جز
جایگزینی متن - 'تبیین' به 'تبیین'
جز (جایگزینی متن - 'بویژه' به 'بهویژه') |
جز (جایگزینی متن - 'تبیین' به 'تبیین') |
||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
==[[آزادی]] [[عقیده]] در سنجه [[عقل]] محض== | ==[[آزادی]] [[عقیده]] در سنجه [[عقل]] محض== | ||
*بر مبنای [[تکالیف]] [[عامه]] [[عقلی]] میتوان محدوده [[آزادی]] [[عقیده]] را از نظر [[عقل]] مورد بررسی قرار داده و [[میزان]] و کیفیت آن را در سنجه [[عقل]] به [[داوری]] گذاشته و آنچه را [[عقل]] در این زمینه [[قضاوت]] میکند مشخص نمود. ابتدا لازم است به | *بر مبنای [[تکالیف]] [[عامه]] [[عقلی]] میتوان محدوده [[آزادی]] [[عقیده]] را از نظر [[عقل]] مورد بررسی قرار داده و [[میزان]] و کیفیت آن را در سنجه [[عقل]] به [[داوری]] گذاشته و آنچه را [[عقل]] در این زمینه [[قضاوت]] میکند مشخص نمود. ابتدا لازم است به تبیین واژه [[آزادی]] بپردازیم و معنای مورد نظر از [[آزادی]] [[عقیده]] را در این بحث مشخص کنیم: | ||
===معانی سه گانه [[آزادی]]=== | ===معانی سه گانه [[آزادی]]=== | ||
*[[آزادی]] سه معنا دارد: | *[[آزادی]] سه معنا دارد: | ||
| خط ۶۴: | خط ۶۴: | ||
*این [[بیماری]] خطرناک نتیجه طبیعی آن اعراض و رویگردانی و خودداری از [[تسلیم]] و [[خضوع]] قلبی در برابر [[برهان]] آشکار و [[دلیل]] روشن است: {{متن قرآن|ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُواْ بِآيَاتِنَا وَكَانُواْ عَنْهَا غَافِلِينَ}}<ref> آنان نشانههای ما را دروغ شمردند و از آن غافل بودند؛ سوره اعراف، آیه: ۱۴۶.</ref>. | *این [[بیماری]] خطرناک نتیجه طبیعی آن اعراض و رویگردانی و خودداری از [[تسلیم]] و [[خضوع]] قلبی در برابر [[برهان]] آشکار و [[دلیل]] روشن است: {{متن قرآن|ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُواْ بِآيَاتِنَا وَكَانُواْ عَنْهَا غَافِلِينَ}}<ref> آنان نشانههای ما را دروغ شمردند و از آن غافل بودند؛ سوره اعراف، آیه: ۱۴۶.</ref>. | ||
*[[خدای متعال]] در جای دیگر میفرماید: {{متن قرآن|تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَ اللَّهِ وَآيَاتِهِ يُؤْمِنُونَ وَيْلٌ لِّكُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ يَسْمَعُ آيَاتِ اللَّهِ تُتْلَى عَلَيْهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسْتَكْبِرًا كَأَن لَّمْ يَسْمَعْهَا فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ وَإِذَا عَلِمَ مِنْ آيَاتِنَا شَيْئًا اتَّخَذَهَا هُزُوًا أُوْلَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُّهِينٌ}}<ref> اینها آیات خداوند است که بر تو، به حقّ میخوانیم پس به کدام گفتار پس از خداوند و آیات او ایمان میآورند؟ وای بر هر دروغزن گناهکار! ...که آیات خداوند را که بر او خوانده میشود میشنود سپس با گردنکشی (بر انکار خود) پا میفشارد گویی آن را نشنیده است پس او را به عذابی دردناک نوید ده! و چون از آیات ما چیزی دریابد آن را به ریشخند میگیرد؛ برای آنان عذابی خوارساز خواهد بود؛ سوره جاثیه، آیه: ۶-۹.</ref>. | *[[خدای متعال]] در جای دیگر میفرماید: {{متن قرآن|تِلْكَ آيَاتُ اللَّهِ نَتْلُوهَا عَلَيْكَ بِالْحَقِّ فَبِأَيِّ حَدِيثٍ بَعْدَ اللَّهِ وَآيَاتِهِ يُؤْمِنُونَ وَيْلٌ لِّكُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ يَسْمَعُ آيَاتِ اللَّهِ تُتْلَى عَلَيْهِ ثُمَّ يُصِرُّ مُسْتَكْبِرًا كَأَن لَّمْ يَسْمَعْهَا فَبَشِّرْهُ بِعَذَابٍ أَلِيمٍ وَإِذَا عَلِمَ مِنْ آيَاتِنَا شَيْئًا اتَّخَذَهَا هُزُوًا أُوْلَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُّهِينٌ}}<ref> اینها آیات خداوند است که بر تو، به حقّ میخوانیم پس به کدام گفتار پس از خداوند و آیات او ایمان میآورند؟ وای بر هر دروغزن گناهکار! ...که آیات خداوند را که بر او خوانده میشود میشنود سپس با گردنکشی (بر انکار خود) پا میفشارد گویی آن را نشنیده است پس او را به عذابی دردناک نوید ده! و چون از آیات ما چیزی دریابد آن را به ریشخند میگیرد؛ برای آنان عذابی خوارساز خواهد بود؛ سوره جاثیه، آیه: ۶-۹.</ref>. | ||
*[[قرآن کریم]] در | *[[قرآن کریم]] در تبیین [[رفتار]] مستکبرانه [[ولید بنالمغیرة]] یکی از سران [[مشرکان]] [[قریش]] که علیٰرغم اذعانش به اینکه [[قرآن]] سخن [[بشر]] نیست، و گفتار [[خدای متعال]] است، از روی عناد و [[لجاجت]] و [[تکبر]]، [[تهمت]] [[سحر]] و [[جادو]] و [[کلام]] [[بشر]] (بودن) را درباره [[قرآن کریم]] روا داشت، میفرماید: {{متن قرآن|كَلاَّ إِنَّهُ كَانَ لِآيَاتِنَا عَنِيدًا سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا إِنَّهُ فَكَّرَ وَقَدَّرَ فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ ثُمَّ قُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ ثُمَّ نَظَرَ ثُمَّ عَبَسَ وَبَسَرَ ثُمَّ أَدْبَرَ وَاسْتَكْبَرَ فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلاَّ سِحْرٌ يُؤْثَرُ إِنْ هَذَا إِلاَّ قَوْلُ الْبَشَرِ سَأُصْلِيهِ سَقَرَ وَمَا أَدْرَاكَ مَا سَقَرُ }}<ref> هرگز! که او با آیات ما ستیزهگر است.زودا که به او سختی رسانم. که او اندیشید و سنجید.و مرگ بر او باد! چگونه سنجید؟دگر باره مرگ بر او باد! چگونه سنجید؟ سپس نگریست. آنگاه روی در هم کشید و ترشرویی کرد. سپس پشت کرد و گردنکشی ورزید.و گفت: این جز جادویی که آموخته میشود نیست. این جز گفتار آدمی نیست.به زودی او را به دوزخ درمیآورم.و چه دانی تو که دوزخ چیست؛ سوره مدثر، آیه: ۱۶-۲۷.</ref> | ||
*[[تسلیم]] قلبی در برابر حقیقتی که [[برهان]] و [[دلیل]] روشن بر [[حقانیت]] آن وجود دارد پایه و اساس شخصیت [[راستین]] [[آدمی]] است، و لهذا در [[قرآن کریم]] بهعنوان نخستین [[وظیفه]] [[آدمی]] در برابر [[انبیا]] و [[رسالت]] آنان مورد تأکید قرار گرفته است. [[خدای متعال]] فرمود: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِن رَّبِّكُمْ فَآمِنُواْ خَيْرًا لَّكُمْ وَإِن تَكْفُرُواْ فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا }}<ref> ای مردم! این پیامبر حقیقت را از سوی پروردگارتان برای شما آورده است پس ایمان بیاورید که برایتان بهتر است و اگر انکار کنید (بدانید که) بیگمان آنچه در آسمانها و زمین است از آن خداوند است و خداوند دانایی فرزانه است؛ سوره نساء، آیه: ۱۷۰.</ref> | *[[تسلیم]] قلبی در برابر حقیقتی که [[برهان]] و [[دلیل]] روشن بر [[حقانیت]] آن وجود دارد پایه و اساس شخصیت [[راستین]] [[آدمی]] است، و لهذا در [[قرآن کریم]] بهعنوان نخستین [[وظیفه]] [[آدمی]] در برابر [[انبیا]] و [[رسالت]] آنان مورد تأکید قرار گرفته است. [[خدای متعال]] فرمود: {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَكُمُ الرَّسُولُ بِالْحَقِّ مِن رَّبِّكُمْ فَآمِنُواْ خَيْرًا لَّكُمْ وَإِن تَكْفُرُواْ فَإِنَّ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا }}<ref> ای مردم! این پیامبر حقیقت را از سوی پروردگارتان برای شما آورده است پس ایمان بیاورید که برایتان بهتر است و اگر انکار کنید (بدانید که) بیگمان آنچه در آسمانها و زمین است از آن خداوند است و خداوند دانایی فرزانه است؛ سوره نساء، آیه: ۱۷۰.</ref> | ||
*۴. آن دسته از قضایای عملی که در [[سرنوشت]] [[آدمی]] نقش اساسی دارند یا قضایایی که نتایج آنها در جهتدهی عملی [[سرنوشت]] [[آدمی]] مؤثرند در صورت [[قیام]] [[دلیل]] بر صحت آنها، و [[ایمان]] قلبی به درستی و صحت آنها موضوع [[حکم عقل]] به [[وجوب]] عمل بر طبق آنها میباشند. پس از آنکه [[دلیل]] و [[برهان]] صحت و درستی قضیهای را که در [[سرنوشت]] موفق و پیروزمند [[آدمی]] نقش دارد [[تأیید]] کرد، [[عقل]] به [[وجوب]] عمل بر طبق آن [[حکم]] میکند. عمل نکردن به آنچه در [[سرنوشت]] سالم و موفق [[آدمی]] نقش دارد با وجود [[ایمان]] به صحت آن موجب [[سرزنش]] و ملامت [[وجدان]] [[عقلی]] و [[مذمت]] عاقلان و [[خردمندان]] است. [[خدای متعال]] در [[نکوهش]] آنانکه به رغم [[ایمان]] قلبی از عمل [[سرپیچی]] میکنند میفرماید: {{متن قرآن| وَيَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالرَّسُولِ وَأَطَعْنَا ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِّنْهُم مِّن بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُوْلَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ }}<ref> و میگویند به خداوند و به پیامبر ایمان آوردهایم و فرمان میبریم سپس گروهی از ایشان پس از آن، پشت میکنند و مؤمن نیستند؛ سوره نور، آیه: ۴۷.</ref> | *۴. آن دسته از قضایای عملی که در [[سرنوشت]] [[آدمی]] نقش اساسی دارند یا قضایایی که نتایج آنها در جهتدهی عملی [[سرنوشت]] [[آدمی]] مؤثرند در صورت [[قیام]] [[دلیل]] بر صحت آنها، و [[ایمان]] قلبی به درستی و صحت آنها موضوع [[حکم عقل]] به [[وجوب]] عمل بر طبق آنها میباشند. پس از آنکه [[دلیل]] و [[برهان]] صحت و درستی قضیهای را که در [[سرنوشت]] موفق و پیروزمند [[آدمی]] نقش دارد [[تأیید]] کرد، [[عقل]] به [[وجوب]] عمل بر طبق آن [[حکم]] میکند. عمل نکردن به آنچه در [[سرنوشت]] سالم و موفق [[آدمی]] نقش دارد با وجود [[ایمان]] به صحت آن موجب [[سرزنش]] و ملامت [[وجدان]] [[عقلی]] و [[مذمت]] عاقلان و [[خردمندان]] است. [[خدای متعال]] در [[نکوهش]] آنانکه به رغم [[ایمان]] قلبی از عمل [[سرپیچی]] میکنند میفرماید: {{متن قرآن| وَيَقُولُونَ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالرَّسُولِ وَأَطَعْنَا ثُمَّ يَتَوَلَّى فَرِيقٌ مِّنْهُم مِّن بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُوْلَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ }}<ref> و میگویند به خداوند و به پیامبر ایمان آوردهایم و فرمان میبریم سپس گروهی از ایشان پس از آن، پشت میکنند و مؤمن نیستند؛ سوره نور، آیه: ۴۷.</ref> | ||