|
|
| خط ۱۰: |
خط ۱۰: |
|
| |
|
| ==معناشناسی عبادت== | | ==معناشناسی عبادت== |
| [[بندگی]]، [[پرستش]]، [[خداپرستی]]، [[نیایش]] به درگاه [[خداوند]]. [[انسان]] [[بنده]] [[خداوند]] است. [[اطاعت]] و [[بندگی]] [[انسان]] در برابر [[خدا]] عبادت نام دارد. | | ===معنای لغوی=== |
| | عبادت بهمعنای اظهار [[فروتنی]] و خاکساری<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۴۲؛ فیومی، المصباح المنیر، ج۲، ص۳۸.</ref> در مقابل [[خداوند]]، [[طاعت]]<ref>فیروزآبادی، القاموس المحیط، ج۱، ص۳۱۱، ماده «عبد»؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۳، ص۲۷۲، ماده «عبد»؛ صحاح اللغه جوهری، ماده «عبد».</ref> و [[پرستش]] و پرستیدن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژهنامه، ص۷۷۵.</ref> است. اصل آن از "عبد" بهمعنای نهایت افتادگی در مقابل مولا<ref>حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۸، ص۱۲.</ref> و [[نرمش]] و ذلیل شدن آمده است<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۲۰۵.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۴۰۶-۴۰۷.</ref> |
|
| |
|
| [[اقوام]] و [[ملل]] مختلف روشهای گوناگونی در [[پرستش]] و [[بندگی]] دارند و گاهی هم آمیخته به [[خرافات]] است. [[اسلام]]، نحوه عبادت را هم طبق [[فرمان خدا]] میداند. | | ===معنای اصطلاحی=== |
| | عبادت در اصطلاح دینی یعنی [[اطاعت]] و [[بندگی]] [[انسان]] در برابر [[خداوند]] و [[پرستش]]، [[خداپرستی]] و [[نیایش]] به درگاه او. عبادت عبارت است از مواظبت بر برخی [[اعمال]] که از [[ناحیه]] [[شارع]] [[دستور]] رسیده است<ref>مقالات فلسفی (۲)، ص۱۵۱.</ref>. انجام تکالیفی همچون [[نماز]]، [[روزه]]، [[حج]] و [[جهاد]] عبادت است، البته تلاش برای تأمین [[زندگی]] از راه [[حلال]]، [[آموختن]] [[دانش]]، [[جهاد]] در [[راه خدا]]، رسیدگی به محرومان و [[نیکی]] به [[پدر]] و [[مادر]] نیز از بزرگترین عبادتهاست<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۱۴۴-۱۴۵؛ [[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۳۹.</ref>. |
|
| |
|
| انجام تکالیفی همچون [[نماز]]، [[روزه]]، [[حج]] و [[جهاد]] عبادت است. تنها باید [[خدا]] را پرستید و دستورهای او را [[اجرا]] کرد. این، "[[توحید در عبادت]]" نام دارد. عبادت باید خالصانه و دور از ریاکاری باشد تا پذیرفته گردد. هر که خداشناستر باشد بیشتر عبادت میکند.
| | ==[[عبادت]] در [[قرآن]]== |
| | از مجموع [[آیات]] [[قرآن کریم]] استفاده میشود مراد از عبادت در اصطلاح [[قرآنی]]، معنای لغوی آن است یعنی [[اطاعت]] خاضعانه و بدون چون و چرا. برخی از این آیات عبارتاند از: |
| | #{{متن قرآن|أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَا بَنِي آدَمَ أَنْ لَا تَعْبُدُوا الشَّيْطَانَ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ * وَأَنِ اعْبُدُونِي هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ}}<ref>«آیا با شما عهد نکردم ای فرزندان آدم که فرمانبری شیطان نکنید که دشمن آشکاری برای شماست * و اینکه فرمانبر من باشید که راه راست همین است؟» سوره یس، آیه ۶۰-۶۱.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|إِنَّكُمْ وَمَا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَهَا وَارِدُونَ}}<ref>«شما و آنچه جز خداوند فرمانبری میکنید سوخت دوزخید که شما به دورن آن میروید.» سوره انبیاء، آیه ۹۸-۹۹.</ref>. |
| | #{{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ}}<ref>«و بعضى از مردم خدا را تنها با زبان مىپرستند و اطاعت میکنند.» سوره حج، آیه ۱۱.</ref>.<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام]]، ج۱.</ref> |
|
| |
|
| عبادت تنها [[نماز]] و ذکر و [[دعا]] نیست. تلاش برای تأمین [[زندگی]] از راه [[حلال]]، [[آموختن]] [[دانش]]، [[جهاد]] در [[راه خدا]]، رسیدگی به محرومان و [[نیکی]] به [[پدر]] و [[مادر]] نیز از بزرگترین عبادتهاست. [[قرآن]]، [[فلسفه خلقت]] [[جن]] و انس را عبادت [[خدا]] میداند{{متن قرآن|وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ}}<ref>و پریان و آدمیان را نیافریدم جز برای آنکه مرا بپرستند؛ سوره ذاریات، آیه ۵۶.</ref> چرا که [[بندگی خدا]] [[انسان]] را به کمال روحی و [[معنوی]] و رشد [[اخلاقی]] میرساند و از [[گناهان]] و [[مفاسد]] باز میدارد. | | ==عبادت هدف خلقت== |
| | [[قرآن]]، [[فلسفه خلقت]] [[جن]] و انس را عبادت [[خدا]] میداند: {{متن قرآن|وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ}}<ref>و پریان و آدمیان را نیافریدم جز برای آنکه مرا بپرستند؛ سوره ذاریات، آیه ۵۶.</ref> چرا که [[بندگی خدا]] [[انسان]] را به کمال روحی و [[معنوی]] و رشد [[اخلاقی]] میرساند و از [[گناهان]] و [[مفاسد]] باز میدارد<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۱۴۴-۱۴۵.</ref>. به نظر میرسد، مراد از عبودیّت انسان که [[هدف خلقت]] بیان شده، تنها [[عبادت]] ظاهری و [[خداترسی]] نیست؛ بلکه رسیدن انسان به مقامی است که همه [[اعمال]] و [[رفتار]] او عبادت محسوب شود و به قصد [[قرب]] به [[حقتعالی]] انجام شود (رسد [[آدمی]] به جایی که به جز [[خدا]] نبیند) و هیچ شائبهای در اعمال و رفتار فردی و [[اجتماعی]] او از [[ریا]] و [[عجب]]، [[خودبینی]]، [[تکبر]] و [[تجاوزگری]] و [[فساد]] و [[ظلم]] و... نباشد؛ چنین انسانی به [[حق]] میپیوندد<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۴۰۶-۴۰۷.</ref>. |
|
| |
|
| [[قرآن]] از کسانی که [[بت]] میپرستند، یا کورکورانه از [[ظالمان]] و [[طاغوتها]] [[پیروی]] میکنند [[نکوهش]] میکنند و تنها [[خدا]] را [[شایسته]] [[بندگی]] میداند<ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[ فرهنگنامه دینی (کتاب)|فرهنگنامه دینی]]، ص۱۴۴-۱۴۵.</ref>. | | ==اقسام عبادت== |
| | | عبادت در اصطلاح [[قرآن]] مفهوم گستردهای دارد. یک [[درجه]] که عالیترین درجه است، این است که [[انسان]] در مقابل چیزی [[سجده]] کند. ولی از آن مرحله که بگذریم، قرآن هر اطاعتی را عبادت میشمارد و لذا میفرماید: کسی که [[هوای نفس]] خویش را [[اطاعت]] کند، خودپرست است. {{متن قرآن|أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ}}<ref>«آیا آن کس را دیدی که هوای (نفس) خود را، خدای خویش گرفته است» سوره جاثیه، آیه ۲۳.</ref><ref>آشنایی با قرآن، ج۱-۲، ص۱۹۹.</ref>. البته هر توجه یا [[خضوع]] نسبت به چیزی عبادت نیست، خضوع نسبت به چیزی اگر جنبه [[تقدیس]] پیدا کند عبادت است<ref>خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۲۵۲.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۳۹.</ref> |
| ===واژهشناسی لغوی===
| |
| معنای واژه عبادت در [[کلام]] [[اهل]] لغت [[عرب]]
| |
| | |
| [[فیروزآبادی]] در القاموس می گوید:عبادت یعنی: [[طاعت]]<ref>{{عربی|العبادة: الطّاعة}}؛ فیروزآبادی، القاموس المحیط، ج۱، ص۳۱۱، ماده «عبد».</ref>.
| |
| | |
| [[فیومی]] در المصباح المنیر می گوید:عبادت یعنی [[سرسپردگی]] و [[خضوع]]<ref>{{عربی|عَبَدْتُ: اللَّهَ (أَعْبُدُهُ) (عِبَادَةً) وَ هِىَ الانقِيَادُ وَ الخُضُوعُ}}؛ فیومی، المصباح المنیر، ج۲، ص۳۸.</ref>. | |
|
| |
|
| [[ابن منظور]] در لسان العرب می گوید:عبادت یعنی: [[طاعت]]<ref>{{عربی|العبادة: الطّاعة}}؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۳، ص۲۷۲، ماده «عبد».</ref>.
| |
|
| |
| سپس از [[زجّاج]] [[نقل]] می کند:درباره فرموده [[خدا]]: {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ}} چنین گفت: یعنی [[اطاعت]] میکنم تو را چنان اطاعتی که همراه با [[خضوع]] و [[سرسپردگی]] است. و معنای عبادت در لغت، [[طاعت]] همراه با [[خضوع]] است<ref>{{عربی|و قال في قوله تعالى:}} {{متن قرآن|إِيَّاكَ نَعْبُدُ}} {{عربی|أَي نُطِيعُ الطاعةَ التي يُخْضَعُ معها... قال: و معنى العبادةِ في اللغة الطاعةُ مع الخُضُوعِ}}؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۳، ص۲۷.</ref>.
| |
|
| |
| و از [[ابن الانباری]] [[نقل]] می کند: فلان کس [[عابد]] است یعنی [[سرسپرده]] و [[خاضع]] برای خدای خویشتن و گردننهاده به [[فرمان]] اوست، و فرموده [[خدای عزوجل]]: {{متن قرآن|اعْبُدُوا رَبَّكُمُ}} یعنی [[اطاعت]] کنید [[پروردگار]] خود را<ref>{{عربی|و قال ابنُ الأَنباريِّ: فُلانٌ عابِدٌ، و هو الخاضِعُ لِرَبِّهِ، المُسْتَسْلِمُ المُنْقَادُ لأَمْرِه. و قوله عزّ و جلّ:}} {{متن قرآن|اعْبُدُوا رَبَّكُمُ}} {{عربی|أَي أَطيعوا ربّكم}}؛ ابن منظور، لسان العرب، ج۳، ص۳۷.</ref>.
| |
|
| |
| [[جوهری]] در [[صحاح]] می گوید:عبادت یعنی: [[طاعت]]<ref>{{عربی|والعبادة: الطّاعة}}؛ اسماعیل بن حماد الجوهری، صحاح اللغه، ماده «عبد».</ref>.
| |
|
| |
| از آنچه [[اهل]] لغت درباره معنای "عبادت" گفته اند، استفاده می شود که معنای عبادت به اتفاق کلمات [[اهل]] لغت [[اطاعت]] خاضعانه است و از اینکه برخی لغویین [[انقیاد]] به امر را نیز در معنای عبادت آورده اند، به نظر میرسد معنای عبادت در زبان [[عرب]] [[اطاعت]] خاضعانه بی چون و چرا است که نتیجه [[اعتقاد]] به [[استحقاق]] [[اطاعت]] مطلق است.
| |
|
| |
| بنابراین، عبادت به معنای [[اطاعت]] بی چون و چرای ناشی از [[اعتقاد]] به [[استحقاق]] [[اطاعت]] است که موجب [[خضوع]] و [[انقیاد]] می شود<ref>[[محسن اراکی|اراکی، محسن]]، [[فقه نظام سیاسی اسلام ج۱ (کتاب)|فقه نظام سیاسی اسلام]]، ج۱.</ref>.
| |
|
| |
| ==حقیقت عبادت==
| |
| حقیقت عبادت که توجّه به خداست، بازیافتن خود [[واقعی]] است. انسان خود حقیقیاش را در عبادت و در توجه به ذات حق پیدا میکند و مییابد<ref>انسان کامل، ص۲۳۷.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۳۷۴.</ref>
| |
| ==اهمیّت عبادت (ارزش و جایگاه عبادت)== | | ==اهمیّت عبادت (ارزش و جایگاه عبادت)== |
|
| |
|
| ==ضرورت عبادت== | | ==ضرورت عبادت== |
| ==اقسام عبادت==
| | |
| ==مراتب عبادت== | | ==مراتب عبادت== |
| | |
| ==شرایط عبادت== | | ==شرایط عبادت== |
| | |
| ==موانع عبادت== | | ==موانع عبادت== |
| | |
| ==لوازم عبادت== | | ==لوازم عبادت== |
| | |
| ==آداب عبادت== | | ==آداب عبادت== |
| | |
| ==آثار و نشانههای عبادت== | | ==آثار و نشانههای عبادت== |
| | |
| ==فواید و کارکردهای عبادت== | | ==فواید و کارکردهای عبادت== |
| | |
| ==گستره عبادت== | | ==گستره عبادت== |
| | |
| ==ویژگی های عبادت== | | ==ویژگی های عبادت== |
| | |
| ==عواقب ترک عبادت== | | ==عواقب ترک عبادت== |
| ==عبادت در فرهنگ مطهر==
| |
| عبادت در اصطلاح [[قرآن]] مفهوم گستردهای دارد. یک [[درجه]] که عالیترین درجه است، این است که [[انسان]] در مقابل چیزی [[سجده]] کند. ولی از آن مرحله که بگذریم، قرآن هر اطاعتی را عبادت میشمارد و لذا میفرماید: آن کس که [[هوای نفس]] خویش را [[اطاعت]] کند، خودپرست است. {{متن قرآن|أَفَرَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلَهَهُ هَوَاهُ}}<ref>«آیا آن کس را دیدی که هوای (نفس) خود را، خدای خویش گرفته است» سوره جاثیه، آیه ۲۳.</ref><ref>آشنایی با قرآن، ج۱-۲، ص۱۹۹.</ref>. هر توجه یا [[خضوع]] نسبت به چیزی عبادت نیست، خضوع نسبت به چیزی اگر جنبه [[تقدیس]] پیدا کند عبادت است. توضیح این که اگر اظهار خضوع انسان صرفاً به قصد و عنوان “خودکمبینی” و “خودکم نشان دادن” باشد [[تواضع]] و [[فروتنی]] است. و اما اگر اظهار خضوع به قصد و عنوان محترم شمردن دیگری باشد آن [[تعظیم]] و [[تکریم]] است. هیچ یک از تواضع و تعظیم عبادت نیست. فرق تواضع و تعظیم در این است که مفهوم و معنی تواضع اعلام کوچکی خود است و مفهوم و معنی تعظیم، اعلام [[عظمت]] و [[احترام]] دیگری است. و اما اگر خضوع انسان در برابر چیزی به عنوان تقدیس و [[تنزیه]] و اعلام مبرا بودن آن چیز از [[نقص]] باشد این عبادت است و برای غیر [[خدا]] جایز نیست، چون تنها موجودی که مبرا از نقص است و [[شایسته]] تقدیس است ذات احدیت است<ref>خدمات متقابل اسلام و ایران، ص۲۵۲.</ref>. عبادت به همان معنی خاصش مورد نظر است<ref>البته در اسلام هر کاری که انسان برای خدا انجام دهد، عبادت است. انسان وقتی که دنبال کار و کسب و شغل و فعالیت میرود و قصدش این است که با این کار، خود را [از دیگران] بینیاز گرداند و عائلهاش را اداره کند و به جامعه خود خدمت نماید، در حال عبادت است.</ref>؛ یعنی همان [[خلوت]] با خدا، [[نماز]]، [[دعا]]، [[مناجات]]، [[تهجّد]]، [[نماز شب]] و مانند آنکه جزء متون [[اسلام]] است و از [[اسلام]]، حذف شدنی نیست<ref>انسان کامل، ص۴۴.</ref>. “عبادت” عمل مثبت است از قبیل [[نماز]] و [[روزه]] و [[حجّ]] و [[احسان]] به [[خلق]]<ref>مجموعه آثار، ج۷، ص۱۱۴.</ref>. پس عبادت عبارت است از مواظبت بر برخی از [[اعمال]] که از [[ناحیه]] [[شارع]] [[دستور]] رسیده است<ref>مقالات فلسفی (۲)، ص۱۵۱.</ref>. عبارت است از مواظبت بر برخی از اعمال که از ناحیه شارع دستور رسیده است.
| |
| رابطهای که [[انسان]] باید با [[خالق]] خود داشته باشد و [[ایمان]] خود را [[تجدید]] و تکمیل کند که “عبادت” نامیده میشود<ref>مجموعه آثار، ج۳، ص۱۹۱.</ref>. عبادت، یعنی آن تجلّی خواست [[روحی]] [[بشر]]<ref>فلسفه اخلاق، ص۱۲۲.</ref>. پارهای از [[قوانین]] مربوط به رابطه انسان با خداست که اسمش عبادت است<ref>اسلام و مقتضیات زمان، جلد دوم، ص۴۱.</ref>. “عبادت” پیوند عملی با [[حقیقت]]<ref>تکامل اجتماعی انسان، ص۱۶۰.</ref>. عبادت یعنی [[خضوع]] در نزد [[پروردگار]]، [[تسبیح]] و [[تنزیه]] و [[تمجید]] پروردگار<ref>اسلام و مقتضیات زمان، جلد اول، ص۳۷۶.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۳۹.</ref>
| |
|
| |
|
| ==جستارهای وابسته== | | ==جستارهای وابسته== |