←مواجهه با تهدید
| خط ۳۷: | خط ۳۷: | ||
==مواجهه با تهدید== | ==مواجهه با تهدید== | ||
انبیا و پیروان آنها که با [[ایمان به خدا]] خود را در "[[امن]]" و [[آرامش]] قرار دادهاند و هیچ چیز را بدون [[اراده]] او مؤثر نمیدانند و از سویی به [[راه]] خود [[ایمان]] دارند و نمیترسند: | انبیا و پیروان آنها که با [[ایمان به خدا]] خود را در "[[امن]]" و [[آرامش]] قرار دادهاند و هیچ چیز را بدون [[اراده]] او مؤثر نمیدانند و از سویی به [[راه]] خود [[ایمان]] دارند و نمیترسند: {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بیگمان از کسانی که (به اسلام) ایمان آوردهاند و یهودیان و مسیحیان و صابئان، کسانی که به خداوند و روز بازپسین باور دارند و کاری شایسته میکنند، پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین میگردند» سوره بقره، آیه ۶۲.</ref>، از تهدیدهای [[مشرکان]] [[متزلزل]] نمیشوند {{متن قرآن|وَمَا تَنْقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ}}<ref>«و تو ما را کیفر نمیدهی مگر برای آنکه ما به نشانههای پروردگارمان هنگامی که به ما رسید ایمان آوردیم، پروردگارا! ما را از شکیب سرشار کن و ما را مسلمان بمیران!» سوره اعراف، آیه ۱۲۶.</ref>، بر [[خدا]] [[توکل]] {{متن قرآن|الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَانًا وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ}}<ref>«کسانی که مردم به آنان گفتند: مردم در برابر شما همداستان شدهاند، از آنها پروا کنید! اما بر ایمانشان افزود و گفتند: خداوند ما را بس و او کارسازی نیکوست» سوره آل عمران، آیه ۱۷۳.</ref> و بر [[عقیده]] خود [[استقامت]] و پافشاری میکنند. {{متن قرآن|وَمَا تَنْقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآيَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِينَ}}<ref>«و تو ما را کیفر نمیدهی مگر برای آنکه ما به نشانههای پروردگارمان هنگامی که به ما رسید ایمان آوردیم، پروردگارا! ما را از شکیب سرشار کن و ما را مسلمان بمیران!» سوره اعراف، آیه ۱۲۶.</ref> آنان هیچ گاه به خواستههای [[نامشروع]] تهدید کنندگان تن نمیدهند {{متن قرآن|قَالَ رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَيَّ مِمَّا يَدْعُونَنِي إِلَيْهِ وَإِلَّا تَصْرِفْ عَنِّي كَيْدَهُنَّ أَصْبُ إِلَيْهِنَّ وَأَكُنْ مِنَ الْجَاهِلِينَ}}<ref>«(یوسف) گفت: پروردگارا! زندان از آنچه مرا به آن فرا میخواند خوشتر است و اگر فریبشان را از من نگردانی به آنان میگرایم و از نادانان خواهم بود» سوره یوسف، آیه ۳۳.</ref>؛ و از [[اعمال]] و خواستههای آنان بیزارند {{متن قرآن|قَالَ إِنِّي لِعَمَلِكُمْ مِنَ الْقَالِينَ}}<ref>«(لوط) گفت: به راستی من از دشمنان (این) کار شمایم» سوره شعراء، آیه ۱۶۸.</ref>؛ و گاه با [[مهربانی]] و [[ملاطفت]] تهدیدها را نادیده میگیرند. {{متن قرآن|قَالَ سَلَامٌ عَلَيْكَ سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي إِنَّهُ كَانَ بِي حَفِيًّا}}<ref>«گفت: درود بر تو، از پروردگارم برای تو آمرزش خواهم خواست که او با من مهربان است» سوره مریم، آیه ۴۷.</ref> در صورتی که تهدید از مصادیق [[اکراه]] باشد، [[احکام]] و آثار اکراه را خواهد داشت؛ یعنی [[تکلیف]] اولیه برداشته شده، کیفرهای [[دنیوی]] آن [[لغو]] میشوند،<ref>شرایع الاسلام، ج ۴، ص ۹۳۳؛ المغنی، ج ۶، ص ۵۱۰.</ref> بنابراین شخصی که به [[شرب خمر]]، [[زنا]] و اظهار کلمات [[کفرآمیز]] [[تهدید]] شده است در صورت ارتکاب، گناهی نکرده و [[مجازات]] نمیشود. {{متن قرآن|وَأَنْكِحُوا الْأَيَامَى مِنْكُمْ وَالصَّالِحِينَ مِنْ عِبَادِكُمْ وَإِمَائِكُمْ إِنْ يَكُونُوا فُقَرَاءَ يُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«و بیهمسران (آزاد) و بردگان و کنیزان شایستهتان را همسر دهید، اگر نادار باشند خداوند از بخشش خویش به آنان بینیازی میدهد و خداوند نعمتگستری داناست» سوره نور، آیه ۳۲.</ref>، {{متن قرآن|مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَلَكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«بر آن کسان که پس از ایمان به خداوند کفر ورزند- نه آن کسان که وادار (به اظهار کفر) شدهاند و دلشان به ایمان گرم است بلکه آن کسان که دل به کفر دهند- خشمی از خداوند خواهد بود و عذابی سترگ خواهند داشت» سوره نحل، آیه ۱۰۶.</ref> روشن است که [[رفع تکلیف]] در جایی است که تهدید شده گریزگاهی نداشته باشد؛ ولی اگر نسبت به رهیدن از حوزه [[نفوذ]] تهدیدکننده کوتاهی کند، [[مسئول]] کارهای خود خواهد بود،<ref>المکاسب، ج ۸، ص ۶۸؛ جواهرالکلام، ج ۳۲، ص ۱۱.</ref> چنان که [[عذر]] [[مسلمانان]] ساکن [[مکه]] که با تهدید در [[جنگ بدر]] برای [[نبرد]] با مسلمانان شرکت کرده بودند پذیرفته نشد، زیرا آنان میتوانستند با [[دل]] کندن از [[خانه]] و [[اموال]] خود [[مهاجرت]] کرده، از نفوذ [[مشرکان]] برهند. در این ماجرا تنها عذر مردان، [[زنان]] و [[کودکان]] ضعیفی پذیرفته شده که جز ماندن در مکه چارهای نداشتند. [[آیات]] {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظَالِمِي أَنفُسِهِمْ قَالُواْ فِيمَ كُنتُمْ قَالُواْ كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الأَرْضِ قَالُواْ أَلَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُواْ فِيهَا فَأُولَئِكَ مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَسَاءَتْ مَصِيرًا إِلاَّ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاء وَالْوِلْدَانِ لاَ يَسْتَطِيعُونَ حِيلَةً وَلاَ يَهْتَدُونَ سَبِيلاً فَأُولَئِكَ عَسَى اللَّهُ أَن يَعْفُوَ عَنْهُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَفُوًّا غَفُورًا }}<ref>«از کسانی که فرشتگان جانشان را در حال ستم به خویش میگیرند، میپرسند: در چه حال بودهاید؟ میگویند: ما ناتوان شمردهشدگان روی زمین بودهایم. میگویند: آیا زمین خداوند (آنقدر) فراخ نبود که در آن هجرت کنید؟ بنابراین، سرای (پایانی) اینان دوزخ است و بد پایانهای است بجز آن مردان و زنان و کودکان ناتوان شمرده شدهای که نه چارهای میتوانند اندیشید و نه راه به جایی دارند که آنان را امید است خداوند ببخشاید و خداوند درگذرنده آمرزنده است» سوره نساء، آیه ۹۷-۹۹.</ref> این موضوع را گزارش کردهاند. | ||
در مواردی که [[مسلمانی]] به خروج از [[اسلام]] تهدید میشود، اظهار [[کفر]] با وجود [[اطمینان]] و [[ایمان قلبی]]، از روی [[تقیه]] جایز است. ( | در مواردی که [[مسلمانی]] به خروج از [[اسلام]] تهدید میشود، اظهار [[کفر]] با وجود [[اطمینان]] و [[ایمان قلبی]]، از روی [[تقیه]] جایز است. {{متن قرآن|مَنْ كَفَرَ بِاللَّهِ مِنْ بَعْدِ إِيمَانِهِ إِلَّا مَنْ أُكْرِهَ وَقَلْبُهُ مُطْمَئِنٌّ بِالْإِيمَانِ وَلَكِنْ مَنْ شَرَحَ بِالْكُفْرِ صَدْرًا فَعَلَيْهِمْ غَضَبٌ مِنَ اللَّهِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ}}<ref>«بر آن کسان که پس از ایمان به خداوند کفر ورزند- نه آن کسان که وادار (به اظهار کفر) شدهاند و دلشان به ایمان گرم است بلکه آن کسان که دل به کفر دهند- خشمی از خداوند خواهد بود و عذابی سترگ خواهند داشت» سوره نحل، آیه ۱۰۶.</ref> از [[شأن نزول]] همین [[آیه]] برمی آید که [[مقاومت]] در برابر تهدید [[کفار]] و [[شهادت]] در این [[راه]] نیز جایز است، چنان که [[یاسر]] و [[سمیه]] زیر شکنجههای [[دشمن]] به شهادت رسیدند.<ref>تفسیر عیاشی، ج ۲، ص ۲۷۱؛ الصافی، ج ۳، ص ۱۵۷؛ الدرالمنثور، ج ۴، ص ۱۳۲ - ۱۳۳.</ref> برخی با استفاده از این آیه تهدید را از مسوّغات [[دروغ]] دانستهاند<ref>المکاسب، ج ۴، ص ۱۸۲ - ۱۸۳؛ مصباح الفقاهه، ج ۱، ص ۶۱۹.</ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[تهدید (مقاله)|مقاله "تهدید"]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۹ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۹.</ref> | ||
==منابع== | ==منابع== | ||