خراسان: تفاوت میان نسخه‌ها

خراسان (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۰:۴۷

۱۰٬۱۹۰ بایت اضافه‌شده ، ‏۸ سپتامبر ۲۰۲۱

بدون خلاصۀ ویرایش

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۰٬۳۷۲

ویرایش

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
+{{امامت}}
-{{مهدویت}}
 <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">این مدخل مرتبط با مباحث پیرامون [[امام مهدی]]{{ع}} است. "'''امام مهدی'''" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
+: <div style="background-color: rgb(252, 252, 233); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:</div>
 <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[امام مهدی در قرآن]] - [[امام مهدی در حدیث]] - [[امام مهدی در کلام اسلامی]]</div>
+: <div style="background-color: rgb(255, 245, 227); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">[[خراسان در معارف مهدویت]] - [[خراسان در تاریخ اسلامی]] - [[خراسان در معارف و سیره رضوی]]</div>
 <div style="padding: 0.0em 0em 0.0em;">
-: <div style="background-color: rgb(206,242, 299); text-align:center; font-size: 85%; font-weight: normal;">در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل '''[[امام مهدی (پرسش)]]''' قابل دسترسی خواهند بود.</div>
-<div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
-==مقدمه==
+==خراسان در گذر [[تاریخ]]==
-*در روایات مهدوی، از خراسان نیکو یاد شده است. [[امام علی|امیر مؤمنان علی]] {{ع}} می‌فرماید: [[پیامبر]] {{صل}} فرمود: "... در خراسان گنج‌هایی است که از جنس طلا و نقره نیست، بلکه مردانی هستند که عقیده به خدا و رسولش، آنان را در کنار هم‌دیگر گرد خواهد آورد"<ref>بحار الانوار، ج ۵۲، ص ۳۰۴؛ ملاحم ابن طاووس، ص ۱۴۷.</ref>. شاید مقصود این است که آنان در اعتقاد راستین به خدا و رسولش مشترک‌اند، یا این‌که همه را خداوند در یک روز در مکه گرد خواهد آورد. در برخی روایات سخن از پرچم‌های خراسان و درفش‌های سیاه از خراسان هم آمده است<ref>ملاحم ابن طاووس، ص ۴۳ و ۵۸.</ref><ref>[[مجتبی تونه‌ای|تونه‌ای، مجتبی]]، [[موعودنامه (کتاب)|موعودنامه]]، ص۲۹۲.</ref>.
+«خراسان» یا «خور آسان» در اصطلاح لغت و [[فرهنگ]]، برگرفته و ترکیبی از دو کلمه خور به معنی [[خورشید]] و پسوند سان به معنی استان است. خوراستان با خورشید استان به معنی محل [[طلوع]] خورشید، که در نهایت به صورت خراسان در آمده است<ref>جغرافیای خراسان، ص۳.</ref>.
-==خراسان در فرهنگنامه آخرالزمان==
+خراسان یکی از ایالت‌ها با استان‌های بزرگ [[ایران]] می‌باشد که نواحی شمال شرقی و [[شرق]] را شامل می‌گردد. در گذشته، [[سرزمین]] ایران بزرگ از نظر تقسیمات کشوری، به هشت اقیلم تقسیم می‌گردید که خراسان بزرگ در «اقلیم هشتم» جای داشت و خراسان نیز به چهار بخش تقسیم می‌شد که هر بخش را «رَبع خراسان» می‌گفتند.
-*خراسان به منطقه‌ای وسیع گفته می‌‌شده که در [[جهان]] کنونی میان [[کشور]] [[ایران]]، افغانستان، واقع است و قسمت‌هایی از ترکمنستان و ازبکستان را نیز شامل می‌‌شده است. اما آنچه که اکنون به این نام باقی مانده است استان خراسان در [[ایران]] است. در [[روایات]] [[آخرالزمان]] درباره خراسان بسیار یاد شده است و این منطقه را نقطه شروع قیام‌های متعددی دانسته‌اند. روایاتی درباره [[قیام]] با [[پرچم‌های سیاه از خراسان]] [[نقل]] شده که مربوط به [[آخرالزمان]] و آستانه [[ظهور حضرت مهدی]]{{ع}} است ولی در این میان روایاتی نیز هست که هیچ ارتباطی با [[قیام حضرت مهدی]]{{ع}} ندارد، بلکه خبر از [[شورش]] ابومسلم [[خراسانی]] می‌‌دهد که از خراسان به پا می‌‌خیزد و [[سلطنت]] هزار ماهه [[بنی‌امیه]]<ref>در تفسیر {{متن قرآن|لَیْلَةُ الْقَدْرِ خَیْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ}} (شب قدر از هزار ماه بهتر است [سوره قدر، آیه ۳.]) آمده که حکومت بنی‌امیه هزار ماه به طول خواهد انجامید و این از معجزات قرآن کریم است.</ref> را در هم می‌‌پیچد و گروهی به اشتباه این دو دسته [[احادیث]] را جزو روایاتی آورده‌اند که درباره حوادث [[آخرالزمان]] است. ابومسلم به هیچ وجه مورد تأیید [[ائمه]]{{عم}} نبود، اما در میان قیام‌کنندگان از خراسان در [[آخرالزمان]] گروهی را [[ائمه]] مورد تأیید قرار داده‌اند و امر کرده‌اند که به سوی ایشان شتافته و با آنان [[بیعت]] کنیم و به همراه ایشان به [[لشکر]] [[حضرت مهدی]]{{ع}} بپیوندیم.[[امیرالمؤمنین]]{{ع}} در [[حدیثی]] از [[یاران]] [[حضرت]] یاد می‌‌نماید و در آن [[حدیث]] می‌‌فرماید: در خراسان گنج‌هایی است که از جنس طلا و نقره نیستند بلکه مردانی هستند که [[خدا]] و [[رسول]] او، آنان را کنار هم جمع خواهند کرد. (شاید اشاره به یک‌رنگی آنان در [[ایمان به خدا]] و [[رسول]] باشد و شاید اشاره به جمع شدن آنان گرد هم در [[آخرالزمان]] به صورت [[معجزه‌آسا]] باشد)<ref>ملاحم: ص ۱۴۷.</ref>.
+ربع اول شامل شهرهای توس، [[نیشابور]]، هرات، پوشنگ، طبسان می‌شد.
-*شخصی به نام معروف از [[امام باقر]]{{ع}} [[روایت]] می‌‌کند که هرگاه ما [[خدمت]] [[حضرت]] مشرف می‌‌شدیم، ایشان از خراسان و [[سجستان]]<ref>سجستان نام بخشی از نواحی شرق ایران و قسمتی از مناطق غربی افغانستان است که شامل منطقه‌ای از سیستان کنونی می‌‌باشد. سجستان را معرب سیستان دانسته‌اند. [دهخدا]</ref> یاد می‌‌نمود و گویا با این سخن خود [[اراده]] داشتند که به ما بشارتی بدهند<ref>سید محمود موسوی دهسرخی، یأتی علی الناس زمان، ص ۱۹۴.</ref>. [[امام صادق]]{{ع}} در [[حدیثی]] فرمود: اهل خراسان در نزد ما بزرگند...<ref>سید محمود موسوی دهسرخی، یأتی علی الناس زمان، ص ۱۹۵ و بحارالانوار، ج ۶۰، ص ۲۱۴.</ref><ref>[[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|فرهنگنامه آخرالزمان]]، ص۲۳۰.</ref>.
+ربع دوم شامل شهرهای [[مرو]] (شاه [[جان]])، [[سرخس]]، نسا، ابیورد، [[مرو رود]]، تالقان ([[طالقان]])، خوارزم، [[آمل]] (از شهرهای ساحلی رود [[جیحون]]) می‌گردید.
-==پرسش مستقیم==
-* [[آیا به اهتزاز درآمدن پرچم‌های سیاه از خراسان از نشانه‌های ظهور است؟ (پرسش)]]
-== پرسش‌های وابسته ==
+ربع سوم شامل شهرهایی چون [[فاریاب]]، جوزجان، تخارستان بالا، بامیان، بغلان می‌شد.
+ربع چهارم شامل بخارا، چاچ، نسف، سُغد، اشروسنه، [[سمرقند]] می‌شد. بعد از [[اسلام]]، [[ولایت]] [[سجستان]] (سیستان کنونی) و زرنگ، جزئی از ربع‌های خراسان بود<ref>به نقل از: تاریخ ایران باستان.</ref>.
+[[مسعودی]] در [[وصف]] خراسان و مردمش می‌نویسد: «از خصایص آب و هوای سرزمین خراسان، [[عقول]] و [[همت]] و بلند پروازی‌های بزرگ می‌باشد. مردمی فکور و صاحب [[تدبیر]] و آرای صحیح به بار آورده است. در کدامین سرزمین مردانی چون ابومسلم [[خراسانی]]، خانادان [[برمکیان]]، [[نوبختیان]]، طاهریان، سامانیان، غزنویان [[ظهور]] کرده‌اند و نامدارانی چون [[فردوسی]]، خیام، [[عطار]]، دقیقی، [[اسدی]]، [[ابن سینا]]، [[فارابی]]، ابوریحان، خواجه [[نظام]] الملک، غزالی و [[شیخ طوسی]] برخواسته است»<ref>مروج الذهب، ج۲، ص۳۲۵.</ref>.
+در تاریخ خراسان بعد از اسلام آمده: [[مسلمانان]] در [[زمان]] [[خلافت عثمان]]، بعد از جنگ‌های مهم و سرنوشت‌سازی چون [[قادسیه]]، جولا، [[نهاوند]]، به ایران رسیدند و بعد از [[شکست]] [[یزدگرد سوم]]، آخرین [[پادشاه]] ساسانی در خراسان، این منطقه را [[تصرف]] کردند. در [[سال ۳۱ هجری]]، [[خلیفه]] ([[عثمان]]) [[دستور]] داد: هر کس بتواند خراسان را [[فتح]] نماید، او به عنوان [[حاکم]] خراسان [[منصوب]] خواهد شد. «[[عبداللّه بن عامر]]»، [[جوانی]] ۲۰ ساله اما [[دلاور]] و [[جسور]]، اعلام [[آمادگی]] نمود. او از کرمان به راه افتاد و تمام شهرهایی را که در مسیر خراسان بودند [[فتح]] کرد. عامر به [[جدیت]] خود را به طبس که دروازه خراسان بود رساند و توانست [[مرو]] را که مقر [[حکومت]] خراسان بود فتح کند. عبد اللّه بن عامر به عنوان اولین حاکم [[مسلمان]] بر خراسان به حکومت رسید اما تا زمانی که [[عثمان]] زنده بود چندین حاکم بر خراسان حکومت کردند که می‌توان «[[قیس بن هیثم]]» و «[[حاتم بن نعمان باهلی]]» را نام برد.
+بعد از کشته شدن [[خلیفه سوم]] و [[حکومت امام علی]]{{ع}}، عده‌ای با ایشان [[مخالفت]] و [[نقض پیمان]] نمودند و جنگ‌های [[جمل]] و [[صفین]] و [[نهروان]] را پدید آوردند. در این هنگام گروهی از [[مخالفان اسلام]] در خراسان به طرفداری از ساسانیان دست به [[قیام]] زدند و توانستند [[شهر]] [[نیشابور]] را از [[مسلمانان]] بگیرند. مسلمانان با از دست دادن نیشابور تمام زحمات خویش را بر باد رفته دیدند، پس [[تصمیم]] گرفتند تا به هر نحو ممکن نیشابور را باری دیگر به‌دست آورند. این خبر به [[امام علی]]{{ع}} رسیده و ایشان [[خواهر]] زاده خویش، «[[جعدة بن هبیره بن ابی وهب مخزومی]]» - فرزند [[ام‌هانی]] - را به عنوان حاکم، به خراسان فرستادند. او توانست [[مخالفان]] را [[سرکوب]] و نیشابور را پس بگیرد. بعد از چندی، [[امام]]{{ع}}، «[[ربیع بن زیاد حارثی]]» را به عنوان حاکم راهی خراسان کردند. [[ربیع]] به اتفاق برادرش «[[علاء ابن زیاد]]» بر [[مردم]] خراسان [[حکومتی]] بر پایه [[عدل و داد]] و [[انصاف]] داشتند و با مردم بسیار به [[نیکی]] برخورد می‌کردند.
+بعد از [[شهادت امام علی]]{{ع}}، [[معاویه]] بر اوضاع مسلط گردید و زمام امور را به دست گرفت. او فردی نژادپرست و نسبت به [[ایرانیان]] بسیار سخت گرفت و آنها را [[آزار]] و [[اذیت]] نمود. در این [[زمان]]، حاکم خراسان چندین بار [[تغییر]] کرد که برخی از این [[حاکمان]]، [[ایرانیان]] را [[اسیر]] و به [[عراق]] و [[حجاز]] می‌فرستادند تا برای [[اعراب]] [[خدمت]] کنند. [[امویان]] با نام [[اسلام]] به روی کار آمدند و هر کجا که می‌رفتند داعیه اسلام می‌نمودند. [[مردم]] خراسان که با [[اسلام حقیقی]] در [[زمان امام علی]]{{ع}} آشنا شده بودند، از اسلام [[دروغین]] [[اموی]] ابراز [[نفرت]] و [[انزجار]] می‌کردند.
+[[معاویه]] فردی به نام «[[زیاد بن ابی سفیان]]» را به [[حکومت]] خراسان [[منصوب]] کرد و [[زیاد]]«[[حکم بن عمرو غفاری]]» را که مردی نیکوسرشت بود [[حاکم]] خراسان نمود. [[حکم بن عمرو]] در خراسان، با اندک [[مخالفان اسلام]] جنگید و [[غنایم]] زیادی به‌دست آورد و زمانی که زیاد به [[حَکَم]] [[نامه]] نوشت که غنایم را به نزد معاویه بفرستاد، او از این امر [[سرپیچی]] نمود و گفت: من طبق [[کتاب خدا]] عمل می‌کنم و [[خداوند]] مرا از [[مشکلات]] [[نجات]] خواهد داد و گزندی از [[خلیفه]] به من نخواهد رسید. [[حکم]] [[خمس]] غنایم را پرداخت کرد و مابقی را بین مردم تقسیم نمود. او به خداوند عرضه داشت: «خداوندا! اگر عمل [[نیکی]] در نزد تو دارم، هم اکنون [[جان]] مرا بگیر و مرا آسوده کن». حکم در [[سال ۵۰ هجری]] در [[مرو]] درگذشت و او را در آن [[شهر]] [[دفن]] نمودند و بعد از او، «[[انس بن ابی اناس]]» به حکومت خراسان رسید و بعد از او «[[ربیع بن زیاد حارثی]]» که حاکم سیستان شده بود، باری دیگر به حکومت خراسان رسید. او هر چند در دستگاه [[حکومت معاویه]] خدمت می‌کرد، اما رابطه‌اش را با [[خاندان]] [[علی]]{{ع}} [[حفظ]] نمود و با [[شیعیان]] در [[ارتباط]] بود. او در برابر [[ظلم]] معاویه خاموش نماند و در [[مراسم]] [[نماز جمعه]]، ظلم او را افشا نمود و بعد از [[نماز]] برای خود [[دعا]] کرد که عمرش به پایان رسد. او هنوز مسافتی را طی نکرده بود که از مرکبش به زیر افتاد، او را به [[خانه]] رساندند، و از [[دنیا]] رفت. بعد از او، «[[عبداللّه بن ربیع]]» به [[حکومت]] خراسان رسید، ولی او بعد از ۲ ماه درگذشت و «[[خلید بن قره یربوعی حنفی]]» [[جانشین]] او گردید. سرانجام حکومت [[حاکمان اموی]] بر [[مردم]] خراسان غیر قابل [[تحمل]] شد و در [[شهرها]] و ولایات و قصبات و حتی در کوه‌ها و بیابان‌ها، صدای [[جوش]] و [[خروش]] و [[اعتراض]] مردم بلند شد و «[[نهضت شعوبیه]]» شکل گرفت.
+نخستین [[علم]] سیاه بر فراز [[منزل]] «ابوالخصیب نسوی» [[نصب]] گردید و او مردم را به [[قیام]] علیه [[امویان]] [[دعوت]] نمود و سپس هسته‌های [[مقاومت]] در تمام بلاد خراسان تشکیل گردید. آخرین [[حاکم]] [[اموی]] از طرف [[مروان]] بر خراسان حکومت می‌کرد و او [[شاهد]] قیام مردمی خراسان بود. «[[نصر بن سیار لیثی]]» که از حامیان اموی بود در برابر قیام مردم عاجز ماند و به [[دامغان]] گریخت و چون [[شورشیان]] خراسان او را تعقیب می‌کردند، به [[ساوه]] رفت و در آنجا مرد و این چنین [[حکومت بنی‌امیه]] پایان گرفت.
+با روی کار آمدن [[عباسیان]]، خراسان در نظر ایشان مهمترین منطقه محسوب گردید و چون در خراسان خاندانی [[زندگی]] می‌کردند که بسیار [[مدیر و مدبر]] بودند، بهتر دانستند که امور مملکت داری خویش را به دست [[ایرانیان]] به خصوص خراسانیان بسپارند و از [[اعراب]] در امور دیگر استفاده نمایند.
+«[[ابراهیم امام]]» بنا بر [[وصیت]] پدرش -[[محمد بن علی بن عبداللّه بن عباس بن عبدالمطلب]] - که بنیان‌گذار [[جنبش]] عباسیان بود، دعوت و [[نهضت]] را به دست گرفت و فرستادگانی را به خراسان فرستاد.
+در این [[زمان]]، خراسان توسط «ابومسلم [[خراسانی]]» اداره می‌شد او توانست پایه [[حکومت عباسیان]] را در خراسان و دیگر بلاد [[ایران]] مستحکم نماید. حکومت ابومسلم بر خراسان تا زمان [[منصور دوانیقی]] ادامه داشت و سرانجام ابومسلم به دست [[منصور]] کشته شد و «[[ابوداود خالد بن ابراهیم دهلی]]» را به جای او به خراسان فرستاد پس از چندی «[[عبدالجبار بن عبدالرحمان ازدی]]» حاکم خراسان شد و چون او در خراسان [[دارایی]] فراوانی به‌دست آورد، بر [[فرمان]] [[خلیفه]] [[طغیان]] نمود و در [[سال ۱۴۲ هجری]] قمری بر کنار شد. [[حاکم]] بعدی خراسان «[[اسید بن عبدالله خزائی]]» بود که چون او مُرد، «حُمید بن قحطبه» به جای او نشست و احتمالاً او در [[باغی]] از باغ‌های روستای سناباد، دارالاماره‌ای بزرگ ساخت که آن باغ و [[ارگ حکومتی]] تا قبل از [[شهادت امام رضا]]{{ع}} در سناباد، به باغ [[حمید بن قحطبه]] معروف بود. پس از چندی حمید از [[حکومت]] خراسان برکنار شد و «ابو [[عون]] [[عبدالملک]] بن [[یزید]]» حاکم شد. با به [[خلافت]] رسیدن [[مهدی]]، او باری دیگر حُمید را بر سر کار گمارد که در نهایت او در [[سال ۱۵۹ هجری]] قمری درگذشت.
+بعد از حمید بن قحطبه، «مصیب بن [[زهیر]] ضبّی»، به حکومت خراسان رسید که به دنبال [[شکایات]] زیادی که از او می‌شد، حکومت خراسان به «[[فضل بن سلیمان طوسی]]» داده شد. چون [[ستمگری]] [[حاکمان]] خراسان [[بیداد]] می‌کرد، [[مردم]] دست به [[شورش]] زدند و این بار «[[فضل بن یحیی برمکی]]» به حکومت خراسان رسید.
+در [[زمان]] خلافت [[هارون]] الرشید، عامل جدیدی به نام «[[علی بن عیسی بن ماهان]]» به حکومت خراسان رسید که او هم از حاکمان قبلی چیزی کم نداشت. در زمان حکومت علی بن عیسی، شورش [[رافع بن لیث]] به وقوع پیوست. بعد از این که هارون برای [[امین]] و [[مأمون]] [[بیعت]] جمع نمود، امین به عنوان [[ولی‌عهد]] و مأمون به عنوان حاکم خراسان [[منصوب]] گردیدند. بنابراین، مأمون به عنوان حاکم خراسان، به همراه هارون در [[سال ۱۹۲ هجری]] برای سرکوبی [[قیام]] رافع به خراسان آمد. هر چند قیام [[سرکوب]] شد، اما هارون در خراسان و در در باغ منسوب به حمید بن قحطبه مرد و در همانجا [[دفن]] گردید. پس از ستمگری‌های این ماهان، مأمون در نظر خراسانیان به یک [[منجی]] تبدیل شد و همین امر سبب شد که خراسانیان [[پشتیبانی]] کامل خود را از [[مأمون]] اعلام دارند. در [[زمان]] [[خلافت]] مأمون، او مقر خلافت را [[مرو]] قرار داد تا از موقعیت این [[شهر]] و همچنین از [[مردم]] خراسان که [[دوستدار اهل بیت]]{{عم}} و [[علویان]] بودند، بهره‌مند گردد، بنابراین او «[[حمید بن ابی‌غانم طایی]]» را به عنوان [[حاکم]] خراسان [[منصوب]] و خود به عنوان [[خلیفه]] بر تخت نشست و با استفاده از نیروی [[خاندان]] طاهریان توانست بر [[دشمنان]] فائق آید<ref>تاریخ آستان قدس رضوی، ج۲، ص۱۱-۲۵؛ تاریخ مشهد الرضا{{ع}}، ص۲۶-۵۱؛ تاریخ شهر مشهد، ص۱۳-۱۷.</ref>.
+بعد از [[شهادت امام رضا]]{{ع}} در سناباد توس، و [[دفن]] شدن پیکر [[پاک]] ایشان در [[قبه]] هارونی، نام قبه هارونی به [[فراموشی]] سپرده شد و [[مشهد الرضا]]{{ع}} شکل گرفت.
+بعدها خراسان صحنه شکل‌گیری حکومت‌های [[ایرانی]] هم چون طاهریان در [[نیشابور]]، صفاریان در توس و سامانیان در بلخ بود. در آن روزها، وجود بارگاه [[مقدس]] [[امام رضا]]{{ع}} در خراسان و شهر توس، نظر [[حاکمان]] و [[سلاطین]] را به نوعی جلب می‌کرد و به ساخت و [[تزئین]] و ترمیم بارگاه [[مطهر]] امام رضا{{ع}} [[همت]] می‌گماشتند.<ref>[[حسین محمدی|محمدی، حسین]]، [[رضانامه (کتاب)|رضانامه]] ص ۲۶۷.</ref>
+== جستارهای وابسته ==
 ==منابع==
-* [[پرونده:29873800.jpg|22px]] [[مجتبی تونه‌ای|مجتبی تونه‌ای]]، [[موعودنامه (کتاب)|'''موعودنامه''']]
+{{منابع}}
-* [[پرونده:13681151.jpg|22px]] [[عباس حیدرزاده|حیدرزاده، عباس]]، [[فرهنگنامه آخرالزمان (کتاب)|'''فرهنگنامه آخرالزمان''']].
+# [[پرونده:13681348.jpg|22px]] [[حسین محمدی|محمدی، حسین]]، [[رضانامه (کتاب)|'''رضانامه''']]
+{{پایان منابع}}
 ==پانویس==
-{{یادآوری پانویس}}
 {{پانویس}}
-{{امام مهدی}}
+[[رده:خراسان]]
-[[رده:امام مهدی]]
 [[رده:مدخل]]
-[[رده:مدخل فرهنگنامه آخرالزمان]]
-[[رده:خراسان]]
-[[رده:مدخل موعودنامه]]