←شهادت بر رسالت پیامبر{{صل}}
| خط ۳۳: | خط ۳۳: | ||
*برخی با نقد دو دیدگاه پیشین گفتهاند: [[پذیرش]] [[شهادت]] قولی [[خدا]] بر [[وحدانیت]] خویش، بر [[اثبات]] [[عدالت]] او [[استوار]] و [[اثبات]] [[عدالت]] او نیز از [[راه]] بررسی [[اعتدال]] فعل حاصل شده و [[اعتدال]] فعل او ثابت کننده [[شریک]] نداشتن او نیز خواهد بود. در نتیجه، پیش از اینکه از طریق [[شهادت]] لفظی [[خدا]] به [[وحدت]] او پی ببریم، وحدتش را با [[عدل]] و [[اعتدال]] او ثابت کردهایم و با این بیان، دیگر به [[شهادت]] لفظی او نیاز نخواهد بود<ref> تسنیم، ج۱۳، ص۳۹۸ - ۳۹۹.</ref>. همچنین [[پذیرش]] [[شهادت]] فعل [[خدا]] بر [[وحدانیت]] خویش مستلزم ارتکاب مجاز است، زیرا این [[شهادت]]، [[شهادت]] [[نظم]] عالَم بر [[یگانگی]] اوست و در نتیجه، مدعا [[یگانگی خدا]] بوده و [[شاهد]] آن عالَم خواهد بود و به جای {{متن قرآن|شَهِدَ اللَّهُ}} باید "شهد العالَم" میفرمود، بنابراین [[شهادت]] [[خداوند]] بر [[وحدانیت]] خویش [[عینی]] و ذاتی است؛ بدین معنا که [[ذات خدا]] بر [[وحدت]] او [[شهادت]] میدهد و اصولاً [[خدا]] بودن با تعدد سازگار نیست، زیرا [[ذات خدا]] نامحدود است و موجود نامحدود، برای غیر خود جایی نمیگذارد و به سخن دیگر، [[دلیل]] [[وحدت]] موجودی نامحدود، همان نامحدود بودن آن است و این معنای [[شهادت]] ذاتی خدای متعالی بر [[وحدت]] خویش است<ref> تسنیم، ج۱۳، ص۴۰۰ - ۴۰۱.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاقنیا تربتی|اسحاقنیا تربتی]] و [[مرتضی ذبیحاللهی|ذبیحاللهی]]، [[شهید (مقاله)|مقاله «شهید»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۶.</ref>. | *برخی با نقد دو دیدگاه پیشین گفتهاند: [[پذیرش]] [[شهادت]] قولی [[خدا]] بر [[وحدانیت]] خویش، بر [[اثبات]] [[عدالت]] او [[استوار]] و [[اثبات]] [[عدالت]] او نیز از [[راه]] بررسی [[اعتدال]] فعل حاصل شده و [[اعتدال]] فعل او ثابت کننده [[شریک]] نداشتن او نیز خواهد بود. در نتیجه، پیش از اینکه از طریق [[شهادت]] لفظی [[خدا]] به [[وحدت]] او پی ببریم، وحدتش را با [[عدل]] و [[اعتدال]] او ثابت کردهایم و با این بیان، دیگر به [[شهادت]] لفظی او نیاز نخواهد بود<ref> تسنیم، ج۱۳، ص۳۹۸ - ۳۹۹.</ref>. همچنین [[پذیرش]] [[شهادت]] فعل [[خدا]] بر [[وحدانیت]] خویش مستلزم ارتکاب مجاز است، زیرا این [[شهادت]]، [[شهادت]] [[نظم]] عالَم بر [[یگانگی]] اوست و در نتیجه، مدعا [[یگانگی خدا]] بوده و [[شاهد]] آن عالَم خواهد بود و به جای {{متن قرآن|شَهِدَ اللَّهُ}} باید "شهد العالَم" میفرمود، بنابراین [[شهادت]] [[خداوند]] بر [[وحدانیت]] خویش [[عینی]] و ذاتی است؛ بدین معنا که [[ذات خدا]] بر [[وحدت]] او [[شهادت]] میدهد و اصولاً [[خدا]] بودن با تعدد سازگار نیست، زیرا [[ذات خدا]] نامحدود است و موجود نامحدود، برای غیر خود جایی نمیگذارد و به سخن دیگر، [[دلیل]] [[وحدت]] موجودی نامحدود، همان نامحدود بودن آن است و این معنای [[شهادت]] ذاتی خدای متعالی بر [[وحدت]] خویش است<ref> تسنیم، ج۱۳، ص۴۰۰ - ۴۰۱.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاقنیا تربتی|اسحاقنیا تربتی]] و [[مرتضی ذبیحاللهی|ذبیحاللهی]]، [[شهید (مقاله)|مقاله «شهید»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۶.</ref>. | ||
===[[شهادت]] بر [[رسالت پیامبر]]{{صل}}=== | ===[[شهادت]] بر [[رسالت پیامبر]]{{صل}}=== | ||
*[[خداوند]] در آیاتی از [[قرآن کریم]] بر [[رسالت]] [[پیامبر خاتم]] [[شهادت]] داده است؛ مانند {{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ}}<ref>«بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس» سوره رعد، آیه ۴۳.</ref>؛ | *[[خداوند]] در آیاتی از [[قرآن کریم]] بر [[رسالت]] [[پیامبر خاتم]] [[شهادت]] داده است؛ مانند {{متن قرآن|قُلْ كَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ}}<ref>«بگو: میان من و شما خداوند و کسی که دانش کتاب نزد اوست، گواه بس» سوره رعد، آیه ۴۳.</ref>؛ {{متن قرآن|قُلْ أَيُّ شَيْءٍ أَكْبَرُ شَهَادَةً قُلِ اللَّهُ شَهِيدٌ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ وَأُوحِيَ إِلَيَّ هَذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَمَنْ بَلَغَ أَئِنَّكُمْ لَتَشْهَدُونَ أَنَّ مَعَ اللَّهِ آلِهَةً أُخْرَى قُلْ لَا أَشْهَدُ قُلْ إِنَّمَا هُوَ إِلَهٌ وَاحِدٌ وَإِنَّنِي بَرِيءٌ مِمَّا تُشْرِكُونَ}}<ref>«بگو: چه چیزی در گواهی بزرگتر است؟ بگو: خداوند که میان من و شما گواه است و به من این قرآن وحی شده است تا با آن به شما و به هر کس که (این قرآن به او) برسد، هشدار دهم، آیا شما گواهی میدهید که با خداوند خدایان دیگری هست؟ بگو: من گواهی نمیدهم؛ بگو: تنها او خدایی یگانه است و من از شرکی که میورزید بیزارم» سوره انعام، آیه ۱۹.</ref>؛ {{متن قرآن|وَإِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ النَّبِيِّينَ لَمَا آتَيْتُكُمْ مِنْ كِتَابٍ وَحِكْمَةٍ ثُمَّ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مُصَدِّقٌ لِمَا مَعَكُمْ لَتُؤْمِنُنَّ بِهِ وَلَتَنْصُرُنَّهُ قَالَ أَأَقْرَرْتُمْ وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذَلِكُمْ إِصْرِي قَالُوا أَقْرَرْنَا قَالَ فَاشْهَدُوا وَأَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ}}<ref>«و آنگاه خداوند از پیامبران پیمان گرفت که چون به شما کتاب و حکمتی دادم سپس پیامبری نزدتان آمد که آن (کتاب) را که با شماست راست میشمارد، باید بدو ایمان آورید و باید او را یاوری کنید و (آنگاه) فرمود: آیا اقرار کردید و بر (پایه) آن پیمان مرا پذیرفتید؟ گفتند: اقرار کردیم؛ فرمود: پس گواه باشید و من نیز همراه شما از گواهانم» سوره آل عمران، آیه ۸۱.</ref>؛ {{متن قرآن|لَكِنِ اللَّهُ يَشْهَدُ بِمَا أَنْزَلَ إِلَيْكَ أَنْزَلَهُ بِعِلْمِهِ وَالْمَلَائِكَةُ يَشْهَدُونَ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا}}<ref>«(کافران به درستی کتاب تو گواهی نمیدهند) لیکن، خداوند به (درستی) آنچه بر تو فرو فرستاده است، گواهی میدهد؛ با دانش خود فرو فرستاده است؛ و فرشتگان گواهی میدهند و خداوند، گواه، بس» سوره نساء، آیه ۱۶۶.</ref>؛ {{متن قرآن|هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا}}<ref>«اوست که پیامبرش را با رهنمود و دین راستین فرستاد تا آن را بر همه دینها برتری دهد و خداوند، گواه بس» سوره فتح، آیه ۲۸.</ref>. و ادای [[شهادت]] [[خدا]] بر [[رسالت]] آن [[حضرت]] به اظهار معجزاتی است که موجب [[صدق]] [[نبوت]] میگردد و این [[برترین]] شهادتهاست، زیرا [[معجزه]] فعلی موجب [[یقین]] به [[نصب پیامبر]] از سوی [[خداوند]] میگردد<ref>التفسیر الکبیر، ج۱۹، ص۵۴.</ref>. البته برخی [[شهادت]] [[خدا]] بر [[رسالت]] را نیز قولی و ناظر به آیاتی نظیر {{متن قرآن|إِنَّكَ لَمِنَ الْمُرْسَلِينَ}}<ref>«اینها آیات خداوند است که آن را به درستی بر تو میخوانیم و همانا تو بیگمان از فرستادگانی» سوره بقره، آیه ۲۵۲.</ref>؛ {{متن قرآن|عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ}}<ref>«و دروغ انگاران آیات ما، کران و لالانی در تاریکیهایند؛ هر کس را خداوند بخواهد، در بیراهی وا مینهد و هر کس را بخواهد، بر راهی راست میدارد» سوره انعام، آیه ۳۹.</ref> دانستهاند <ref>المیزان، ج۱۱، ص۳۸۳؛ ج۷، ص۳۸.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاقنیا تربتی|اسحاقنیا تربتی]] و [[مرتضی ذبیحاللهی|ذبیحاللهی]]، [[شهید (مقاله)|مقاله «شهید»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۶ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۶.</ref>. | ||
===[[شهادت بر اعمال]] [[بندگان]]=== | ===[[شهادت بر اعمال]] [[بندگان]]=== | ||
*[[آیات]] ناظر به [[شهادت]] [[خداوند]] بر [[اعمال]] [[بندگان]] دو دستهاند: بخشی از آنها به [[شهادت]] [[خداوند]] در [[دنیا]] اشاره دارد، چنانکه [[شهادت]] میدهد [[منافقان]] برخلاف اعتقادشان و برای [[انحراف]] [[بندگان]] به [[دروغ]] به [[رسالت پیامبر]] [[شهادت]] میدهند <ref>التبیان، ج۹، ص۵۶۸؛ مجمع البیان، ج۱۰، ص۴۳۹؛ التفسیر الکبیر، ج۳۰، ص۱۲ - ۱۳.</ref>. بنابر این [[تکذیب]] آنان از اینروست که [[اعتقاد قلبی]] ندارند و [[شهادت]] بر [[کذب]] مُخبِر است نه خبر: {{متن قرآن|إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ}}<ref>«چون منافقان نزد تو میآیند، میگویند: گواهی میدهیم که بیگمان تو فرستاده خدایی و خداوند میداند که تو به راستی فرستاده اویی و خداوند گواهی میدهد که منافقان، سخت دروغگویند» سوره منافقون، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نَافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَلَا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَدًا أَبَدًا وَإِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّكُمْ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ}}<ref>«آیا به کسانی ننگریستهای که دورویی میکنند، به برادران کافر خود از اهل کتاب میگویند: اگر شما را بیرون راندند ما نیز با شما بیرون خواهیم آمد و هیچگاه به زیان شما از هیچ کس فرمان نمیبریم و اگر با شما جنگ شود به شما یاری خواهیم رساند و خداوند گواه است» سوره حشر، آیه ۱۱.</ref> <ref> المیزان، ج۱۹، ص۲۷۹.</ref>؛ همچنین [[خداوند]] با احاطه قیومی و عِلّی خود [[شاهد]] [[اعمال]] [[کافران]] بوده<ref>اطیب البیان، ج۶، ص۳۹۶.</ref> و آنان را به آثار اعمالشان، یعنی [[کیفر]] و [[عذاب]] توجه داده است: {{متن قرآن|قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«بگو: ای اهل کتاب! چرا به آیات خداوند کفر میورزید در حالی که خداوند به آنچه میکنید گواه است» سوره آل عمران، آیه ۹۸.</ref> <ref>جوامع الجامع، ج۲، ص۱۱۴.</ref>. | *[[آیات]] ناظر به [[شهادت]] [[خداوند]] بر [[اعمال]] [[بندگان]] دو دستهاند: بخشی از آنها به [[شهادت]] [[خداوند]] در [[دنیا]] اشاره دارد، چنانکه [[شهادت]] میدهد [[منافقان]] برخلاف اعتقادشان و برای [[انحراف]] [[بندگان]] به [[دروغ]] به [[رسالت پیامبر]] [[شهادت]] میدهند <ref>التبیان، ج۹، ص۵۶۸؛ مجمع البیان، ج۱۰، ص۴۳۹؛ التفسیر الکبیر، ج۳۰، ص۱۲ - ۱۳.</ref>. بنابر این [[تکذیب]] آنان از اینروست که [[اعتقاد قلبی]] ندارند و [[شهادت]] بر [[کذب]] مُخبِر است نه خبر: {{متن قرآن|إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا نَشْهَدُ إِنَّكَ لَرَسُولُ اللَّهِ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِينَ لَكَاذِبُونَ}}<ref>«چون منافقان نزد تو میآیند، میگویند: گواهی میدهیم که بیگمان تو فرستاده خدایی و خداوند میداند که تو به راستی فرستاده اویی و خداوند گواهی میدهد که منافقان، سخت دروغگویند» سوره منافقون، آیه ۱.</ref>، {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ نَافَقُوا يَقُولُونَ لِإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ لَئِنْ أُخْرِجْتُمْ لَنَخْرُجَنَّ مَعَكُمْ وَلَا نُطِيعُ فِيكُمْ أَحَدًا أَبَدًا وَإِنْ قُوتِلْتُمْ لَنَنْصُرَنَّكُمْ وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ}}<ref>«آیا به کسانی ننگریستهای که دورویی میکنند، به برادران کافر خود از اهل کتاب میگویند: اگر شما را بیرون راندند ما نیز با شما بیرون خواهیم آمد و هیچگاه به زیان شما از هیچ کس فرمان نمیبریم و اگر با شما جنگ شود به شما یاری خواهیم رساند و خداوند گواه است» سوره حشر، آیه ۱۱.</ref> <ref> المیزان، ج۱۹، ص۲۷۹.</ref>؛ همچنین [[خداوند]] با احاطه قیومی و عِلّی خود [[شاهد]] [[اعمال]] [[کافران]] بوده<ref>اطیب البیان، ج۶، ص۳۹۶.</ref> و آنان را به آثار اعمالشان، یعنی [[کیفر]] و [[عذاب]] توجه داده است: {{متن قرآن|قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تَكْفُرُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ شَهِيدٌ عَلَى مَا تَعْمَلُونَ}}<ref>«بگو: ای اهل کتاب! چرا به آیات خداوند کفر میورزید در حالی که خداوند به آنچه میکنید گواه است» سوره آل عمران، آیه ۹۸.</ref> <ref>جوامع الجامع، ج۲، ص۱۱۴.</ref>. | ||