رزق در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

==منابع رزق==

==منشا رزق==

در نگاه [[قرآنی]] [[مخلوقات]] نه تنها در اصل وجود و پیدایششان [[نیازمند]] [[خدا]] هستند، بلکه همه [[شئون]] وجودی آنها به خدای متعالی وابسته است و هیچ استقلالی ندارند و او هر گونه که بخواهد در آنها [[تصرف]] می‌کند. به عبارت دیگر، [[ربوبیت تکوینی]] و [[تشریعی]]، ویژه خداست <ref> آموزش عقاید، ص ۷۸، المیزان، ج ۱۰، ص ۱۴۹. </ref> و هیچ نوع تدبیری در عالم جدای از [[خلق]] و ایجاد او نیست،<ref> المیزان، ج ۱۵، ص ۳۸۵. </ref> بنابراین، مدعای [[مشرکان]] که [[ربوبیت]] [[عالم هستی]] به [[مقربان درگاه خدا]] مانند [[فرشتگان]]، [[جنّ]] و قدّیسان بشری واگذاشته شده و [[شأن]] خدا تنها خلق و ایجاد است پذیرفتنی نیست. <ref>المیزان، ج ۱۷، ص ۲۳۴ ـ ۲۳۵؛ نک: الالهیات، ج ۲، ص ۵۹. </ref> روزی دهندگی به [[مخلوقات]] نیز از [[شئون]] [[ربوبیت تکوینی]] و از مختصات خدای متعالی است <ref>المیزان، ج ۱۰، ص ۱۴۹. </ref> و از این رو اسم [[رازق]] درباره [[خداوند]] به کار برده می‌شود و استعمال این اسم در قالب صیغه [[مبالغه]] در [[آیه]] "اِنَّ اللّهَ هُوَ الرَّزّاقُ ذو القُوَّةِ المَتین" (ذاریات / ۵۱، ۵۸) نیز به اعتبار کثرت مرزوقان است. <ref>المیزان، ج ۱۸، ص ۳۸۹. </ref> البته قصر در آیه مذکور از موارد قصر صفت بر موصوف <ref>مقتنیات الدرر، ج ۱۰، ص ۲۳۹. </ref> و از نوع قصر اضافی و از قسم قصر اِفراد و مراد از آن [[نفی]] رازق بودن بت‌هاست. <ref>التحریر و التنویر، ج ۲۷، ص ۴۸. </ref> اشکال: با وجود [[حصر]] رازقیت در [[خدا]] در این آیه، چرا در [[قرآن کریم]] این صفت به [[بندگان]] نیز اسناد داده شده است، چنان که در آیه ۱۱۴ [[مائده]] / ۵ خداوند [[بهترین]] رازق‌ها شمرده شده: "واَنتَ خَیرُ الرّازِقینَ"<ref>التبیان،ج ۴، ص ۶۲؛ المیزان، ج ۶، ص ۲۳۶. </ref> یا در آیه ۵ [[نساء]] / ۴ اولیای [[یتیمان]] سفیه از اینکه افزون بر احتیاجات ضروری، [[اموال]] آنها را در اختیارشان قرار دهند [[نهی]] و به دادن [[رزق]] و [[پوشاک]] ایشان سفارش شده‌اند: "ولا تُؤتوا السُّفَهاءَ اَمولَکُمُ الَّتی جَعَلَ اللّهُ لَکُم قِیـمـًا وارزُقوهُم فِیها واکسوهُم وقولوا لَهُم قَولاً مَعروفا". (نساء / ۴، ۵) پاسخ: آیه در صدد حصر رزق در خدا به گونه استقلالی است و [[آیات]] دیگر، رازقیت را به مخلوق‌ها به گونه تبعی و در طول خداوند نسبت می‌دهند. <ref> نک: الاسماءالثلاثه، ص ۸۷ ـ ۸۹؛ الرسائل التوحیدیه، ص ۳۸؛ فرهنگ علم کلام، ص ۱۲۱. </ref> به عبارت دیگر، رازقیت بندگان به قدرتی است که خداوند به آنان ارزانی کرده است،<ref>لب الاثر، ص ۱۴۶ ـ ۱۴۷. </ref> بنابراین، آیه یکی از شئون [[توحید افعالی]] را [[ثابت]] می‌کند؛ به این معنا که خدای متعالی در انجام کارهای خود و از آن جمله [[رزق]] <ref>المیزان، ج ۱۰، ص ۱۴۹. </ref> نیازی به هیچ‌کس و هیچ چیز ندارد،<ref>آموزش عقاید، ص ۱۳۳ـ۱۳۴؛ الالهیات، ج ۲، ص ۱۰۵. </ref> بر همین اساس، [[راز]] اینکه [[اهل‌بیت]]{{عم}} [[رزق]] دهندگی را از خود [[نفی]] می‌کنند،<ref>عیون اخبار الرضا، ج ۱، ص ۱۷۹. </ref> نفی [[استقلال]] در رازقیت است، آنچنان که [[مفوضه]] و [[غلات]] در [[حق]] آنان می‌پندارند،<ref> شبهة الغلو، ص ۱۶۶ ـ ۱۶۸. </ref> بر این پایه، مراد از صفت "خیر الرازقین" درباره [[خدا]] معنای اعمی است که [[رازق]] مستقل و تبعی را در برمی‌گیرد <ref> الرسائل التوحیدیه، ص ۳۸. </ref> و مقصود از [[برترین]] رازق بودن او این است که هیچ کس [[قادر]] بر مثل [[نعمت‌ها]] و رزق‌های او نیست؛<ref>التفسیر الکبیر، ج ۲۳، ص ۲۸۷؛ مقتنیات الدرر، ج ۷، ص ۲۹۴. </ref> او از سر [[جود]] روزی می‌دهد و دیگران در سودای [[معامله]] و معاوضه‌اند؛ او رازق [[حقیقی]] است و دیگران واسطه در رساندن رزق؛<ref>المیزان، ج ۱۶، ص ۳۸۵. </ref> او رزق پیراسته از کدورت‌ها و [[پلیدی‌ها]] می‌دهد؛ همچنین او خیر [[دنیا]] و [[آخرت]] را [[عطا]] می‌کند و دیگران چنین قدرتی ندارند. <ref> التحریر و التنویر، ج ۲۸، ص ۲۰۶. </ref> بر پایه [[آیات قرآن کریم]]، رازق مستقل تنها خداست: "اِنَّ اللّهَ هُوَ الرَّزّاقُ ذو القُوَّةِ المَتین" (ذاریات / ۵۱، ۵۸)، کلیدهای [[آسمان]] و [[زمین]] به دست اوست. "لَهُ مَقالیدُ السَّمـوتِ والاَرضِ.".. (زمر / ۳۹، ۶۳) و رزق هر جنبنده‌ای بر عهده خداست: "وما مِن دابَّةٍ فِی الاَرضِ اِلاّ عَلَی اللّهِ رِزقُها."... ([[هود]] / ۱۱، ۶) [[قرآن]]، مشرکانی را که با [[علم]] به رازق آسمان و زمین بودن خدا باز هم [[شرک]] می‌ورزند، به [[تقوا]] فرا می‌خواند: "قُل مَن یَرزُقُکُم مِنَ السَّماءِ والاَرضِ اَمَّن یَملِکُ السَّمعَ والاَبصـرَ ومَن یُخرِجُ الحَیَّ مِنَ المَیِّتِ ویُخرِجُالمَیِّتَ مِنَ الحَیِّ ومَن یُدَبِّرُ الاَمرَ فَسَیَقولونَ اللّهُ فَقُل اَفَلا تَتَّقون" ([[یونس]] / ۱۰، ۳۱) و با تأکید بر اینکه هیچ خالقی جز [[خدا]] نیست و اوست که روزی می‌دهد، چرایی [[انحراف]] [[مشرکان]] را طرح می‌کند: "یـاَیُّهَا النّاسُ اذکُروا نِعمَتَ اللّهِ عَلَیکُم هَل مِن خــلِقٍ غَیرُ اللّهِ یَرزُقُکُم مِنَ السَّماءِ والاَرضِ لا اِلـهَ اِلاّ هُوَ فَاَنّی تُؤفَکُون". (فاطر / ۳۵، ۳) از نگاه [[قرآن]]، کشتن [[فرزندان]] از [[بیم]] [[تنگدستی]] خطایی بزرگ و خاستگاه آن [[بی‌اعتقادی]] به رازقیت خدا به فرزندان و [[پدران]] است: "ولا تَقتُلوا اَولـدَکُم خَشیَةَ اِملـقٍ نَحنُ نَرزُقُهُم واِیّاکُم اِنَّ قَتلَهُم کانَ خِطـ ٔ ًا کَبیرا". ([[اسراء]] / ۱۷، ۳۱) خداست که روزی هر کسی را که بخواهد گسترده می‌کند و روزی هر که را بخواهد کم می‌کند و خاستگاه آن را [[آگاهی]] و [[بینایی]] خود می‌داند: "اِنَّ رَبَّکَ یَبسُط الرِّزقَ لِمَن یَشاءُ ویَقدِرُ اِنَّهُ کانَ بِعِبادِهِ خَبیرًا بَصیرا" (اسراء / ۱۷، ۳۰) و در این، نشانه‌ای برای [[مؤمنان]] است: "اَوَ لَم‌یَرَو ا اَنَّ اللّهَ یَبسُطُ الرِّزقَ لِمَن یَشاءُ ویَقدِرُ اِنَّ فی ذلِکَ لَأیـتٍ لِقَومٍ یُؤمِنون" ([[روم]] / ۳۰، ۳۷)؛ ولی بیشتر [[مردم]] آگاهی ندارند: "قُل اِنَّ رَبّی یَبسُطُ الرِّزقَ لِمَن یَشاءُ ویَقدِرُ ولـکِنَّ اَکثَرَ النّاسِ لا یَعلَمون". ([[سبأ]] / ۳۴، ۳۶) [[قرآن کریم]] بر [[طلب]] [[دنیا]] و [[آخرت]] و بسنده نکردن به [[رزق]] دنیا (بقره / ۲، ۲۰۱؛ [[آل عمران]] / ۳، ۱۴۵؛ [[نساء]] / ۴، ۷۹؛ [[اعراف]] / ۷، ۱۳۱) <ref> تفسیر ابن ابی حاتم، ج ۳، ص ۱۰۰۹؛ مجمع البیان، ج ۲، ص ۵۳۰؛ المیزان، ج ۴، ص ۴۰. </ref>، درخواست رزق از خدا: "فَابتَغوا عِندَ اللّهِ الرِّزقَ واعبُدوهُ واشکُروا لَهُ اِلَیهِ تُرجَعون" (عنکبوت / ۲۹، ۱۷)، [[دعا]] برای رزق: "واِذ قالَ اِبرهیمُ رَبِّ اجعَل هـذا بَلَدًا ءامِنـًا وارزُق اَهلَهُ مِنَ الثَّمَرتِ مَن ءامَنَ مِنهُم بِاللّهِ والیَومِ الأخِرِ قالَ ومَن کَفَرَ فَاُمَتِّعُهُ قَلیلاً ثُمَّ اَضطَرُّهُ اِلی عَذابِ النّارِ وبِئسَ المَصیر" (بقره / ۲، ۱۲۶؛ نیز نک: [[ابراهیم]] / ۱۴، ۳۷) و جست‌وجوی روزی پس از پایان یافتن [[نماز جمعه]] ([[جمعه]] / ۶۲، ۱۰) تأکید داشته و در [[آیه]] ۱۹۸ [[سوره بقره]] / ۲ نیز به جواز [[طلب]] [[رزق]] [[خدا]] در ایام [[حج]] اشاره دارد.