←معنا و مفهوم اوّل بِرّ
| خط ۸۸: | خط ۸۸: | ||
====معنا و مفهوم اوّل بِرّ==== | ====معنا و مفهوم اوّل بِرّ==== | ||
یکی از معانی و مفاهیم بِرّ، عمل به گفتار [[حسنه]] و عدم مغایرت گفتار [[نیکو]] با [[کردار]] شخص گوینده است؛ چنان که در آیه ۴۴ بقره آمده: {{متن قرآن|أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}، در این جا استفهامی را که نشانه [[نکوهش]] [[خدای متعال]] نسبت به علمای [[یهود]] است، [[تأمل]] میکنیم؛ برای علمای یهود هم [[حجت]] ظاهری تمام است و هم [[حجت باطنی]]. [[تورات]] [[کتاب آسمانی]] یهود، حجتی است روشن و ظاهر که در آن از [[پیامبر خاتم]]، نشانههای او و [[آیین اسلام]] خبر داده شده است. از طرفی، علمای یهود هم با آن کتاب آشنایی کامل دارند: {{متن قرآن|وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ}} و [[عقل]]، حجت باطنی است که خدای متعال آن را در آنان به [[ودیعه]] قرار داده تا ایشان بدان وسیله بتوانند معیارهای خوب را؛ یعنی [[راه]] [[عبادت]] [[رحمان]] و مسیر اکتساب [[جنت]] را بیابند<ref>در اصول کافی احمد بن ادریس از بعضی از اصحاب ما روایت کند که به ابیعبدالله، امام صادق{{ع}}، گفتم: {{متن حدیث|مَا الْعَقْلُ}}؛ یعنی عقل چیست؟ آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|مَا عُبِدَ بِهِ الرَّحْمَنُ وَ اكْتُسِبَ بِهِ الْجِنَانُ}} او میگوید به آن حضرت عرض کردم: پس آنچه در معاویه بود، چه بود؟ آن حضرت فرمود: {{متن حدیث|تِلْكَ النَّكْرَاءُ وَ تِلْكَ الشَّيْطَنَةُ وَ هِيَ شَبِيهَةٌ بِالْعَقْلِ وَ لَيْسَتْ بِعَقْلٍ}} (نورالثقلین، ج۱، ص۷۶، حدیث ۱۸۰). </ref>: {{متن قرآن|أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}، اما آنان سزاوار نکوهش خدای متعال هستند؛ زیرا نه به حجت ظاهری عمل میکنند، و نه حجت باطنی را در عمل مورد استفاده قرار میدهند. در نتیجه، گفتار نیکشان با کردارشان مغایر است و این چنین اینان بر خلاف [[بِرّ]] عمل میکنند.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۳۱۰.</ref> | یکی از معانی و مفاهیم بِرّ، عمل به گفتار [[حسنه]] و عدم مغایرت گفتار [[نیکو]] با [[کردار]] شخص گوینده است؛ چنان که در آیه ۴۴ بقره آمده: {{متن قرآن|أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}، در این جا استفهامی را که نشانه [[نکوهش]] [[خدای متعال]] نسبت به علمای [[یهود]] است، [[تأمل]] میکنیم؛ برای علمای یهود هم [[حجت]] ظاهری تمام است و هم [[حجت باطنی]]. [[تورات]] [[کتاب آسمانی]] یهود، حجتی است روشن و ظاهر که در آن از [[پیامبر خاتم]]، نشانههای او و [[آیین اسلام]] خبر داده شده است. از طرفی، علمای یهود هم با آن کتاب آشنایی کامل دارند: {{متن قرآن|وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ}} و [[عقل]]، حجت باطنی است که خدای متعال آن را در آنان به [[ودیعه]] قرار داده تا ایشان بدان وسیله بتوانند معیارهای خوب را؛ یعنی [[راه]] [[عبادت]] [[رحمان]] و مسیر اکتساب [[جنت]] را بیابند<ref>در اصول کافی احمد بن ادریس از بعضی از اصحاب ما روایت کند که به ابیعبدالله، امام صادق{{ع}}، گفتم: {{متن حدیث|مَا الْعَقْلُ}}؛ یعنی عقل چیست؟ آن بزرگوار فرمود: {{متن حدیث|مَا عُبِدَ بِهِ الرَّحْمَنُ وَ اكْتُسِبَ بِهِ الْجِنَانُ}} او میگوید به آن حضرت عرض کردم: پس آنچه در معاویه بود، چه بود؟ آن حضرت فرمود: {{متن حدیث|تِلْكَ النَّكْرَاءُ وَ تِلْكَ الشَّيْطَنَةُ وَ هِيَ شَبِيهَةٌ بِالْعَقْلِ وَ لَيْسَتْ بِعَقْلٍ}} (نورالثقلین، ج۱، ص۷۶، حدیث ۱۸۰). </ref>: {{متن قرآن|أَفَلَا تَعْقِلُونَ}}، اما آنان سزاوار نکوهش خدای متعال هستند؛ زیرا نه به حجت ظاهری عمل میکنند، و نه حجت باطنی را در عمل مورد استفاده قرار میدهند. در نتیجه، گفتار نیکشان با کردارشان مغایر است و این چنین اینان بر خلاف [[بِرّ]] عمل میکنند.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۳۱۰.</ref> | ||
====معنا و مفهوم دوم بِرّ==== | |||
یکی از معانی و مفاهیم بِرّ، توجه داشتن به همه ابعاد [[اعتقادی]]، [[اقتصادی]]، [[الهی]]، [[عاطفی]]، [[عبادی]] و [[اخلاقی]] است. در [[شأن نزول]] [[آیه]]: {{متن قرآن|لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ}}، گفتهاند: [[مسیحیان]] در [[نماز]] خود به [[قبله]] ویژه شان؛ یعنی جهت [[مشرق]]، توجه داشتند: {{متن قرآن|قِبَلَ الْمَشْرِقِ}} و [[یهود]] هم به قبله ویژه خود؛ یعنی جهت [[مغرب]]: {{متن قرآن|الْمَغْرِبِ}} و این گونه هر یک عمل خود را بِرّ میدانستند. | |||
[[قرآن کریم]] این معنا و مفهوم از بِرّ را مردود دانسته و میفرماید: {{متن قرآن|لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ}}، و لذا یک معنای وسیع، تام و کامل را برای بِرّ ارائه میدهد که همان توجه به همه ابعاد پنجگانه بر به عنوان معنا و مفهوم تام و کامل بِرّ است، و میفرماید که بِرّ در کسی تجسم و تحقق پیدا کرده که: | |||
اول: از لحاظ اعتقادی، به [[خدای متعال]]، [[روز قیامت]]، ملایکه، [[کتابهای آسمانی]] و به [[پیامبران]] [[ایمان]] آورد: {{متن قرآن|وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ}}. | |||
دوم: از لحاظ اقتصادی، [[مال]] خود را به [[خویشان]]، [[یتیمان]]، زمینگیران، [[در راه ماندگان]]، [[بیچارگان]] و نیز برای [[آزادی بردگان]] ببخشد. | |||
سوم: از لحاظ [[بخشش]] [[مالی]]، بخشش مالی جنبه الهی و عاطفی داشته باشد؛ یعنی بذل مال بر اساس [[محبت]] و [[دوستی]] نسبت به ذات یگانه بیهمتای [[خدای عزوجل]] انجام گیرد: {{متن قرآن|وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ}}. | |||
چهارم: از لحاظ عبادی، نماز را با توجه به حدود و [[احکام]] آن برپا دارد و [[زکات]] مال و [[بدن]] را هم اعطا کند: {{متن قرآن|وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ}}. | |||
پنجم: از لحاظ [[اخلاقی]]، به عهدی که با [[خدای تعالی]] دارد و به عقدی که با [[بندگان خدا]] منعقد میکند، پا برجا و [[استوار]] باشد و به آن [[وفا]] کند و در [[مشکلات]] [[زندگی]] و [[رنج]] ناشی از [[بیماری]] و [[مصایب]] [[جنگ]] هم [[صابر]] و [[شکیبا]] باشد: {{متن قرآن|وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ}}.<ref>[[عبدالنبی امامی|امامی، عبدالنبی]]، [[فرهنگ قرآن ج۱ (کتاب)|فرهنگ قرآن ج۱]]، ص ۳۱۱.</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||