سعیر: تفاوت میان نسخهها
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
واژه "سَعیر" فعیل به معنای مفعول،<ref>منهج الصادقین، ج۲، ص۴۳۵؛ کنز الدقائق، ج۳، ص۳۴۱؛ مواهب الرحمن، ج۷، ص۳۱۰.</ref> به معنای [[آتش]] شعلهور شده <ref>روح البیان، ج۱۰، ص۸۲؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۲۳؛ نمونه، ج۳، ص۲۸۱.</ref> و برگرفته از "سَعْر" به معنای شعلهور ساختن آتش <ref>مفردات، ص۴۱۱، "سعر".</ref> است و با توجه به صفت مشبهه بودن آن،<ref>روح المعانی، ج۱۱، ص۲۶۷.</ref> به معنای آتشی است که به شدت شعلهور باشد. به گفتهای اصل واژه به معنای گسترش شدید یک چیز است <ref> التبیان، ج۹، ص۴۵۲.</ref> و از این رو ویژگی شدت برای دیگر مشتقات واژه، غیر از صفت مشبهه نیز ذکر شده است، چنان که افروختن شدید آتش را "اِسعار" گویند.<ref> مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۶؛ الاصفی، ج۲، ص۱۴۱۱؛ کنزالدقائق، ج۱۴، ص۱۵۱.</ref> برخی "سَعْر" را به "زبانه آتش" و "[[سعیر]]" را به آتش دارای زبانه معنا کردهاند.<ref> روان جاوید، ج۲، ص۲۱.</ref> [[مفسران]]، همسو با [[اهل]] لغت "سعیر" را با عبارات گوناگونی مانند آتش <ref>تفسیر سمرقندی، ج۲، ص۴۴۹؛ تفسیر جلالین، ص۴۸۶؛ البحر المدید، ج۳، ص۵۱۲.</ref> وقتی به شدت شعلهور <ref>مجمع البیان، ج۳، ص۹۶؛ کنزالدقائق، ج۱۰، ص۴۴۵؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۱۴۲.</ref> یا به نهایت [[درجه]] حرارت رسیده باشد،<ref>ارشاد الاذهان، ص۸۳.</ref> آتش سوزنده،<ref> خلاصة المنهج، ج۳، ص۲۹۳.</ref> شعلهور <ref>التبیان، ج۳، ص۱۲۷؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۲۳؛ تبیین القرآن، ص۸۹.</ref> یا افروخته <ref> تفسیر هدایت، ج۲، ص۲۹؛ انوار درخشان، ج۴، ص۷۱.</ref> که زبانه میکشد،<ref> التبیان، ج۷، ص۲۹۰؛ منهج الصادقین، ج۲، ص۴۳۵؛ المیزان، ج۱۶، ص۳۴۶.</ref> [[عذاب]] سوزان،<ref> التفسیرالکاشف، ج۵، ص۳۱۰؛ اطیبالبیان، ج۱۱، ص۷.</ref>[[جهنم]] مُوقَده،<ref> جامع البیان، ج۱۷، ص۸۹.</ref> [[نار]] وَقود <ref> الدرالمنثور، ج۲، ص۱۲۴؛ مراح لبید، ج۲، ص۶۶.</ref> و وَقود <ref>تفسیر مقاتل، ج۳، ص۱۱۵؛ جامعالبیان، ج۵، ص۹۰؛ التفسیر الکبیر، ج۱۰، ص۱۰۵.</ref> معنا کردهاند. بنابر اینکه "وَقود" (به [[فتح]] واو) اسم و به معنای شعله آتش باشد،<ref>لسان العرب، ج۳، ص۴۶۵، "وقد".</ref>مقصود از آن را آتشی دانستهاند که [[کافران]] را شعلهور ساخته و میسوزاند <ref>مجمعالبیان، ج۹، ص۱۷۴؛ روحالمعانی، ج۱۵، ص۲۶۰.</ref>. در [[ادعیه]] مأثوره [[نجات]] از [[سعیر]]،<ref> اقبال الاعمال، ج۱، ص۴۱۷.</ref> [[عذاب]] سعیر <ref>الصحیفة السجادیه، ص۱۳۰، ۲۶۵، ۵۹۳؛ مصباحالمتهجد، ص۲۶۸.</ref> یا آتشی که دارای سعیر است <ref>الکافی، ج۲، ص۵۴۶؛ مصباحالمتهجد، ص۵۴.</ref> مکرر از [[خداوند]] متعالی درخواست شده است. | واژه "سَعیر" فعیل به معنای مفعول،<ref>منهج الصادقین، ج۲، ص۴۳۵؛ کنز الدقائق، ج۳، ص۳۴۱؛ مواهب الرحمن، ج۷، ص۳۱۰.</ref> به معنای [[آتش]] شعلهور شده <ref>روح البیان، ج۱۰، ص۸۲؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۲۳؛ نمونه، ج۳، ص۲۸۱.</ref> و برگرفته از "سَعْر" به معنای شعلهور ساختن آتش <ref>مفردات، ص۴۱۱، "سعر".</ref> است و با توجه به صفت مشبهه بودن آن،<ref>روح المعانی، ج۱۱، ص۲۶۷.</ref> به معنای آتشی است که به شدت شعلهور باشد. به گفتهای اصل واژه به معنای گسترش شدید یک چیز است <ref> التبیان، ج۹، ص۴۵۲.</ref> و از این رو ویژگی شدت برای دیگر مشتقات واژه، غیر از صفت مشبهه نیز ذکر شده است، چنان که افروختن شدید آتش را "اِسعار" گویند.<ref> مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۶؛ الاصفی، ج۲، ص۱۴۱۱؛ کنزالدقائق، ج۱۴، ص۱۵۱.</ref> برخی "سَعْر" را به "زبانه آتش" و "[[سعیر]]" را به آتش دارای زبانه معنا کردهاند.<ref> روان جاوید، ج۲، ص۲۱.</ref> [[مفسران]]، همسو با [[اهل]] لغت "سعیر" را با عبارات گوناگونی مانند آتش <ref>تفسیر سمرقندی، ج۲، ص۴۴۹؛ تفسیر جلالین، ص۴۸۶؛ البحر المدید، ج۳، ص۵۱۲.</ref> وقتی به شدت شعلهور <ref>مجمع البیان، ج۳، ص۹۶؛ کنزالدقائق، ج۱۰، ص۴۴۵؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۱۴۲.</ref> یا به نهایت [[درجه]] حرارت رسیده باشد،<ref>ارشاد الاذهان، ص۸۳.</ref> آتش سوزنده،<ref> خلاصة المنهج، ج۳، ص۲۹۳.</ref> شعلهور <ref>التبیان، ج۳، ص۱۲۷؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۲۳؛ تبیین القرآن، ص۸۹.</ref> یا افروخته <ref> تفسیر هدایت، ج۲، ص۲۹؛ انوار درخشان، ج۴، ص۷۱.</ref> که زبانه میکشد،<ref> التبیان، ج۷، ص۲۹۰؛ منهج الصادقین، ج۲، ص۴۳۵؛ المیزان، ج۱۶، ص۳۴۶.</ref> [[عذاب]] سوزان،<ref> التفسیرالکاشف، ج۵، ص۳۱۰؛ اطیبالبیان، ج۱۱، ص۷.</ref>[[جهنم]] مُوقَده،<ref> جامع البیان، ج۱۷، ص۸۹.</ref> [[نار]] وَقود <ref> الدرالمنثور، ج۲، ص۱۲۴؛ مراح لبید، ج۲، ص۶۶.</ref> و وَقود <ref>تفسیر مقاتل، ج۳، ص۱۱۵؛ جامعالبیان، ج۵، ص۹۰؛ التفسیر الکبیر، ج۱۰، ص۱۰۵.</ref> معنا کردهاند. بنابر اینکه "وَقود" (به [[فتح]] واو) اسم و به معنای شعله آتش باشد،<ref>لسان العرب، ج۳، ص۴۶۵، "وقد".</ref>مقصود از آن را آتشی دانستهاند که [[کافران]] را شعلهور ساخته و میسوزاند <ref>مجمعالبیان، ج۹، ص۱۷۴؛ روحالمعانی، ج۱۵، ص۲۶۰.</ref>. در [[ادعیه]] مأثوره [[نجات]] از [[سعیر]]،<ref> اقبال الاعمال، ج۱، ص۴۱۷.</ref> [[عذاب]] سعیر <ref>الصحیفة السجادیه، ص۱۳۰، ۲۶۵، ۵۹۳؛ مصباحالمتهجد، ص۲۶۸.</ref> یا آتشی که دارای سعیر است <ref>الکافی، ج۲، ص۵۴۶؛ مصباحالمتهجد، ص۵۴.</ref> مکرر از [[خداوند]] متعالی درخواست شده است. | ||
مشتقات مصدر "سَعْر" ۱۹ بار در ۱۵ سوره از [[قرآن کریم]] آمدهاند که ۱۶ مورد آن به شکل "سعیر"، دو مورد آن به شکل "سُعُر" (جمع سعیر) و یک مورد به شکل "سُعِّرتْ" (فعل ماضی) است و همه موارد درباره عذاب آخرتاند، جز [[آیات]] {{متن قرآن|وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ}}<ref>«و برای سلیمان، باد را (رام کردیم) که (وزش) پگاهانش یک ماه و وزش شامگاهانش یک ماه (راه) بود و چشمه مس گداخته را برای وی روان کردیم و برخی از پریان به اذن پروردگارش پیش او کار میکردند و هر یک از آنان از فرمان ما سر میپیچید بدو از عذاب آتش میچشاندیم» سوره سبأ، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن|وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ}}<ref>«آسمان نزدیکتر را به چراغهایی آراستیم و آنها را ابزار رماندن شیطانها کردیم و عذاب آتش سوزان را برای آنان آماده ساختیم» سوره ملک، آیه ۵.</ref>، {{متن قرآن|فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.</ref>، زیرا برخی [[مفسران]] مراد از {{متن قرآن|عَذَابَ السَّعِيرِ}}}} را در [[آیه]] {{متن قرآن|وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ}}<ref>«و برای سلیمان، باد را (رام کردیم) که (وزش) پگاهانش یک ماه و وزش شامگاهانش یک ماه (راه) بود و چشمه مس گداخته را برای وی روان کردیم و برخی از پریان به اذن پروردگارش پیش او کار میکردند و هر یک از آنان از فرمان ما سر میپیچید بدو از عذاب آتش میچشاندیم» سوره سبأ، آیه ۱۲.</ref> که مربوط به [[جنیان]] [[متمرد از دستور]] [[سلیمان]]{{ع}} است، عذاب سوزان در [[دنیا]] <ref>تفسیر مقاتل، ج۳، ص۵۲۷؛ تفسیر لاهیجی، ج۳، ص۶۷۴؛ اطیب البیان، ج۱۰، ص۵۴۹.</ref> و در آیه {{متن قرآن| وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ}}<ref>«آسمان نزدیکتر را به چراغهایی آراستیم و آنها را ابزار رماندن شیطانها کردیم و عذاب آتش سوزان را برای آنان آماده ساختیم» سوره ملک، آیه ۵.</ref> تیرهای شهاب و رجوم <ref>تقریب القرآن، ج۵، ص۴۶۸؛ قاموس قرآن، ج۳، ص۲۶۷.</ref> و در آیه {{متن قرآن|فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.</ref> لفظ {{متن قرآن|سُعُرٍ}}}} را جمع سعیر ندانسته، بلکه متناسب با [[سیاق آیه]]،<ref>المیزان، ج۱۹، ص۷۹.</ref> آن را مفرد <ref>لسان العرب، ج۴، ص۳۶۵، "سعر".</ref> و به معنای [[جنون]] <ref>مجمعالبیان، ج۹، ص۲۸۹؛ تبیین القرآن، ص۵۴۳.</ref> یا [[رنج]] <ref>تفسیر مقاتل، ج۴، ص۱۸۱؛ معانی القرآن، ج۳، ص۱۰۸؛ فتح القدیر، ج۵، ص۱۵۱.</ref> دانستهاند، گرچه برخی دیگر آن را جمع سعیر دانسته و با توجه به اینکه [[مشرکان]] [[آتش]] [[آخرت]] را قبول نداشتند، برآناند که مشرکان با این جمله از سر [[لجبازی]]، [[سخن]] [[صالح]]{{ع}} را به خودش بازگردانده، <ref>الاصفی، ج۲، ص۱۲۳۶؛ روحالبیان، ج۹، ص۲۷۷؛ روح المعانی، ج۱۴، ص۸۸.</ref> یا آنکه از لفظ سعیر به گونه مَجاز، معنای [[ذلت]] و [[بندگی]] [[اراده]] کردهاند.<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۹، ص۳۰۷.</ref> در آیه {{متن قرآن|إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«بیگمان گناهکاران در گمراهی و سرگشتگیاند؛» سوره قمر، آیه ۴۷.</ref> نیز احتمال هر دو معنا ([[جنون]] <ref>التبیان، ج۹، ص۴۵۲؛ تبیین القرآن، ص۵۴۳؛ تفسیر ثعالبی، ج۵، ص۳۴۰.</ref> و [[رنج]])<ref>تفسیر مقاتل، ج۴، ص۱۸۰؛ جامع البیان، ج۲۷، ص۵۹؛ تفسیر بغوی، ج۴، ص۳۳۴.</ref> داده شده است. در [[آیات]]{{متن قرآن|إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«بیگمان گناهکاران در گمراهی و سرگشتگیاند؛» سوره قمر، آیه ۴۷.</ref>، {{متن قرآن|فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.</ref> لفظ {{متن قرآن|سُعُرٍ | مشتقات مصدر "سَعْر" ۱۹ بار در ۱۵ سوره از [[قرآن کریم]] آمدهاند که ۱۶ مورد آن به شکل "سعیر"، دو مورد آن به شکل "سُعُر" (جمع سعیر) و یک مورد به شکل "سُعِّرتْ" (فعل ماضی) است و همه موارد درباره عذاب آخرتاند، جز [[آیات]] {{متن قرآن|وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ}}<ref>«و برای سلیمان، باد را (رام کردیم) که (وزش) پگاهانش یک ماه و وزش شامگاهانش یک ماه (راه) بود و چشمه مس گداخته را برای وی روان کردیم و برخی از پریان به اذن پروردگارش پیش او کار میکردند و هر یک از آنان از فرمان ما سر میپیچید بدو از عذاب آتش میچشاندیم» سوره سبأ، آیه ۱۲.</ref>، {{متن قرآن|وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ}}<ref>«آسمان نزدیکتر را به چراغهایی آراستیم و آنها را ابزار رماندن شیطانها کردیم و عذاب آتش سوزان را برای آنان آماده ساختیم» سوره ملک، آیه ۵.</ref>، {{متن قرآن|فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.</ref>، زیرا برخی [[مفسران]] مراد از {{متن قرآن|عَذَابَ السَّعِيرِ}}}} را در [[آیه]] {{متن قرآن|وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ}}<ref>«و برای سلیمان، باد را (رام کردیم) که (وزش) پگاهانش یک ماه و وزش شامگاهانش یک ماه (راه) بود و چشمه مس گداخته را برای وی روان کردیم و برخی از پریان به اذن پروردگارش پیش او کار میکردند و هر یک از آنان از فرمان ما سر میپیچید بدو از عذاب آتش میچشاندیم» سوره سبأ، آیه ۱۲.</ref> که مربوط به [[جنیان]] [[متمرد از دستور]] [[سلیمان]]{{ع}} است، عذاب سوزان در [[دنیا]] <ref>تفسیر مقاتل، ج۳، ص۵۲۷؛ تفسیر لاهیجی، ج۳، ص۶۷۴؛ اطیب البیان، ج۱۰، ص۵۴۹.</ref> و در آیه {{متن قرآن| وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ}}<ref>«آسمان نزدیکتر را به چراغهایی آراستیم و آنها را ابزار رماندن شیطانها کردیم و عذاب آتش سوزان را برای آنان آماده ساختیم» سوره ملک، آیه ۵.</ref> تیرهای شهاب و رجوم <ref>تقریب القرآن، ج۵، ص۴۶۸؛ قاموس قرآن، ج۳، ص۲۶۷.</ref> و در آیه {{متن قرآن|فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.</ref> لفظ {{متن قرآن|سُعُرٍ}}}} را جمع سعیر ندانسته، بلکه متناسب با [[سیاق آیه]]،<ref>المیزان، ج۱۹، ص۷۹.</ref> آن را مفرد <ref>لسان العرب، ج۴، ص۳۶۵، "سعر".</ref> و به معنای [[جنون]] <ref>مجمعالبیان، ج۹، ص۲۸۹؛ تبیین القرآن، ص۵۴۳.</ref> یا [[رنج]] <ref>تفسیر مقاتل، ج۴، ص۱۸۱؛ معانی القرآن، ج۳، ص۱۰۸؛ فتح القدیر، ج۵، ص۱۵۱.</ref> دانستهاند، گرچه برخی دیگر آن را جمع سعیر دانسته و با توجه به اینکه [[مشرکان]] [[آتش]] [[آخرت]] را قبول نداشتند، برآناند که مشرکان با این جمله از سر [[لجبازی]]، [[سخن]] [[صالح]]{{ع}} را به خودش بازگردانده، <ref>الاصفی، ج۲، ص۱۲۳۶؛ روحالبیان، ج۹، ص۲۷۷؛ روح المعانی، ج۱۴، ص۸۸.</ref> یا آنکه از لفظ سعیر به گونه مَجاز، معنای [[ذلت]] و [[بندگی]] [[اراده]] کردهاند.<ref>التفسیر الکبیر، ج۲۹، ص۳۰۷.</ref> در آیه {{متن قرآن|إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«بیگمان گناهکاران در گمراهی و سرگشتگیاند؛» سوره قمر، آیه ۴۷.</ref> نیز احتمال هر دو معنا ([[جنون]] <ref>التبیان، ج۹، ص۴۵۲؛ تبیین القرآن، ص۵۴۳؛ تفسیر ثعالبی، ج۵، ص۳۴۰.</ref> و [[رنج]])<ref>تفسیر مقاتل، ج۴، ص۱۸۰؛ جامع البیان، ج۲۷، ص۵۹؛ تفسیر بغوی، ج۴، ص۳۳۴.</ref> داده شده است. در [[آیات]]{{متن قرآن|إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«بیگمان گناهکاران در گمراهی و سرگشتگیاند؛» سوره قمر، آیه ۴۷.</ref>، {{متن قرآن|فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ}}<ref>«(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.</ref> لفظ {{متن قرآن|سُعُرٍ}} در صورتی که جمع و به معنای آتشهای [[آخرت]] <ref>التبیان، ج۹، ص۴۵۲، ۴۶۰؛ الکشاف، ج۴، ص۴۳۷، ۴۴۰؛ الصافی، ج۵، ص۱۰۴.</ref> باشد، این احتمال مطرح است <ref> التفسیر الکبیر، ج۲۹، ص۳۰۷.</ref> که در [[جهنم]] درکات متعددی به نام [[سعیر]] یا در درکات متعددی از جهنم [[آتش]] سعیر وجود داشته باشد. | ||
واژه سعیر [[مذکر]] است و بازگشت [[ضمیر]] مؤنث به آن در [[آیه]] {{متن قرآن|إِذَا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظًا وَزَفِيرًا}}<ref>«هنگامی که آنان را از دور ببیند، خشم آهنگ و خروشی از آن میشنوند» سوره فرقان، آیه ۱۲.</ref> به اعتبار معنای آتش است<ref>مجاز القرآن، ج۲، ص۷۰؛ زاد المسیر، ج۳، ص۳۱۳؛ متشابه القرآن، ج۲، ص۲۷۸.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاقنیا تربتی|اسحاقنیا تربتی]]، [[محمد صادق صالحیمنش|صالحیمنش]]، [[سعیر (مقاله)|مقاله "سعیر"]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref> | واژه سعیر [[مذکر]] است و بازگشت [[ضمیر]] مؤنث به آن در [[آیه]] {{متن قرآن|إِذَا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظًا وَزَفِيرًا}}<ref>«هنگامی که آنان را از دور ببیند، خشم آهنگ و خروشی از آن میشنوند» سوره فرقان، آیه ۱۲.</ref> به اعتبار معنای آتش است<ref>مجاز القرآن، ج۲، ص۷۰؛ زاد المسیر، ج۳، ص۳۱۳؛ متشابه القرآن، ج۲، ص۲۷۸.</ref>.<ref>[[سید رضا اسحاقنیا تربتی|اسحاقنیا تربتی]]، [[محمد صادق صالحیمنش|صالحیمنش]]، [[سعیر (مقاله)|مقاله "سعیر"]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۱۵ (کتاب)|دائرةالمعارف قرآن کریم]]، ج۱۵.</ref> | ||
نسخهٔ ۲۳ فوریهٔ ۲۰۲۱، ساعت ۱۳:۲۹
- این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل سعیر (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
واژهشناسی لغوی
واژه "سَعیر" فعیل به معنای مفعول،[۱] به معنای آتش شعلهور شده [۲] و برگرفته از "سَعْر" به معنای شعلهور ساختن آتش [۳] است و با توجه به صفت مشبهه بودن آن،[۴] به معنای آتشی است که به شدت شعلهور باشد. به گفتهای اصل واژه به معنای گسترش شدید یک چیز است [۵] و از این رو ویژگی شدت برای دیگر مشتقات واژه، غیر از صفت مشبهه نیز ذکر شده است، چنان که افروختن شدید آتش را "اِسعار" گویند.[۶] برخی "سَعْر" را به "زبانه آتش" و "سعیر" را به آتش دارای زبانه معنا کردهاند.[۷] مفسران، همسو با اهل لغت "سعیر" را با عبارات گوناگونی مانند آتش [۸] وقتی به شدت شعلهور [۹] یا به نهایت درجه حرارت رسیده باشد،[۱۰] آتش سوزنده،[۱۱] شعلهور [۱۲] یا افروخته [۱۳] که زبانه میکشد،[۱۴] عذاب سوزان،[۱۵]جهنم مُوقَده،[۱۶] نار وَقود [۱۷] و وَقود [۱۸] معنا کردهاند. بنابر اینکه "وَقود" (به فتح واو) اسم و به معنای شعله آتش باشد،[۱۹]مقصود از آن را آتشی دانستهاند که کافران را شعلهور ساخته و میسوزاند [۲۰]. در ادعیه مأثوره نجات از سعیر،[۲۱] عذاب سعیر [۲۲] یا آتشی که دارای سعیر است [۲۳] مکرر از خداوند متعالی درخواست شده است.
مشتقات مصدر "سَعْر" ۱۹ بار در ۱۵ سوره از قرآن کریم آمدهاند که ۱۶ مورد آن به شکل "سعیر"، دو مورد آن به شکل "سُعُر" (جمع سعیر) و یک مورد به شکل "سُعِّرتْ" (فعل ماضی) است و همه موارد درباره عذاب آخرتاند، جز آیات ﴿وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ﴾[۲۴]، ﴿وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ﴾[۲۵]، ﴿فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ﴾[۲۶]، زیرا برخی مفسران مراد از ﴿عَذَابَ السَّعِيرِ﴾}} را در آیه ﴿وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ﴾[۲۷] که مربوط به جنیان متمرد از دستور سلیمان(ع) است، عذاب سوزان در دنیا [۲۸] و در آیه ﴿ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ﴾[۲۹] تیرهای شهاب و رجوم [۳۰] و در آیه ﴿فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ﴾[۳۱] لفظ ﴿سُعُرٍ﴾}} را جمع سعیر ندانسته، بلکه متناسب با سیاق آیه،[۳۲] آن را مفرد [۳۳] و به معنای جنون [۳۴] یا رنج [۳۵] دانستهاند، گرچه برخی دیگر آن را جمع سعیر دانسته و با توجه به اینکه مشرکان آتش آخرت را قبول نداشتند، برآناند که مشرکان با این جمله از سر لجبازی، سخن صالح(ع) را به خودش بازگردانده، [۳۶] یا آنکه از لفظ سعیر به گونه مَجاز، معنای ذلت و بندگی اراده کردهاند.[۳۷] در آیه ﴿إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ﴾[۳۸] نیز احتمال هر دو معنا (جنون [۳۹] و رنج)[۴۰] داده شده است. در آیات﴿إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ﴾[۴۱]، ﴿فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ﴾[۴۲] لفظ ﴿سُعُرٍ﴾ در صورتی که جمع و به معنای آتشهای آخرت [۴۳] باشد، این احتمال مطرح است [۴۴] که در جهنم درکات متعددی به نام سعیر یا در درکات متعددی از جهنم آتش سعیر وجود داشته باشد.
واژه سعیر مذکر است و بازگشت ضمیر مؤنث به آن در آیه ﴿إِذَا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظًا وَزَفِيرًا﴾[۴۵] به اعتبار معنای آتش است[۴۶].[۴۷]
چیستی سعیر
سعیر به نام آتش آخرت [۴۸] یا جهنم [۴۹] یا نام یکی از درها یا دَرَکات [۵۰] و وادیهای دوزخ[۵۱] تفسیر شده است که با توجه به تقابل ﴿السَّعِيرِ﴾}} با ﴿الْجَنَّةِ﴾ در آیه ﴿وَكَذَلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ قُرْآنًا عَرَبِيًّا لِتُنْذِرَ أُمَّ الْقُرَى وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنْذِرَ يَوْمَ الْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ﴾[۵۲]، سعیر یکی از نامهای دوزخ خواهد بود و تعبیر ﴿أَصْحَابِ السَّعِيرِ﴾ نیز مؤید آن است،[۵۳] چنان که برپایه روایتی از امام صادق(ع)[۵۴] پیامبر(ص) نوشتهای را به اصحاب نشان داده، فرمودند نامهای همه اهل آتش در آن است و سپس آیه ﴿فَرِيقٌ فِي الْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِي السَّعِيرِ﴾ را تلاوت فرمودند.
به نظر میرسد این تفسیر با تفاسیر پیشگفته منافاتی ندارد، زیرا بنابر اینکه سعیر نام وادیای در جهنم باشد، آنگونه که از روایتی به دست میآید، وادیای است که کانون حرارت دهی به دوزخ بوده و هرگاه از حرارت آتش دوزخ کاسته شود، سعیر جهنم گشوده میشود [۵۵] تا همواره شدت حرارت دوزخ ثابت بماند، چنان که بر پایه روایتی از پیامبر(ص) سعیر نام یکی از وادیهای جهنم است که چون گشوده شود، دیگر آتشها را از سر التماس و ترس به فریاد وامیدارد [۵۶] و از این رو سعیر در قرآن نام دوزخ نهاده شده است. البته به نظر برخی ﴿السَّعِيرِ﴾ در آیاتی مانند ﴿وَكَفَى بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا﴾[۵۷].[۵۸] و ﴿وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا﴾[۵۹] به عنوان وصف به کار رفته است،[۶۰] زیرا در آیه ﴿وَإِذَا الْجَحِيمُ سُعِّرَتْ﴾[۶۱] خداوند متعالی بیان داشته که جحیم، مشتعل و به شدت داغ خواهد شد و سعیر که به معنای اسم مفعول است، به ایجاد این حالت در جحیم اشاره دارد و صفت آن است[۶۲].[۶۳]
خشم و فریاد سعیر
آیه ﴿إِذَا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكَانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَهَا تَغَيُّظًا وَزَفِيرًا﴾[۶۴] شدت عذاب سعیر[۶۵] را چنین وصف میکند که چون سعیر منکران قیامت را از جایگاهی دور (به مقدار دید چشم [۶۶]یا از فاصله یک [۶۷] یا ۱۰۰ [۶۸] یا ۵۰۰ [۶۹]سال راه ببیند، آنان خشم و زفیر (جوش و خروش)[۷۰] سعیر را میشنوند. آیه شریفه حال سعیر را، هنگامی که محکومان به عذاب با آن روبه رو میشوند، ترسیم کرده است؛ گویی در آن حال مانند درندگانی است که طعمه و شکار خود را دیده، غرشی مخصوص کرده و بر آن میتازد.[۷۱] با آنکه آیه شریفه به صراحت دیدن را به سعیر نسبت داده، این تعبیر استعاره بوده و مراد آن است که وقتی سعیر به مسافتی از آنان برسد که موجود بینا از آن مسافت بتواند او را ببیند.[۷۲] بعضی برآناند که در حقیقت کافران آتش را میبینند، بنابراین در این آیه از "فن قلب" (جا به جایی در کلام که از فنون بلاغت است) استفاده شده [۷۳] و گزینش این تعبیر به سبب بلیغتر بودن آن[۷۴] یا ایجاد ترس بیشتر در شنونده[۷۵] است.
به نظری، مراد از ضمیر مستتر در ﴿رَأَتْهُمْ﴾، نگهبانان دوزخ[۷۶] یا ملائکه [۷۷] بوده و معنا آن است که وقتی فرشتگان مأمور آتش آنان را میبینند از سر حرص بر عذاب کردن آنان خشم و زفیر از آنان مشاهده میشود؛[۷۸] ولی برخی اِسناد را واقعی دانستهاند،[۷۹] زیرا خدای متعالی میتواند در آتش، زندگی خلق کند تا بگیرد و خشم کند و بغرّد.[۸۰] وصف کردن سعیر به ﴿تَغَيُّظًا﴾ و ﴿زَفِيرًا﴾ نیز، استعاره برای ترسیم شدت برافروختگی و شعله کشیدن آتش است،[۸۱] زیرا غیظ، نهایت درجه خشم و ﴿تَغَيُّظًا﴾ به معنای اظهار غیظ است که گاهی با سروصدا همراه است [۸۲] و زفیر تنفس عمیق[۸۳] و صدایی است که بر اثر کشاندن هوا به داخل ریه از سینه بیرون میآید.[۸۴] بعضی زفیر را به معنای آمد و شد عمیق نَفَس به گونهای که قفسه سینه بالا آید ref>مفردات، ص۳۸۰، "زفر".</ref> و به تعبیری دیگر نفس زدن شدید [۸۵] دانسته و به نظری معنای زفیر بیرون دادن نَفَس (بازدم)[۸۶]است. معنای اخیر را روایتی از رسول گرامی(ص)[۸۷] تأیید میکند، از این رو و با توجه به آنکه خشم شنیدنی نیست، مراد از خشم سعیر یا پاره پاره شدن شعلههای آتش بر اثر شدت آن،[۸۸] یا پدیدار شدن صدایی خشمآلود از سعیر،[۸۹] یا آنکه مراد از تغیّظ، جوشش و فَوَران آتش است و شنیدن، مربوط به صدای شعله کشیدن و گُر گرفتن آتش [۹۰] و مراد از زفیر سعیر آن است که اهل عذاب را به سمت خود میکشاند،[۹۱] چنان که انسان با نفس کشیدن، هوا را به ریه میفرستد.
بعضی برآناند که خشم از آتش، و فریاد از اهل آتش است؛ یعنی خشمِ آتش را میبینند و شیون و فریاد اهل آتش را میشنوند،[۹۲] بنا بر این زفیر از آتش نیست. این معنا با استناد به تعبیر ﴿لَهَا﴾ رد شده است.[۹۳] گفتنی است در مواردی واژه سعیر به صورت نکره آمده تا بیانگر عظمت[۹۴] و خوفناکی[۹۵] آن باشد، یا برساند که سعیر، آتش مخصوصی است [۹۶] و چگونگی آن را جز خداوند متعالی کسی نمیداند[۹۷].[۹۸]
احوال اهل سعیر
اهل سعیر را زنجیر کرده در مکانی تنگ از سعیر میافکنند: ﴿وَإِذَا أُلْقُوا مِنْهَا مَكَانًا ضَيِّقًا مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُورًا﴾[۹۹] تنگی مکان آنان چنین وصف شده که حال آنان چونان میخ است که در دیوار کوبیده باشند.[۱۰۰] این امر به عنوان عذابی مضاعف بر آنان تحمیل میشود و بر اثر کم بودن جا در دوزخ نیست،[۱۰۱] زیرا به شهادت آیه ﴿يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَتَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ﴾[۱۰۲] جهنم وسیع است.[۱۰۳] کیفیت زنجیر کردن آنان را چنین گفتهاند که هر یک از آنان را به دیگری،[۱۰۴] یا دستهای آنان را به گردنهاشان، یا هر یک را با یکی از شیاطین،[۱۰۵] یا با شیطانی که او را به گمراهی میخوانده [۱۰۶]زنجیر میکنند.
اهل سعیر در همان آغاز ورود به دوزخ به گناه خود اعتراف میکنند و میپذیرند که گرفتار شدن در آتش پیامد اعمالی است که در دنیا انجام داده و نباید انجام میدادند: ﴿فَاعْتَرَفُوا بِذَنْبِهِمْ فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ﴾[۱۰۷].[۱۰۸] جمله ﴿فَسُحْقًا لِأَصْحَابِ السَّعِيرِ﴾ نفرین بر آنان است که از رحمت خدا دور باشند.[۱۰۹] به گفتهای ﴿فَسُحْقًا﴾ بدین معناست که چیزی را با دست خرد کنند [۱۱۰] و مراد آن است که آنان از شعلههای دوزخ از این سو به آن سو طرد شده و پایمال دوزخیان میشوند.[۱۱۱] فریاد "واثبوراه" از آنان بلند میشود: ﴿دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُورًا ﴾ واژه ﴿ثُبُورًا﴾ به "ویل" و "هلاک"[۱۱۲] معنا شده و مفهوم فریاد "واثبوراه" ای مرگ بر من است.[۱۱۳] واژه ﴿ثُبُورًا ﴾ (به صورت نکره) میرساند چنان واویلایی از آنان برمیخیزد که وصفپذیر نیست.[۱۱۴] این فریاد که استغاثهای برای نجات است اثری ندارد [۱۱۵] و ملائکه دوزخ [۱۱۶] به فریادهای آنان پاسخ میدهند که فریادهای شما کم باشد یا زیاد، به حال شما سودی ندارد: ﴿لَا تَدْعُوا الْيَوْمَ ثُبُورًا وَاحِدًا وَادْعُوا ثُبُورًا كَثِيرًا﴾[۱۱۷].[۱۱۸]، چنانکه این معنا در آیات ﴿اصْلَوْهَا فَاصْبِرُوا أَوْ لَا تَصْبِرُوا سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ﴾[۱۱۹] و ﴿وَبَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعًا فَقَالَ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قَالُوا لَوْ هَدَانَا اللَّهُ لَهَدَيْنَاكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِنْ مَحِيصٍ﴾[۱۲۰] آمده است، [۱۲۱] یا آنکه انواع گوناگونی از عذاب برای شماست که باید برای هریک جداگانه فریاد کنید.[۱۲۲] به نظری، مراد آن است که عذاب دردناک آنها موقت نیست که با گفتن یک ﴿"وا ثبورا"﴾ پایان یابد، بلکه باید در طول این مدت همواره این جمله را تکرار کنند [۱۲۳] و به احتمالی چون اهل عذاب با این فریادها احیاناً احساس اندکی راحتی میکنند، این جمله را به آنان میگویند تا مانع آنان از احساس راحتی گردد.[۱۲۴] قرآن کریم گروههایی را اهل سعیر یا عذاب سعیر دانسته یا آنان را به آن تهدید کرده است: کسانی که ولایت شیطان را بپذیرند ﴿كُتِبَ عَلَيْهِ أَنَّهُ مَنْ تَوَلَّاهُ فَأَنَّهُ يُضِلُّهُ وَيَهْدِيهِ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ﴾[۱۲۵] یا در شمار حزب شیطان باشند ﴿إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا إِنَّمَا يَدْعُو حِزْبَهُ لِيَكُونُوا مِنْ أَصْحَابِ السَّعِيرِ﴾[۱۲۶]، شیاطین (اشرار جن)[۱۲۷]﴿وَلَقَدْ زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِمَصَابِيحَ وَجَعَلْنَاهَا رُجُومًا لِلشَّيَاطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ السَّعِيرِ﴾[۱۲۸].[۱۲۹] جنّیان تحت امر سلیمان(ع) که از فرمان او سرپیچی کردند ﴿وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ﴾[۱۳۰]،[۱۳۱] کافران ﴿إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكَافِرِينَ وَأَعَدَّ لَهُمْ سَعِيرًا﴾[۱۳۲]؛ ﴿وَمَنْ لَمْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ فَإِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَعِيرًا﴾[۱۳۳]؛ ﴿ إِنَّا أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ سَلاسِلا وَأَغْلالا وَسَعِيرًا ﴾[۱۳۴]، کسانی که از تعقل یا گوش فرا دادن به تعالیم پیامبران امتناع کرده ﴿وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ﴾[۱۳۵] و به جای پیروی از وحی، از پدران گمراه خود تبعیت کنند ﴿وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ الشَّيْطَانُ يَدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ﴾[۱۳۶]، کسانی که به کتب آسمانی ایمان نیاورده و از آن روی گردانده ﴿فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ صَدَّ عَنْهُ وَكَفَى بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا﴾[۱۳۷] قیامت را تکذیب کنند ﴿بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ وَأَعْتَدْنَا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيرًا﴾[۱۳۸]، کسانی که به متاع دنیا شاد و در نتیجه آخرت را از یاد برده باشند ﴿ وَيَصْلَى سَعِيرًا إِنَّهُ كَانَ فِي أَهْلِهِ مَسْرُورًا إِنَّهُ ظَنَّ أَن لَّن يَحُورَ ﴾[۱۳۹].[۱۴۰]، مجرمان ﴿إِنَّ الْمُجْرِمِينَ فِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ﴾[۱۴۱] و کسانی که به ستم، اموال یتیمان را تصرف کنند. ﴿إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَى ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا﴾[۱۴۲] برپایه روایاتی از رسول گرامی(ص) نیز کسانی که از تصدیق پیامبر و علی (ع) یا گفتار یا افعال آنان امتناع ورزند،[۱۴۳] دشمنان علی(ع)،[۱۴۴] کسانی که حق فاطمه علیهاالسلامرا گرفته و رشته مودّت ایشان را بریده باشند [۱۴۵] و به روایاتی دیگر، تکذیب کنندگان امیرمؤمنان [۱۴۶] و منکران امامان(ع)[۱۴۷] و کسانی که مال آنان (خمس) را به ناحق تصرف کنند،[۱۴۸] آنانکه به دعوت پیشوایان گمراهی پاسخ مثبت دهند،[۱۴۹] قاتلان،[۱۵۰] کافران،[۱۵۱] متکبران[۱۵۲] و کسانی که به مشورت کننده خیانت کنند[۱۵۳] اهل سعیرند.[۱۵۴]
کیفیت مسخ اصحاب سبت
عبرتهای داستان اصحاب سبت
منابع
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ منهج الصادقین، ج۲، ص۴۳۵؛ کنز الدقائق، ج۳، ص۳۴۱؛ مواهب الرحمن، ج۷، ص۳۱۰.
- ↑ روح البیان، ج۱۰، ص۸۲؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۲۳؛ نمونه، ج۳، ص۲۸۱.
- ↑ مفردات، ص۴۱۱، "سعر".
- ↑ روح المعانی، ج۱۱، ص۲۶۷.
- ↑ التبیان، ج۹، ص۴۵۲.
- ↑ مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۶؛ الاصفی، ج۲، ص۱۴۱۱؛ کنزالدقائق، ج۱۴، ص۱۵۱.
- ↑ روان جاوید، ج۲، ص۲۱.
- ↑ تفسیر سمرقندی، ج۲، ص۴۴۹؛ تفسیر جلالین، ص۴۸۶؛ البحر المدید، ج۳، ص۵۱۲.
- ↑ مجمع البیان، ج۳، ص۹۶؛ کنزالدقائق، ج۱۰، ص۴۴۵؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۱۴۲.
- ↑ ارشاد الاذهان، ص۸۳.
- ↑ خلاصة المنهج، ج۳، ص۲۹۳.
- ↑ التبیان، ج۳، ص۱۲۷؛ آلاء الرحمن، ج۲، ص۲۳؛ تبیین القرآن، ص۸۹.
- ↑ تفسیر هدایت، ج۲، ص۲۹؛ انوار درخشان، ج۴، ص۷۱.
- ↑ التبیان، ج۷، ص۲۹۰؛ منهج الصادقین، ج۲، ص۴۳۵؛ المیزان، ج۱۶، ص۳۴۶.
- ↑ التفسیرالکاشف، ج۵، ص۳۱۰؛ اطیبالبیان، ج۱۱، ص۷.
- ↑ جامع البیان، ج۱۷، ص۸۹.
- ↑ الدرالمنثور، ج۲، ص۱۲۴؛ مراح لبید، ج۲، ص۶۶.
- ↑ تفسیر مقاتل، ج۳، ص۱۱۵؛ جامعالبیان، ج۵، ص۹۰؛ التفسیر الکبیر، ج۱۰، ص۱۰۵.
- ↑ لسان العرب، ج۳، ص۴۶۵، "وقد".
- ↑ مجمعالبیان، ج۹، ص۱۷۴؛ روحالمعانی، ج۱۵، ص۲۶۰.
- ↑ اقبال الاعمال، ج۱، ص۴۱۷.
- ↑ الصحیفة السجادیه، ص۱۳۰، ۲۶۵، ۵۹۳؛ مصباحالمتهجد، ص۲۶۸.
- ↑ الکافی، ج۲، ص۵۴۶؛ مصباحالمتهجد، ص۵۴.
- ↑ «و برای سلیمان، باد را (رام کردیم) که (وزش) پگاهانش یک ماه و وزش شامگاهانش یک ماه (راه) بود و چشمه مس گداخته را برای وی روان کردیم و برخی از پریان به اذن پروردگارش پیش او کار میکردند و هر یک از آنان از فرمان ما سر میپیچید بدو از عذاب آتش میچشاندیم» سوره سبأ، آیه ۱۲.
- ↑ «آسمان نزدیکتر را به چراغهایی آراستیم و آنها را ابزار رماندن شیطانها کردیم و عذاب آتش سوزان را برای آنان آماده ساختیم» سوره ملک، آیه ۵.
- ↑ «(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.
- ↑ «و برای سلیمان، باد را (رام کردیم) که (وزش) پگاهانش یک ماه و وزش شامگاهانش یک ماه (راه) بود و چشمه مس گداخته را برای وی روان کردیم و برخی از پریان به اذن پروردگارش پیش او کار میکردند و هر یک از آنان از فرمان ما سر میپیچید بدو از عذاب آتش میچشاندیم» سوره سبأ، آیه ۱۲.
- ↑ تفسیر مقاتل، ج۳، ص۵۲۷؛ تفسیر لاهیجی، ج۳، ص۶۷۴؛ اطیب البیان، ج۱۰، ص۵۴۹.
- ↑ «آسمان نزدیکتر را به چراغهایی آراستیم و آنها را ابزار رماندن شیطانها کردیم و عذاب آتش سوزان را برای آنان آماده ساختیم» سوره ملک، آیه ۵.
- ↑ تقریب القرآن، ج۵، ص۴۶۸؛ قاموس قرآن، ج۳، ص۲۶۷.
- ↑ «(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.
- ↑ المیزان، ج۱۹، ص۷۹.
- ↑ لسان العرب، ج۴، ص۳۶۵، "سعر".
- ↑ مجمعالبیان، ج۹، ص۲۸۹؛ تبیین القرآن، ص۵۴۳.
- ↑ تفسیر مقاتل، ج۴، ص۱۸۱؛ معانی القرآن، ج۳، ص۱۰۸؛ فتح القدیر، ج۵، ص۱۵۱.
- ↑ الاصفی، ج۲، ص۱۲۳۶؛ روحالبیان، ج۹، ص۲۷۷؛ روح المعانی، ج۱۴، ص۸۸.
- ↑ التفسیر الکبیر، ج۲۹، ص۳۰۷.
- ↑ «بیگمان گناهکاران در گمراهی و سرگشتگیاند؛» سوره قمر، آیه ۴۷.
- ↑ التبیان، ج۹، ص۴۵۲؛ تبیین القرآن، ص۵۴۳؛ تفسیر ثعالبی، ج۵، ص۳۴۰.
- ↑ تفسیر مقاتل، ج۴، ص۱۸۰؛ جامع البیان، ج۲۷، ص۵۹؛ تفسیر بغوی، ج۴، ص۳۳۴.
- ↑ «بیگمان گناهکاران در گمراهی و سرگشتگیاند؛» سوره قمر، آیه ۴۷.
- ↑ «(می) گفتند: آیا از بشری چون خود پیروی کنیم؟ در آن صورت در گمراهی و سرگشتگی به سر خواهیم برد» سوره قمر، آیه ۲۴.
- ↑ التبیان، ج۹، ص۴۵۲، ۴۶۰؛ الکشاف، ج۴، ص۴۳۷، ۴۴۰؛ الصافی، ج۵، ص۱۰۴.
- ↑ التفسیر الکبیر، ج۲۹، ص۳۰۷.
- ↑ «هنگامی که آنان را از دور ببیند، خشم آهنگ و خروشی از آن میشنوند» سوره فرقان، آیه ۱۲.
- ↑ مجاز القرآن، ج۲، ص۷۰؛ زاد المسیر، ج۳، ص۳۱۳؛ متشابه القرآن، ج۲، ص۲۷۸.
- ↑ اسحاقنیا تربتی، صالحیمنش، مقاله "سعیر"، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱۵.
- ↑ مواهب الرحمن، ج۷، ص۳۱۰.
- ↑ تقریب القرآن، ج۳، ص۵۸۰؛ اطیب البیان، ج۴، ص۲۲؛ المیزان، ج۱۷، ص۱۸.
- ↑ الدر المنثور، ج۴، ص۱۰۰؛ حجة التفاسیر، ج۴، ص۲۱۰؛ روان جاوید، ج۲، ص۲۱.
- ↑ تفسیر ابن کثیر، ج۶، ص۸۸؛ الدر المنثور، ج۲، ص۱۲۴؛ روح المعانی، ج۲، ص۴۲۶.
- ↑ «و بدینگونه ما به تو قرآنی عربی وحی کردیم تا (مردم) امّ القری و پیرامون آن را بیم دهی و (نیز) از روز گرد آمدن (همگان در رستخیز) که تردیدی در آن نیست بیم دهی» سوره شوری، آیه ۷.
- ↑ پیام قرآن، ج۶، ص۴۰۳.
- ↑ الکافی، ج۱، ص۴۴۴.
- ↑ تفسیر قمی، ج۲، ص۲۹؛ الاصفی، ج۱، ص۶۹۸.
- ↑ المهذب، ج۲، ص۴۵۴؛ دعائمالاسلام، ج۲، ص۴۰۱.
- ↑ «و (برافروختن) آتش فروزان را، دوزخ بس» سوره نساء، آیه ۵۵.
- ↑ قاموس قرآن، ج۳، ص۲۶۷، "سعر".
- ↑ « در آتشی برافروخته درآیند» سوره نساء، آیه ۱۰.
- ↑ پیام قرآن، ج۶، ص۴۰۳.
- ↑ «و آنگاه که دوزخ برافروخته شود،» سوره تکویر، آیه ۱۲.
- ↑ جامعالبیان، ج۴، ص۱۸۵.
- ↑ اسحاقنیا تربتی، صالحیمنش، مقاله "سعیر"، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱۵.
- ↑ «هنگامی که آنان را از دور ببیند، خشم آهنگ و خروشی از آن میشنوند» سوره فرقان، آیه ۱۲.
- ↑ نمونه، ج۱۵، ص۳۶.
- ↑ تبیین القرآن، ص۳۷۲-۳۷۳؛ زبدة التفاسیر، ج۴، ص۵۵۲.
- ↑ مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۷.
- ↑ تفسیر مقاتل، ج۳، ص۲۲۸.
- ↑ تفسیر قرطبی، ج۱۴، ص۷.
- ↑ تفسیر هدایت، ج۸، ص۴۰۵.
- ↑ المیزان، ج۱۵، ص۱۸۸؛ انوار درخشان، ج۱۱، ص۴۴۲.
- ↑ تلخیص البیان، ص۲۴۸.
- ↑ تقریب القرآن، ج۳، ص۷۳۸.
- ↑ مجمعالبیان، ج۷، ص۲۵۷؛ التبیان، ج۷، ص۴۷۵.
- ↑ تقریب القرآن، ج۳، ص۷۳۸.
- ↑ فتح القدیر، ج۴، ص۷۵.
- ↑ التبیان، ج۷، ص۴۷۵.
- ↑ تفسیر قرطبی، ج۱۴، ص۷.
- ↑ اطیب البیان، ج۹، ص۵۸۵.
- ↑ خلاصة المنهج، ج۴، ص۲۷.
- ↑ تلخیص البیان، ص۲۴۹.
- ↑ مفردات، ص۶۱۹، "غیظ"؛ نمونه، ج۱۵، ص۳۶.
- ↑ التحقیق، ج۴، ص۳۳۰، "زفر".
- ↑ مجمع البحرین، ج۳، ص۳۱۷، "زفر"؛ ج۴، ص۲۸۸، "غیظ".
- ↑ نمونه، ج۱۵، ص۳۶.
- ↑ العین، ج۷، ص۳۶۰، "زفر".
- ↑ الارشاد، ج۱، ص۱۵۸.
- ↑ مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۷.
- ↑ مجمعالبیان، ج۷، ص۲۵۷؛ فتح القدیر، ج۴، ص۷۵.
- ↑ جامعالبیان، ج۱۸، ص۱۴۰؛ الموسوعة القرآنیه، ج۱۰، ص۴۱۲.
- ↑ اطیب البیان، ج۹، ص۵۸۶؛ التحقیق، ج۴، ص۳۳۰، "زفر".
- ↑ مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۷.
- ↑ تفسیر سمرقندی، ج۲، ص۵۳۱.
- ↑ الصافی، ج۱، ص۴۲۵؛ منهج الصادقین، ج۲، ص۴۳۵.
- ↑ کنز الدقائق، ج۱۲، ص۲۸۳؛ مواهب الرحمن، ج۷، ص۳۱۰؛ المیزان، ج۱۸، ص۲۸۰.
- ↑ کنزالدقائق، ج۱۲، ص۲۸۳.
- ↑ مواهب الرحمن، ج۷، ص۳۱۰.
- ↑ اسحاقنیا تربتی، صالحیمنش، مقاله "سعیر"، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱۵.
- ↑ «و هنگامی که در تنگنایی از آن، دست و پا بسته فرو افکنده شوند، آنجاست که واویلا سر دهند» سوره فرقان، آیه ۱۳.
- ↑ مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۷؛ الدر المنثور، ج۵، ص۶۴.
- ↑ تبیین القرآن، ص۳۷۳.
- ↑ «(یاد کنید) روزی (را) که ما به دوزخ میگوییم: سیر شدی؟ و میگوید: آیا بیش هست؟» سوره ق، آیه ۳۰.
- ↑ نمونه، ج۱۵، ص۳۶.
- ↑ البرهان، ج۴، ص۱۱۵.
- ↑ مجمع البیان، ج۷، ص۲۵۷.
- ↑ التبیان، ج۷، ص۴۷۶.
- ↑ «آری، گناه خود را میپذیرند پس لعنت بر دوزخیان باد!» سوره ملک، آیه ۱۱.
- ↑ نک: المیزان، ج۱۹، ص۳۵۴.
- ↑ الصافی، ج۵، ص۲۰۲؛ اطیب البیان، ج۱۳، ص۹۹.
- ↑ المیزان، ج۱۹، ص۳۵۴.
- ↑ انوار درخشان، ج۱۶، ص۴۹۰.
- ↑ المیزان، ج۱۵، ص۱۸۸.
- ↑ نمونه، ج۱۵، ص۳۷.
- ↑ المیزان، ج۱۵، ص۱۸۸.
- ↑ المیزان، ج۱۵، ص۱۸۸.
- ↑ نمونه، ج۱۵، ص۳۸.
- ↑ «امروز یک بار واویلا نگویید و بسیار واویلا بگویید!» سوره فرقان، آیه ۱۴.
- ↑ التبیان، ج۷، ص۴۷۶؛ المیزان، ج۱۵، ص۱۸۸.
- ↑ «بدان درآیید! و شکیب کنید یا نکنید بر شما یکسان است، تنها کیفر آنچه میکردهاید میبینید» سوره طور، آیه ۱۶.
- ↑ «و همه نزد خداوند حضور مییابند آنگاه ناتوانان به سرکشان میگویند: ما پیروان شما بودیم، آیا چیزی از عذاب خداوند را از ما باز میدارید؟ میگویند: اگر خداوند ما را (به رهایی از عذاب) رهنمایی کرده بود ما شما را راهبری میکردیم، برای ما برابر است که بیتابی کنیم یا شکیبایی ورزیم، ما را گریزگاهی نیست» سوره ابراهیم، آیه ۲۱.
- ↑ المیزان، ج۱۵، ص۱۸۸.
- ↑ تبیین القرآن، ص۳۷۳.
- ↑ نمونه، ج۱۵، ص۳۸.
- ↑ التفسیر الکبیر، ج۲۴، ص۴۳۸.
- ↑ «بر او مقرّر است که هر کس او را دوست گیرد وی، گمراهش میکند و او را به عذاب آتش رهنمون میشود» سوره حج، آیه ۴.
- ↑ «به راستی شیطان دشمن شماست پس او را دشمن بدارید! جز این نیست که او گروه خویش را فرا میخواند تا (سرانجام) از دوزخیان باشند» سوره فاطر، آیه ۶.
- ↑ المیزان، ج۱۹، ص۳۵۱.
- ↑ «آسمان نزدیکتر را به چراغهایی آراستیم و آنها را ابزار رماندن شیطانها کردیم و عذاب آتش سوزان را برای آنان آماده ساختیم» سوره ملک، آیه ۵.
- ↑ جامع البیان، ج۲۹، ص۴؛ الصافی، ج۵، ص۲۰۱؛ کنزالدقائق، ج۱۳، ص۳۵۲.
- ↑ «و برای سلیمان، باد را (رام کردیم) که (وزش) پگاهانش یک ماه و وزش شامگاهانش یک ماه (راه) بود و چشمه مس گداخته را برای وی روان کردیم و برخی از پریان به اذن پروردگارش پیش او کار میکردند و هر یک از آنان از فرمان ما سر میپیچید بدو از عذاب آتش میچشاندیم» سوره سبأ، آیه ۱۲.
- ↑ جامع البیان، ج۲۲، ص۴۸؛ مجمع البیان، ج۸، ص۵۹۸؛ ارشاد الاذهان، ص۴۳۴.
- ↑ «خداوند کافران را لعنت و برای آنان آتش (دوزخ) را آماده کرده است» سوره احزاب، آیه ۶۴.
- ↑ «و هر کس به خداوند و پیامبرش ایمان نیاورده باشد (بداند) بیگمان ما برای کافران آتشی (فروزان) آماده کردهایم» سوره فتح، آیه ۱۳.
- ↑ «و هر کس به خداوند و پیامبرش ایمان نیاورده باشد (بداند) بیگمان ما برای کافران آتشی (فروزان) آماده کردهایم» سوره فتح، آیه ۱۳.
- ↑ «و میگویند: اگر ما سخن نیوش یا خردورز میبودیم در زمره دوزخیان نبودیم» سوره ملک، آیه ۱۰.
- ↑ «و چون به آنان گویند: از آنچه خداوند فرو فرستاده است پیروی کنید، میگویند: خیر، ما از آنچه پدرانمان را بر آن یافتهایم پیروی میکنیم؛ آیا حتّی اگر شیطان آنان را به عذاب آتش (دوزخ) فرا میخواند؟» سوره لقمان، آیه ۲۱.
- ↑ «پس برخی از آنها به آن ایمان آوردند و برخی از ایشان روی از آن برتافتند و (برافروختن) آتش فروزان را، دوزخ بس» سوره نساء، آیه ۵۵.
- ↑ «بلکه آنان رستخیز را دروغ شمردهاند و ما برای هر کس که رستخیز را دروغ شمارد آتشی فروزان آماده کردهایم» سوره فرقان، آیه ۱۱.
- ↑ «و بر آتشی افروخته درمیآید بیگمان، او در میان خانوادهاش شادان بود، او میپنداشت هرگز (به پیشگاه خداوند) باز نمیگردد» سوره انشقاق، آیه ۱۲-۱۴.
- ↑ المیزان، ج۲۰، ص۲۴۳.
- ↑ «بیگمان گناهکاران در گمراهی و سرگشتگیاند؛» سوره قمر، آیه ۴۷.
- ↑ «آنان که داراییهای یتیمان را به ستم میخورند جز این نیست که در شکم خود آتش میانبارند و زودا که در آتشی برافروخته درآیند» سوره نساء، آیه ۱۰.
- ↑ تفسیر منسوب به امام عسکری، ص۵۵۶؛ بحارالانوار، ج۲۱، ص۱۲۳.
- ↑ بحارالانوار، ج۳۷، ص۲۱۳.
- ↑ بحارالانوار، ج۲۲، ص۴۹۲.
- ↑ تفسیر قمی، ج۲، ص۱۱۲.
- ↑ تفسیر عیاشی، ج۲، ص۲۴۹-۲۵۰؛ تفسیر قمی، ج۱، ص۳۷۷.
- ↑ وسائلالشیعه، ج۹، ص۵۴۱.
- ↑ الامالی، ص۲۱۷-۲۱۸؛ بحارالانوار، ج۴۴، ص۳۱۳.
- ↑ دعائمالاسلام، ج۲، ص۴۰۱-۴۰۲؛ المهذب، ج۲، ص۴۵۴.
- ↑ الاختصاص، ص۳۶۳.
- ↑ ارشادالقلوب، ج۱، ص۱۷۸.
- ↑ غررالحکم، ص۴۴۳.
- ↑ اسحاقنیا تربتی، صالحیمنش، مقاله "سعیر"، دائرةالمعارف قرآن کریم، ج۱۵.