←پرسشهای وابسته
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
'''نکته:''' [[ابن عباس]] گوید: مراد از {{متن قرآن|إِلْ يَاسِينَ}} [[آل محمد]]{{صل}} است و {{متن قرآن|يَاسِينَ}} یکی از نامهای [[پیغمبر]] است. کسی که این کلمه را (الیاسین) متصل خوانده، گوید: مراد از آن "[[الیاس]]" و [[پیروان]] او میباشد. و گفته شده که ([[یس]]) نام سوره میباشد گویا که [[خداوند]] فرموده است: [[سلام]] بر آن که به [[کتاب خداوند]] و به [[قرآن]] که ([[یس]]) است، [[ایمان]] آورد<ref>[[مجمع البیان]]، ج ۲۱، ص۴۳.</ref><ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۴۵-۴۶.</ref>. | '''نکته:''' [[ابن عباس]] گوید: مراد از {{متن قرآن|إِلْ يَاسِينَ}} [[آل محمد]]{{صل}} است و {{متن قرآن|يَاسِينَ}} یکی از نامهای [[پیغمبر]] است. کسی که این کلمه را (الیاسین) متصل خوانده، گوید: مراد از آن "[[الیاس]]" و [[پیروان]] او میباشد. و گفته شده که ([[یس]]) نام سوره میباشد گویا که [[خداوند]] فرموده است: [[سلام]] بر آن که به [[کتاب خداوند]] و به [[قرآن]] که ([[یس]]) است، [[ایمان]] آورد<ref>[[مجمع البیان]]، ج ۲۱، ص۴۳.</ref><ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۴۵-۴۶.</ref>. | ||
==واژهشناسی لغوی== | |||
[[آل]]=[[اهل]]، [[خانواده]]، [[پیروان]]، شخص<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۶، «آل».</ref> | |||
این واژه، ۲۵ بار فقط به صورت مضاف در [[قرآن]] آمده است<ref>المعجم الاحصائی، ج۲، ص ۱۵.</ref>. سیزده بار به «[[فرعون]]»، چهار بار به «[[لوط]]»، دو بار به «[[ابراهیم]]» و «[[یعقوب]]» و یک بار نیز به هر یک از واژههای «[[موسی]]» «[[هارون]]» «[[داوود]]» و «[[عمران]]» اضافه شده است. | |||
در ریشه لغوی "[[آل]]" دو نظر اساسی وجود دارد<ref> مفردات، ص ۹۸، «آل»؛ التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۷.</ref> که بر گوناگونی معنای این لفظ، تناسب معانی با لفظ و نیز تشخیص معنای [[حقیقی]] از مجازی مؤثّر است.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref> | |||
==[[آل]] در [[قرآن]]== | |||
*لغویان و [[مفسّران]] برای "[[آل]]" چهارمعنا ذکر کردهاند: "[[اهل]] و [[خانواده]]" "[[پیروان]]" "شخص" و "[[نزدیکان]] خاص"<ref>مفردات، ص ۹۸، «آل»؛ لسانالعرب، ج ۱، ص ۲۵۴، «اهل»؛ التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۶، «آل».</ref>. *"[[آل]]" در [[قرآن]] بیشتر به معنای "[[پیروان]]" است؛ یعنی [[قوم]] و گروهی که پیرو شخصی دارای مسلک ویژه باشند که آنها را به هم پیوند داده است؛ پس از این معنا، "[[آل]]" به ترتیب در معانی "[[اهل]] و [[خانواده]]" "شخص" و "[[نزدیکان]] خاص" به کار رفته است.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref> | |||
===[[اهل]] و [[خانواده]]=== | |||
این معنا، شایعترین معنای "[[آل]]" است؛ از این رو، هنگام کاربرد این واژه بدون قرینه، فقط این معنا به [[ذهن]] میآید. شاید تبادر معنای [[خانواده]] موجب شده تا بعضی لغویان، آن را فقط به همین معنا بدانند<ref>قاموس قرآن، ج ۱، ص ۱۴۳، «آل».</ref>. به نظر برخی لغویان، "[[آل]]" در اصل، "[[اهل]]" بوده، "هاء" به "همزه" تبدیل؛ سپس [[تخفیف]] شده و کلمه "[[آل]]" پدید آمده است؛ زیرا مصغّر کلمه "[[آل]]"، "اُهَیْل" است و تصغیر، کلمات [[عرب]] را به ریشه لغوی آنها باز میگرداند<ref>مفردات، ص ۹۸، «آل».</ref>. | |||
*برخی از لغویان و [[مفسّران]] نیز همین نظر را [[تأیید]] کردهاند <ref>مجمعالبحرین، ج ۱، ص ۱۳۴، «اول»؛ المیزان، ج ۳، ص ۱۶۵.</ref>. برخی، از جمع بین [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا إِلَّا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ}}<ref>«ما بر (سر) آنان شنبادی (مرگبار) فرستادیم جز بر خاندان لوط که سحرگاهی رهاییشان بخشیدیم» سوره قمر، آیه ۳۴.</ref> و {{متن قرآن|قَالُوا يَا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ}}<ref>«(فرشتگان) گفتند: ای لوط! ما فرستادگان پروردگار توییم، آنان هیچگاه به تو نمیرسند پس، در پارهای از شب خانوادهات را بکوچان مگر زنت را که آنچه به آنان خواهد رسید به او نیز میرسد و هیچیک از شما نباید روی بگرداند؛ بیگمان آنان را پیمانگاه، پگاه است؛ آیا پگاه نزدیک نیست؟» سوره هود، آیه ۸۱.</ref> نتیجه میگیرند که [[آل]]، همان [[اهل]] است<ref> قاموس قرآن، ج ۱، ص ۱۴۳، «آل».</ref>.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref> | |||
[[شیخ طوسی]] نیز در [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref> "[[آل]]" را به معنای "[[اهل]]" میداند<ref>التبیان، ج ۲، ص ۴۴۱.</ref>. | |||
گروهی دیگر از [[مفسّران]] نیز همین معنا را برای "[[آل]]" در [[آیات]] ذیل پذیرفتهاند: {{متن قرآن|إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ حَاصِبًا إِلَّا آلَ لُوطٍ نَجَّيْنَاهُمْ بِسَحَرٍ}}<ref>«ما بر (سر) آنان شنبادی (مرگبار) فرستادیم جز بر خاندان لوط که سحرگاهی رهاییشان بخشیدیم» سوره قمر، آیه ۳۴.</ref> ، {{متن قرآن|فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قَالُوا أَخْرِجُوا آلَ لُوطٍ مِنْ قَرْيَتِكُمْ إِنَّهُمْ أُنَاسٌ يَتَطَهَّرُونَ}}<ref>«اما پاسخ قوم او جز این نبود که گفتند: خاندان لوط را از شهر خود بیرون کنید زیرا آنان مردمی هستند که خود را پاک مینمایانند» سوره نمل، آیه ۵۶.</ref>، {{متن قرآن|إِلَّا آلَ لُوطٍ إِنَّا لَمُنَجُّوهُمْ أَجْمَعِينَ}}<ref>«بجز خاندان لوط، که ما بیگمان همه آنان را رهایی میبخشیم» سوره حجر، آیه ۵۹.</ref>.<ref>مجمعالبیان، ج ۶، ص ۵۲۴؛ نمونه، ج ۲۳، ص ۶۱ و ج ۹، ص۱۸۶ و ج ۱۱، ص ۱۰۲.</ref> | |||
در چند جای [[قرآن]]، از جمله در [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref> و {{متن قرآن|أَمْ يَحْسُدُونَ النَّاسَ عَلَى مَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ فَقَدْ آتَيْنَا آلَ إِبْرَاهِيمَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَآتَيْنَاهُمْ مُلْكًا عَظِيمًا}}<ref>«یا اینکه به مردم برای آنچه خداوند به آنان از بخشش خود داده است رشک میبرند؟ بیگمان ما به خاندان ابراهیم کتاب (آسمانی) و فرزانگی دادیم و به آنان فرمانروایی سترگی بخشیدیم» سوره نساء، آیه ۵۴.</ref> [[آل]] به معنای [[فرزندان]] آمده<ref>التفسیرالکبیر، ج۱۰، ص۱۳۳؛ قرطبی، ج۴، ص۴۱؛ المیزان، ج۳، ص۱۶۵.</ref>؛ امّا منافاتی با معنای "[[اهل]]" ندارد؛ چرا که بارزترین مصداق [[اهل]] و [[خانواده]] هرکسی [[فرزندان]] اویند. گرچه شایعترین معنای "[[آل]]"، "[[اهل]]" است، تفاوتهایی بین کاربرد این دو وجود دارد؛ از جمله، "[[آل]]" برخلاف "[[اهل]]" به زمان، مکان و کلمات نکره اضافه نمیشود؛ همچنین "[[آل]]" برخلاف "[[اهل]]" بیشتر به افراد [[شریف]] و با [[فضیلت]] (در [[دنیا]] یا [[آخرت]]) اضافه میشود<ref>مفردات، ص ۹۸، «آل»؛ لسانالعرب، ج ۱، ص ۲۵۵، «آل».</ref>؛ ازاین رو، در [[قرآن]]، مضافٌالیه "[[آل]]" یا نام [[پیامبر]]{{صل}} است یا "[[فرعون]]" که بزرگ و فرمانروای [[قوم]] خود بوده است.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref> | |||
===[[پیروان]]=== | |||
این معنا ([[پیروان]] کسی که [[آیین]] و مسلک خاّصی دارد) در [[قرآن]] بیش از معانیِ دیگر آمده است<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۶، «آل».</ref>. در [[آیه]] {{متن قرآن|كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَكُلٌّ كَانُوا ظَالِمِينَ}}<ref>«چون روش فرعونیان و کسان پیش از ایشان که آیات پروردگارشان را دروغ شمردند و ما برای گناهانشان آنان را نابود و فرعونیان را غرق کردیم و همگی ستمگر بودند» سوره انفال، آیه ۵۴.</ref> از [[لشکر]] [[فرعون]] به "[[آل]]" تعبیر شده؛ چون با او بر یک [[عقیده]] بودند<ref>قاموس قرآن، ج ۱، ص ۱۴۳، «آل».</ref>. *[[آل]]، در [[آیه]] {{متن قرآن| أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذَابِ}}<ref>« فرعونیان را به (درون) سختترین عذاب درآورید!» سوره غافر، آیه ۴۶.</ref> نیز به همین معنا است؛ زیرا [[فرعون]]، [[فرزند]] نداشته، و [[پدر]]، عمو، [[برادر]] و [[نزدیکان]] خاصّ وی نبودهاند تا [[خاندان]] و اهلش مراد باشد؛ پس [[پیروان]] وی منظور است<ref>قرطبی، ج ۱، ص ۲۶۰.</ref>؛ بنابراین، مقصود در سیزده آیهای که در آنها "آلفرعون" آمده، [[پیروان]] [[فرعون]] است، نه [[اهل]] و [[خانواده]] او. پیش از این گذشت که در ریشه لغوی "[[آل]]" دو نظر وجود دارد که یکی از آنها در ذیل معنای "[[اهل]]" ذکر شد. [[رأی]] دیگر ایناست که "[[آل]]" از کلمه دیگری گرفته نشده؛ بلکه اصلِ آن، "اَوْل" به معنای [[رجوع]] و بازگشت و مصغَّرش "أُوَیْل" است، نه "أُهَیْل"<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۷، «آل».</ref>؛ در این صورت، تناسب [[آل]] با معانیِ چهارگانه [[حفظ]] میشود؛ چرا که با این ریشه لغوی، آلِ شخص به کسانی گفته میشود که به سبب [[خویشاوندی]] یا با عنوان یا روش و [[دین]] به او منسوب باشند<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۷، «آل».</ref>؛ پس تفاوت "[[اهل]]" با "[[آل]]" در این است که در "[[اهل]]"، "[[انس]] و [[الفت]]" با شخص، و در "[[آل]]" [[رجوع]] به شخص<ref>التحقیق، ج ۱، ص ۱۷۷، «آل».</ref> اصل قرار میگیرد. براساس [[رأی]] این گروه از لغویان، بعید نیست که [[آل]]، "مشترک لفظی" و معانی مذکور، [[حقیقی]] باشد نه مجازی.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref> | |||
===شخص=== | |||
گاهی مقصود از آلِ فلان، خودِ شخص است<ref>مقاییس، ج ۱، ص ۱۶۱، «اول»؛ مجمعالبیان، ج ۲، ص ۶۱۴ و ۶۱۵.</ref>. دلیلاینکه از شخص، به [[آل]] او تعبیر میکنند، توجّه دادنِ دیگران به [[مقام]] و [[شأن]] او است <ref>مجمعالبیان، ج ۲، ص ۷۳۴.</ref>. این معنا، هم مورد نظر [[مفسّران]] است و هم در اشعار [[عرب]] آمده. به نظر برخی [[مفسّران]]، در [[آیه]] {{متن قرآن| وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ }}<ref>« بازماندهای از آنچه از خاندان موسی و هارون بر جای نهادهاند » سوره بقره، آیه ۲۴۸.</ref>، {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref> مقصود، شخصِ [[موسی]]، [[هارون]]، [[ابراهیم]] و [[عمران]] است<ref>مجمع البیان، ج ۲، ص ۶۱۴ و ۶۱۵ و ۷۳۴؛ التفسیر الکبیر، ج ۶، ص ۱۹۱.</ref>؛ همانگونه که مراد از "[[آل]] ابیبکر" در [[بیت]] زیر، شخص [[ابوبکر]] است: {{عربی|و لاتبک میتاً بعد میتٍ أحبّه / [[علی]] و عبّاس و [[آل]] أبیبکر}}<ref>مقاییس، ج ۱، ص ۱۶۱ «اول»؛ مجمعالبیان، ج ۲، ص ۶۱۵.</ref>.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref> | |||
===[[نزدیکان]] خاص=== | |||
چهارمین معنای واژه "[[آل]]"، کسانی هستند که رابطه خاصّی با [[انسان]] دارند؛ چه این رابطه از طریق [[خویشاوندی]] و نزدیکی با [[فرد]] حاصل شود، چه با [[دوستی]]<ref>مفردات، ص ۹۸ «آل».</ref>؛ براین اساس، منظور از [[آلمحمد]]{{صل}}، [[نزدیکان]] خاصّ [[حضرت]] خواهد بود. | |||
[[علامه طباطبایی]]، براساس همین معنا، مقصود از "[[آل ابراهیم]]" و "[[آل عمران]]" در [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ اللَّهَ اصْطَفَى آدَمَ وَنُوحًا وَآلَ إِبْرَاهِيمَ وَآلَ عِمْرَانَ عَلَى الْعَالَمِينَ}}<ref>«خداوند، آدم، نوح و خاندان ابراهیم و خاندان عمران را بر جهانیان برتری داد» سوره آل عمران، آیه ۳۳.</ref> را نزدیکانِ خاصّ [[ابراهیم]] و [[عمران]] و کسانی میداند که به آن دو ملحق میشوند<ref> المیزان، ج ۳، ص ۱۶۵.</ref>.<ref>[[محمد حسن ناصحی|ناصحی، محمد حسن]]، [[آل (مقاله)|مقاله «آل»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱.</ref> | |||
== پرسشهای وابسته == | == پرسشهای وابسته == | ||