آن در سازگاری‌ منطقی‌ و زیبا‌ شناختی نهفته است. این تعریف در مقابل این نظریه است که فرهنگ‌ را‌ همان‌ توده‌ای از مشخصات بی‌پیوند و دارای ریشه‌ها و [[تاریخ]] پراکنده می‌داند و در‌ نظام‌ [[فرهنگی]] [[پیوستگی]] متقابل، [[نظم]]، رابطه، [[یگانگی]] [[فرهنگی]] و [[سازگاری]] وجود دارد.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۱</ref>  

*فواید [[نظام‌سازی]] عبارت است از:

#[[شناخت]] منشأها، زمینه‌ها، جایگاه‌ و روح‌ [[احکام]].

#[[پاسخگویی]] به [[مشکلات]] برخاسته از مساحت‌های‌ مختلف حیات‌ فردی و [[اجتماعی]][[ بشر]].

#[[تبیین]] [[ارتباط]] منطقی، عقلایی، طبیعتی، علیّتی و [[ذهنی]] بین مجموعه‌ داده‌‌های‌ یک [[دین]] در یک حوزه.

==[[نظام‌مندی اسلام]]==  

*در‌ [[قرآن]] [[کریم]] از اینکه کسانی‌ به‌ خود اجازه دهند به برخی از [[دستورات]] [[دین]] که مطابق میل آنهاست عمل‌ کنند‌ و برخی دیگر را کنار بگذارند‌ سخت‌ انتقاد‌ کرده و فرموده‌: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَكْفُرُونَ بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيُرِيدُونَ أَن يُفَرِّقُواْ بَيْنَ اللَّهِ وَرُسُلِهِ وَيَقُولُونَ نُؤْمِنُ بِبَعْضٍ وَنَكْفُرُ بِبَعْضٍ وَيُرِيدُونَ أَن يَتَّخِذُواْ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلاً}}<ref>«کسانى که به‌ خدا‌ و پیامبرانش کفر می‌‏ورزند مى‏‌گویند ما به‌ بعضى‌ ایمان داریم‌ و بعضى‌ را‌ انکار مىی‌کنیم ومى‌‏خواهند میان‌ این [دو] راهى براى خود اختیار کنند». سورۀ نساء، آیۀ ۱۵۰</ref> این امر حکایت می‌کند، کسانی‌ که‌ نظام‌مندی [[دین]] و [[یکپارچگی]] همه احکام‌ را‌ باور‌ ندارند‌ هر‌ چند که برخی‌ از‌ [[احکام]] را [[باور]] داشته باشند، کافرند.<ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۲</ref>

*در [[اسلام]]، [[فکری]] و واقعی‌، یا‌ [[معنوی]] و مادی، دو نیروی [[مخالف]] نیستند که با هم سازگار نباشند. [[حیات]] جزء [[معنوی]] در این نیست که [[آدمی]] از جزء مادی و واقعی [[قطع]] علاقه کامل کند که این‌ خود‌ سبب [[خرد]] کردن کلیت اساسی [[زندگی]] و تبدیل آن به تعارضات دردناک می‌شود، بلکه در این است که جزء [[معنوی]] پیوسته در آن بکوشد که جزء مادی را بدان‌ منظور‌ در‌ [[خدمت]] خود بگیرد که سر‌ انجام‌ آن‌ را جذب کند و به صورت خود در آورد و تمام وجود آن را [[نورانی]] سازد. [[تعارض]] حاد میان شخص و شئ و میان عوامل‌ ریاضی‌ در‌ خارج و عامل زیست شناختی در داخل، چیزی است‌ که‌ در [[مسیحیت]] اثر گذاشته بود. ولی [[اسلام]] با نظری به این [[تعارض]] می‌نگرد که می‌خواهد آن را‌ از‌ میان‌ بردارد<ref>اقبال لاهوری، محمد، احیای فکر دینی در اسلام</ref>. <ref>[[سید حسین تقوی|تقوی، سید حسین]]، [[تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی (مقاله)|تبیین مدل مدیریت نظام‌مند نبوی]]، [[پژوهش‌های اعتقادی کلامی (نشریه)|پژوهش‌های اعتقادی کلامی]]، ش ۸، ص ۵۳.</ref>

# [[نهی از منکر]]: [[نهی از منکر]] دور داشتن همگان از [[بدی‌ها]]، پستی‌ها است و مهمترین مصادیق آن ابتذال، کمک به [[دشمنان اسلام]]، [[تضعیف]] [[نظام اسلامی]]، [[تضعیف]] [[فرهنگ اسلامی]]، [[تضعیف]] [[اقتصاد]] [[جامعه]] و [[تضعیف]] [[علم]] و فنّاوری است که باید از آن [[نهی]] کرد.<ref>[[محمد عینی‌زاده موحد|عینی‌زاده موحد، محمد]]، [[سید رضا مؤدب|مؤدب، سید رضا]]، [[نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای (مقاله)|نظام‌سازی در نگاه تفسیری آیت الله خامنه‌ای]]، مجلۀ مطالعات قرآن و حدیث، ش ۲۱، ص ۱۷۰</ref>