دموکراسی: تفاوت میان نسخه‌ها

۲۴ بایت حذف‌شده ،  ‏۱۵ مارس ۲۰۲۱
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱۴: خط ۱۴:
امروزه دموکراسی به عنوان شیوه‌ای از سازماندهی نظم اجتماعی، توزیع قدرت و روش برخورداری آحاد اعضای یک [[جامعه]] از [[آزادی]]، [[حقوق اجتماعی]]، [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]]، مطلوبیت و [[محبوبیت]] فراوانی یافته و تا سرحد یک [[فلسفه سیاسی]] و اجتماعی به بخش عمده‌ای از [[باورها]] و [[افکار]] عمومی [[بشر]] [[تحمیل]] گردیده است.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۳.</ref>
امروزه دموکراسی به عنوان شیوه‌ای از سازماندهی نظم اجتماعی، توزیع قدرت و روش برخورداری آحاد اعضای یک [[جامعه]] از [[آزادی]]، [[حقوق اجتماعی]]، [[اقتصادی]] و [[فرهنگی]]، مطلوبیت و [[محبوبیت]] فراوانی یافته و تا سرحد یک [[فلسفه سیاسی]] و اجتماعی به بخش عمده‌ای از [[باورها]] و [[افکار]] عمومی [[بشر]] [[تحمیل]] گردیده است.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۳.</ref>


==انواع [[دموکراسی]]==
==انواع دموکراسی==
*'''ملاحظه [[تاریخی]]''': دموکراسی، در طول [[تاریخ]] به انواع و اشکال مختلفی پدید آمده است؛ مانند:
*'''ملاحظه [[تاریخی]]''': دموکراسی، در طول [[تاریخ]] به انواع و اشکال مختلفی پدید آمده است؛ مانند:
#'''دموکراسی‌های باستانی:''' در یونان، اسپارت و [[روم]].
#'''دموکراسی‌های باستانی:''' در یونان، اسپارت و [[روم]].
خط ۲۲: خط ۲۲:
# '''دموکراسی توده‌ای:''' نام حکومت‌های کشورهایی است که از فردای پایان [[جنگ]] جهانی دوم بر مبنای اصول حکومت شوروی به وجود آمدند که از آن جمله است: [[آلبانی]]، [[آلمان]] شرقی، بلغارستان، مجارستان، لهستان، رومانی، چکسلواکی، چین، کره شمالی و ویتنام<ref>فرهنگ علوم سیاسی، ص۲۹۸-۳۰۰.</ref>.
# '''دموکراسی توده‌ای:''' نام حکومت‌های کشورهایی است که از فردای پایان [[جنگ]] جهانی دوم بر مبنای اصول حکومت شوروی به وجود آمدند که از آن جمله است: [[آلبانی]]، [[آلمان]] شرقی، بلغارستان، مجارستان، لهستان، رومانی، چکسلواکی، چین، کره شمالی و ویتنام<ref>فرهنگ علوم سیاسی، ص۲۹۸-۳۰۰.</ref>.


*'''ملاحظه روشی''': تنوع حکومت‌های دموکراسی با توجه به یکی از بارزترین خصوصیات آن، یعنی [[نحوه انتخاب]] مدیران عالی [[نظام]] و [[مشارکت]] [[مردم]] در تصمیم‌گیری‌های [[حکومت]]، معین می‌شود. بر این اساس تحقق [[دموکراسی]]، به دو شیوه امکان‌پذیر است.
*'''ملاحظه روشی''': تنوع حکومت‌های دموکراسی با توجه به یکی از بارزترین خصوصیات آن، یعنی [[نحوه انتخاب]] مدیران عالی [[نظام]] و [[مشارکت]] [[مردم]] در تصمیم‌گیری‌های [[حکومت]]، معین می‌شود. بر این اساس تحقق دموکراسی، به دو شیوه امکان‌پذیر است.
#شیوه اول: '''دموکراسی مستقیم:''' که در آن هر نوع [[تصمیم‌گیری]] و گزینشی توسط آرای عمومی صورت می‌گیرد. این نوع دموکراسی را تنها در [[جوامع]] محدودی در گذشته [[تاریخ]] و در تعدادی از کانتون‌های سوئیس، می‌توان [[مشاهده]] نمود. روش‌های تحقق این دموکراسی عبارت است: از رفراندوم؛ [[ابتکار]] عام و بازخوانی<ref>بنیادهای علم سیاست، ص۳۱۵-۳۱۹.</ref>.
#شیوه اول: '''دموکراسی مستقیم:''' که در آن هر نوع [[تصمیم‌گیری]] و گزینشی توسط آرای عمومی صورت می‌گیرد. این نوع دموکراسی را تنها در [[جوامع]] محدودی در گذشته [[تاریخ]] و در تعدادی از کانتون‌های سوئیس، می‌توان [[مشاهده]] نمود. روش‌های تحقق این دموکراسی عبارت است: از رفراندوم؛ [[ابتکار]] عام و بازخوانی<ref>بنیادهای علم سیاست، ص۳۱۵-۳۱۹.</ref>.
#شیوه دوم، '''دموکراسی غیر مستقیم''' یا دموکراسی [[نمایندگی]] است که مردم به شکل مستقیم حکومت نمی‌کنند، بلکه به طور غیرمستقیم و توسط نمایندگانی که انتخاب می‌نمایند، حکومت می‌کنند. [[نمایندگان]] به صورت دوره‌ای انتخاب شده و در برابر مردم پاسخ‌گو هستند؛ به این ترتیب که اگر انتظارات مردم را برآورده نکنند، در دوره‌های بعدی انتخاب نمی‌شوند<ref>برای استفاده بیشتر نگاه کنید به: بنیادهای علم سیاست، ص۳۲۸-۳۳۳.</ref>.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۴.</ref>
#شیوه دوم، '''دموکراسی غیر مستقیم''' یا دموکراسی [[نمایندگی]] است که مردم به شکل مستقیم حکومت نمی‌کنند، بلکه به طور غیرمستقیم و توسط نمایندگانی که انتخاب می‌نمایند، حکومت می‌کنند. [[نمایندگان]] به صورت دوره‌ای انتخاب شده و در برابر مردم پاسخ‌گو هستند؛ به این ترتیب که اگر انتظارات مردم را برآورده نکنند، در دوره‌های بعدی انتخاب نمی‌شوند<ref>برای استفاده بیشتر نگاه کنید به: بنیادهای علم سیاست، ص۳۲۸-۳۳۳.</ref>.<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۴.</ref>


==ارزیابی [[دموکراسی]]==
==ارزیابی دموکراسی==
'''مزایا و نارسایی‌های دموکراسی:''' طرفداران دموکراسی، برای [[اثبات]] [[برتری]] آن بر سایر [[نظام‌های سیاسی]]، [[خوبی‌ها]] و شایستگی‌هایی را نام برده‌اند؛ از جمله: تحقق [[حاکمیت]] [[اکثریت]]، [[تعیین]] [[مسؤولان]] اداره کشور و [[حق]] [[عزل]] آنان، کارآمد شدن حکومت از طریق [[انتخابات]] عمومی، کنترل عمومی و [[مسؤولیت]] عمومی و ... .
'''مزایا و نارسایی‌های دموکراسی:''' طرفداران دموکراسی، برای [[اثبات]] [[برتری]] آن بر سایر [[نظام‌های سیاسی]]، [[خوبی‌ها]] و شایستگی‌هایی را نام برده‌اند؛ از جمله: تحقق [[حاکمیت]] [[اکثریت]]، [[تعیین]] [[مسؤولان]] اداره کشور و [[حق]] [[عزل]] آنان، کارآمد شدن حکومت از طریق [[انتخابات]] عمومی، کنترل عمومی و [[مسؤولیت]] عمومی و ... .


از سوی دیگر، [[مخالفین]] دموکراسی، به خصوص در میان [[اندیشمندان]] و [[پژوهشگران]] غربی، عیب‌هایی را برای آن نام برده‌اند؛ از جمله ارسطو، دموکراسی را شکل [[فاسد]] و [[گمراه]] حکومت ذکر می‌کند و [[معتقد]] است این نوع حکومت به [[حکمرانی]] [[مردم]] [[جاهل]] می‌انجامد<ref>ارسطو، سیاست، ترجمه حمید عنایت، کتاب ششم، ص۲۶۱.</ref> و نیز برابری و در نتیجه [[اکثریت]] که مورد ادعای [[دموکراسی]] است، یک مقوله، عددی است و ارزشی نیست<ref>ارسطو، سیاست، ترجمه حمید عنایت، کتاب ششم، ص۲۶۱.</ref> و ...<ref>رجوع کنید به: بنیادهای علم سیاست، ص۳۰۴-۳۱۱.</ref>.
از سوی دیگر، [[مخالفین]] دموکراسی، به خصوص در میان [[اندیشمندان]] و [[پژوهشگران]] غربی، عیب‌هایی را برای آن نام برده‌اند؛ از جمله ارسطو، دموکراسی را شکل [[فاسد]] و [[گمراه]] حکومت ذکر می‌کند و [[معتقد]] است این نوع حکومت به [[حکمرانی]] [[مردم]] [[جاهل]] می‌انجامد<ref>ارسطو، سیاست، ترجمه حمید عنایت، کتاب ششم، ص۲۶۱.</ref> و نیز برابری و در نتیجه [[اکثریت]] که مورد ادعای دموکراسی است، یک مقوله، عددی است و ارزشی نیست<ref>ارسطو، سیاست، ترجمه حمید عنایت، کتاب ششم، ص۲۶۱.</ref> و ...<ref>رجوع کنید به: بنیادهای علم سیاست، ص۳۰۴-۳۱۱.</ref>.


'''لوازم دموکراسی:''' جدای از [[عیب‌ها]] و ناشایستگی‌هایی که دموکراسی دارد، آثار و لوازمی نیز بر آن مترتب است که عمدتاً با معیارهای ارزشی بیرون از [[نظام]] دموکراسی، در [[تعارض]] است؛ آن آثار و لوازم عبارت‌اند از:
'''لوازم دموکراسی:''' جدای از [[عیب‌ها]] و ناشایستگی‌هایی که دموکراسی دارد، آثار و لوازمی نیز بر آن مترتب است که عمدتاً با معیارهای ارزشی بیرون از [[نظام]] دموکراسی، در [[تعارض]] است؛ آن آثار و لوازم عبارت‌اند از:
خط ۳۵: خط ۳۵:
#[[ادیان]]، به ویژه [[ادیان الهی]]، مرجعی مافوق بشری را برای [[هدایت]] و [[راهنمایی]] [[بشر]] به رسمیت می‌شناسند؛ در حالی که دموکراسی، تنها خواست و [[اراده]] [[انسان‌ها]] را ملاک حرکت، توسعه و هرگونه [[تصمیم]]، به ویژه در صحنه [[سیاسی]] می‌داند.
#[[ادیان]]، به ویژه [[ادیان الهی]]، مرجعی مافوق بشری را برای [[هدایت]] و [[راهنمایی]] [[بشر]] به رسمیت می‌شناسند؛ در حالی که دموکراسی، تنها خواست و [[اراده]] [[انسان‌ها]] را ملاک حرکت، توسعه و هرگونه [[تصمیم]]، به ویژه در صحنه [[سیاسی]] می‌داند.
# [[مشروعیت]] در دموکراسی، تنها به [[مقبولیت]] و [[پذیرش مردمی]] یک [[نظام سیاسی]]، تعریف می‌شود و در نهایت مفهوم [[قانون]] به خود می‌گیرد؛ حال آنکه نظام‌های ایدئولوژیک [[الهی]]، [[منشأ مشروعیت]] را به هماهنگی با [[آموزه‌های دینی]] و [[اراده الهی]] تعریف می‌کنند.
# [[مشروعیت]] در دموکراسی، تنها به [[مقبولیت]] و [[پذیرش مردمی]] یک [[نظام سیاسی]]، تعریف می‌شود و در نهایت مفهوم [[قانون]] به خود می‌گیرد؛ حال آنکه نظام‌های ایدئولوژیک [[الهی]]، [[منشأ مشروعیت]] را به هماهنگی با [[آموزه‌های دینی]] و [[اراده الهی]] تعریف می‌کنند.
#برخی منتقدین [[دموکراسی]] بر این باورند که [[حاکمیت]] [[اکثریت]] در دموکراسی، [[دروغین]] است و سرابی بیش نیست؛ چون: "تجربه حکومت‌های دموکراتیک نشان می‌دهد دموکراسی و [[حکومت]] اکثریت، در عمل به حکومت جمعی از [[نخبگان]] و [[سیاستمداران]] حرفه‌ای تبدیل شده است و اگر چه [[مردم]]، آزادانه از طریق [[انتخابات]] [[اراده]] خود را برای [[انتخاب]] [[زمامداران]] [[اعمال]] می‌کنند؛ ولی [[قدرت]] در دستان عده‌ای معدود، دائماً جابه‌جا می‌شود.
#برخی منتقدین دموکراسی بر این باورند که [[حاکمیت]] [[اکثریت]] در دموکراسی، [[دروغین]] است و سرابی بیش نیست؛ چون: "تجربه حکومت‌های دموکراتیک نشان می‌دهد دموکراسی و [[حکومت]] اکثریت، در عمل به حکومت جمعی از [[نخبگان]] و [[سیاستمداران]] حرفه‌ای تبدیل شده است و اگر چه [[مردم]]، آزادانه از طریق [[انتخابات]] [[اراده]] خود را برای [[انتخاب]] [[زمامداران]] [[اعمال]] می‌کنند؛ ولی [[قدرت]] در دستان عده‌ای معدود، دائماً جابه‌جا می‌شود.
#اگر اظهارنظر و [[تصمیم‌گیری]] در امور پیچیده و تخصصی به عهده کسانی باشد که کم‌ترین اطلاع و [[آگاهی]] ندارند؛ [[جامعه]] دچار خسارت‌های زیادی می‌شود و این امر [[عقلانی]] نیست؛ اما در [[دموکراسی]]، یعنی نظر دادن در مورد مسائل کلان جامعه و اموری که حقیقتاً منشأ آثار خوب و بد در جامعه می‌شود، به [[رأی]] عمومی گذاشته می‌شود. مطمئناً توجیه قابل قبولی نیست که طرفداران دموکراسی بگویند: "همگان کمتر [[اشتباه]] می‌کنند"؛ بلکه تجربه حکومت‌های دموکراتیک پر از [[اشتباهات]] و حتی کج‌روی‌های بزرگی است که از [[انتخاب]] و پسند عمومی جامعه به وجود آمده است.
#اگر اظهارنظر و [[تصمیم‌گیری]] در امور پیچیده و تخصصی به عهده کسانی باشد که کم‌ترین اطلاع و [[آگاهی]] ندارند؛ [[جامعه]] دچار خسارت‌های زیادی می‌شود و این امر [[عقلانی]] نیست؛ اما در دموکراسی، یعنی نظر دادن در مورد مسائل کلان جامعه و اموری که حقیقتاً منشأ آثار خوب و بد در جامعه می‌شود، به [[رأی]] عمومی گذاشته می‌شود. مطمئناً توجیه قابل قبولی نیست که طرفداران دموکراسی بگویند: "همگان کمتر [[اشتباه]] می‌کنند"؛ بلکه تجربه حکومت‌های دموکراتیک پر از [[اشتباهات]] و حتی کج‌روی‌های بزرگی است که از [[انتخاب]] و پسند عمومی جامعه به وجود آمده است.
#ممکن است، در شرایطی با اهرم [[انتخابات]] و آرای مردمی، وضعیتی در جامعه فراهم شود که جلوی [[حاکمیت]] [[مردم]]، گرفته شود؛ چنانچه برخی از [[سیاستمداران]]، شرایطی فراهم می‌کنند که جامعه به همیشگی بودن [[ریاست]] و [[حکومت]] آنان، [[رضایت]] دهد و این موضوع در عمل، [[نقض]] دموکراسی به وسیله دموکراسی است<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۷.</ref>.
#ممکن است، در شرایطی با اهرم [[انتخابات]] و آرای مردمی، وضعیتی در جامعه فراهم شود که جلوی [[حاکمیت]] [[مردم]]، گرفته شود؛ چنانچه برخی از [[سیاستمداران]]، شرایطی فراهم می‌کنند که جامعه به همیشگی بودن [[ریاست]] و [[حکومت]] آنان، [[رضایت]] دهد و این موضوع در عمل، [[نقض]] دموکراسی به وسیله دموکراسی است<ref>[[علی اصغر نصرتی|نصرتی، علی اصغر]]، [[نظام سیاسی اسلام (کتاب)|نظام سیاسی اسلام]]، ص ۶۷.</ref>.


۱۳۰٬۴۰۱

ویرایش