تأویل قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

جز
جایگزینی متن - 'تبیین' به 'تبیین'
جز (جایگزینی متن - ' ش، ' به 'ش، ')
جز (جایگزینی متن - 'تبیین' به 'تبیین')
خط ۱۶: خط ۱۶:
*با این حال، مطابق [[نقل]] [[فیروز آبادی]]، همه لغت‌شناسان در اینکه [[تأویل]] از «اَوْل» به معنای «انتها و فرجام» مشتق شده باشد [[اتفاق نظر]] ندارند؛ برخی می‌گویند: از «اوّل» اشتقاق یافته که در آن صورت [[تأویل]] [[کلام]] به معنای بازگرداندن سخن به اوّل آن "غرض گوینده" است و برخی گفته‌اند که از «مآل» مشتق شده که در این صورت به معنای [[عاقبت]] و [[مرجع]] است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج‌۱، ص‌۷۹</ref>. خود  وی در جمع بین این دو قول می‌گوید: این دو قول در عمل به هم نزدیک هستند و از این رو گفته‌اند که {{عربی|" اَوَّلُ غَرَضِ الْحَکیمِ آخِرُ فِعْلِهِ ‏‏‏‏‏‏"}}<ref>بصائر ذوی التمییز، ج‌۱، ص‌۷۹</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/7/10.htm [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۹۰]</ref>.
*با این حال، مطابق [[نقل]] [[فیروز آبادی]]، همه لغت‌شناسان در اینکه [[تأویل]] از «اَوْل» به معنای «انتها و فرجام» مشتق شده باشد [[اتفاق نظر]] ندارند؛ برخی می‌گویند: از «اوّل» اشتقاق یافته که در آن صورت [[تأویل]] [[کلام]] به معنای بازگرداندن سخن به اوّل آن "غرض گوینده" است و برخی گفته‌اند که از «مآل» مشتق شده که در این صورت به معنای [[عاقبت]] و [[مرجع]] است<ref>بصائر ذوی التمییز، ج‌۱، ص‌۷۹</ref>. خود  وی در جمع بین این دو قول می‌گوید: این دو قول در عمل به هم نزدیک هستند و از این رو گفته‌اند که {{عربی|" اَوَّلُ غَرَضِ الْحَکیمِ آخِرُ فِعْلِهِ ‏‏‏‏‏‏"}}<ref>بصائر ذوی التمییز، ج‌۱، ص‌۷۹</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/7/10.htm [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۹۰]</ref>.
*با توجه به سخن مشهور لغویان که [[تأویل]] را از «اَوْل» به معنای نهایت و [[غایت]] گرفته‌اند، این واژه در حالت وصفی، به معنای «منتها» و «[[غایت]]» و در حالت مصدری به معنای «بازگرداندن امری به [[غایت]] آن» است؛ اما باید توجه داشت که [[غایت]] هر چیزی با توجه به موارد کاربرد متفاوت است و در همه مواردِ کاربرد، نوعی حرکت و صیرورت به چشم می‌خورد؛ صیرورتی که نقطه آغاز و نقطه پایانی دارد<ref>جامع البیان، ج‌۳، ص‌۲۵۰ ـ ۲۵۱</ref>. این  صیرورت را می‌توان به طور کلی دو قسم دانست: صیرورت در [[مقام علم]] و صیرورت در [[مقام]] واقع. به نظر می‌رسد که [[راغب اصفهانی]] در تنویع [[غایت]] در کاربرد [[تأویل]] به همین نکته نظر دارد که در تعریف [[تأویل]] می‌گوید: [[تأویل]] بازگرداندن چیزی به غایتی است که از آن قصد شده است؛ [[غایت]] از نظر [[علم]] باشد یا از نظر فعل<ref>{{عربی|"هو ردّ الشئ إلی الغایة المرادة منه علماً  کان أو فعلا ‏‏‏‏‏‏"}}؛ مفردات، ص۹۹، «اول»؛ بصائر ذوی‌التمییز، ج‌۲، ص‌۲۹۲</ref>. با توجه به تفاوت این دو نوع [[غایت]] است که برخی معاصران گفته‌اند که [[تأویل]] دو معنا  دارد: بازگشت به اصل و رسیدن به [[غایت]]، و در بیان وجه جامع بین این دو معنا گفته‌اند: [[تأویل]] عبارت است از حرکت شیء یا پدیده‌ای در جهتِ بازگشت به اصل و ریشه‌اش یا در جهت رسیدن به [[غایت]] و [[عاقبت]] آن<ref>معنای متن، ص‌۳۸۲</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/7/10.htm [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۹۰]</ref>.
*با توجه به سخن مشهور لغویان که [[تأویل]] را از «اَوْل» به معنای نهایت و [[غایت]] گرفته‌اند، این واژه در حالت وصفی، به معنای «منتها» و «[[غایت]]» و در حالت مصدری به معنای «بازگرداندن امری به [[غایت]] آن» است؛ اما باید توجه داشت که [[غایت]] هر چیزی با توجه به موارد کاربرد متفاوت است و در همه مواردِ کاربرد، نوعی حرکت و صیرورت به چشم می‌خورد؛ صیرورتی که نقطه آغاز و نقطه پایانی دارد<ref>جامع البیان، ج‌۳، ص‌۲۵۰ ـ ۲۵۱</ref>. این  صیرورت را می‌توان به طور کلی دو قسم دانست: صیرورت در [[مقام علم]] و صیرورت در [[مقام]] واقع. به نظر می‌رسد که [[راغب اصفهانی]] در تنویع [[غایت]] در کاربرد [[تأویل]] به همین نکته نظر دارد که در تعریف [[تأویل]] می‌گوید: [[تأویل]] بازگرداندن چیزی به غایتی است که از آن قصد شده است؛ [[غایت]] از نظر [[علم]] باشد یا از نظر فعل<ref>{{عربی|"هو ردّ الشئ إلی الغایة المرادة منه علماً  کان أو فعلا ‏‏‏‏‏‏"}}؛ مفردات، ص۹۹، «اول»؛ بصائر ذوی‌التمییز، ج‌۲، ص‌۲۹۲</ref>. با توجه به تفاوت این دو نوع [[غایت]] است که برخی معاصران گفته‌اند که [[تأویل]] دو معنا  دارد: بازگشت به اصل و رسیدن به [[غایت]]، و در بیان وجه جامع بین این دو معنا گفته‌اند: [[تأویل]] عبارت است از حرکت شیء یا پدیده‌ای در جهتِ بازگشت به اصل و ریشه‌اش یا در جهت رسیدن به [[غایت]] و [[عاقبت]] آن<ref>معنای متن، ص‌۳۸۲</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/7/10.htm [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۹۰]</ref>.
*برای روشن‌تر شدن موضوع، به [[تبیین]] معنای کاربردی [[تأویل]] در مورد قول، عمل و [[رؤیا]]، با توجه به این دو نوع [[غایت]] [[علمی]] و فعلی می‌پردازیم. وقتی [[تأویل]] را نسبت به «قول» به کار می‌بریم، گاهی به مقصودِ گوینده از قول توجه داریم و گاه به مقصدِ خود قول. وقتی کسی درصدد [[فهم]] مقصود گوینده از [[کلام]] است، صیرورت در [[مقام علم]] است. در این صورت، نقطه آغاز برای مخاطب، [[سخن]] گوینده است و او از این نقطه به سمت عالَمِ [[ذهن]] و [[اراده]] گوینده حرکت می‌کند تا قصد او را از گفتارش دریابد. این کار، [[تأویل]] به معنای مصدری است و در این مسیر هر چیزی را که مورد قصد گوینده قرار گرفته یا در ضمن قصد او باشد، جزو [[تأویل]] به معنای وصفی است. درباره این کاربرد از [[تأویل]] است که برخی لغویان گفته‌اند: [[تأویل]]، معنا و [[تفسیر]] به یک معناست<ref>لسان العرب، ج‌۱، ص‌۲۶۴، «اول»</ref>؛ همچنین لغویانی چون فیروزآبادی و زبیدی که گفته‌اند: {{عربی|" اَوَّلَهُ تأویلا یعنی فَسَّرَه ‏‏‏‏‏‏"}}، به این کاربرد اشاره دارند<ref>القاموس المحیط، ج‌۲، ص‌۱۲۷۵؛ تاج العروس، ج‌۱۴، ص۳۲، «اول»</ref>؛ اما گاهی [[تأویل]] را به [[کلام]] نسبت می‌دهند؛ ولی [[سیر]] صیرورت با آنچه در بالا آمد متفاوت است. این بار خودِ [[کلام]] است که صیرورت دارد و در ظرفی زمانی تحقق می‌یابد. در این صورت، [[تأویل]] [[کلام]]، همان ظرف استقرار [[کلام]] است. [[اخبار]] مربوط به [[آینده]]، وعده‌ها و وعیدها، در صورتی که صادق باشند، دارای یک ظرف استقرار هستند که همان [[تأویل]] آنها به شمار می‌آید. قرآن‌ [[کریم]] نیز در مورد خبرها می‌گوید: {{متن قرآن|لِّكُلِّ نَبَإٍ مُّسْتَقَرٌّ وَسَوْفَ تَعْلَمُونَ }} <ref> هر خبر را قرارگاهی  است و زودا که بدانید؛ سوره انعام، آیه: ۶۷.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/7/10.htm [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۹۰]</ref>.
*برای روشن‌تر شدن موضوع، به تبیین معنای کاربردی [[تأویل]] در مورد قول، عمل و [[رؤیا]]، با توجه به این دو نوع [[غایت]] [[علمی]] و فعلی می‌پردازیم. وقتی [[تأویل]] را نسبت به «قول» به کار می‌بریم، گاهی به مقصودِ گوینده از قول توجه داریم و گاه به مقصدِ خود قول. وقتی کسی درصدد [[فهم]] مقصود گوینده از [[کلام]] است، صیرورت در [[مقام علم]] است. در این صورت، نقطه آغاز برای مخاطب، [[سخن]] گوینده است و او از این نقطه به سمت عالَمِ [[ذهن]] و [[اراده]] گوینده حرکت می‌کند تا قصد او را از گفتارش دریابد. این کار، [[تأویل]] به معنای مصدری است و در این مسیر هر چیزی را که مورد قصد گوینده قرار گرفته یا در ضمن قصد او باشد، جزو [[تأویل]] به معنای وصفی است. درباره این کاربرد از [[تأویل]] است که برخی لغویان گفته‌اند: [[تأویل]]، معنا و [[تفسیر]] به یک معناست<ref>لسان العرب، ج‌۱، ص‌۲۶۴، «اول»</ref>؛ همچنین لغویانی چون فیروزآبادی و زبیدی که گفته‌اند: {{عربی|" اَوَّلَهُ تأویلا یعنی فَسَّرَه ‏‏‏‏‏‏"}}، به این کاربرد اشاره دارند<ref>القاموس المحیط، ج‌۲، ص‌۱۲۷۵؛ تاج العروس، ج‌۱۴، ص۳۲، «اول»</ref>؛ اما گاهی [[تأویل]] را به [[کلام]] نسبت می‌دهند؛ ولی [[سیر]] صیرورت با آنچه در بالا آمد متفاوت است. این بار خودِ [[کلام]] است که صیرورت دارد و در ظرفی زمانی تحقق می‌یابد. در این صورت، [[تأویل]] [[کلام]]، همان ظرف استقرار [[کلام]] است. [[اخبار]] مربوط به [[آینده]]، وعده‌ها و وعیدها، در صورتی که صادق باشند، دارای یک ظرف استقرار هستند که همان [[تأویل]] آنها به شمار می‌آید. قرآن‌ [[کریم]] نیز در مورد خبرها می‌گوید: {{متن قرآن|لِّكُلِّ نَبَإٍ مُّسْتَقَرٌّ وَسَوْفَ تَعْلَمُونَ }} <ref> هر خبر را قرارگاهی  است و زودا که بدانید؛ سوره انعام، آیه: ۶۷.</ref><ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/7/10.htm [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۹۰]</ref>.
*تحلیل بالا در مورد کاربرد [[تأویل]] نسبت به [[رؤیا]] و فعل نیز صادق است؛ گاهی می‌گوییم: شخصی [[تأویل]] [[رؤیا]] می‌داند. در اینجا شخص مُؤَوِّل (مُعَبِّر) از یک [[رؤیا]] ـ که طبق فرض رؤیایی نمادین است ـ آغاز می‌کند و به سمت مبدأ این [[رؤیا]]، که [[عالم غیب]] است، حرکت می‌کند و [[حقیقت]] این [[رؤیا]] را در ظرف [[حقیقی]] آن [[مشاهده]] می‌کند. این عمل مُعَبِّر، [[تأویل]] [[رؤیا]] (به معنای مصدری) است که در آن غایتِ [[علمی]] مورد نظر است؛ امّا گاهی [[تأویل]] نسبت به [[رؤیا]] به کار می‌رود و دیگر معبِّر و [[علم]] به [[حقیقت]] ماورایی [[رؤیا]] را منظور نمی‌کنیم، بلکه خود [[رؤیا]] در مسیر زمان صیرورت می‌یابد تا به ظرف استقرار خود برسد. در این صورت، به آنچه تحقق یافته، تأویلِ [[رؤیا]] (به معنای وصفی) گفته می‌شود<ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/7/10.htm [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۹۱]</ref>.
*تحلیل بالا در مورد کاربرد [[تأویل]] نسبت به [[رؤیا]] و فعل نیز صادق است؛ گاهی می‌گوییم: شخصی [[تأویل]] [[رؤیا]] می‌داند. در اینجا شخص مُؤَوِّل (مُعَبِّر) از یک [[رؤیا]] ـ که طبق فرض رؤیایی نمادین است ـ آغاز می‌کند و به سمت مبدأ این [[رؤیا]]، که [[عالم غیب]] است، حرکت می‌کند و [[حقیقت]] این [[رؤیا]] را در ظرف [[حقیقی]] آن [[مشاهده]] می‌کند. این عمل مُعَبِّر، [[تأویل]] [[رؤیا]] (به معنای مصدری) است که در آن غایتِ [[علمی]] مورد نظر است؛ امّا گاهی [[تأویل]] نسبت به [[رؤیا]] به کار می‌رود و دیگر معبِّر و [[علم]] به [[حقیقت]] ماورایی [[رؤیا]] را منظور نمی‌کنیم، بلکه خود [[رؤیا]] در مسیر زمان صیرورت می‌یابد تا به ظرف استقرار خود برسد. در این صورت، به آنچه تحقق یافته، تأویلِ [[رؤیا]] (به معنای وصفی) گفته می‌شود<ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/7/10.htm [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۹۱]</ref>.
*در مورد فعل نیز همین دو گونه [[غایت]] را می‌توان در نظر گرفت: گاهی فعلی را [[تأویل]] می‌کنیم؛ به این معنا که آن را تحلیل روانشناختی می‌کنیم. در اینجا نقطه آغازِ تحلیل، عملی است که از فاعل سرزده است و نقطه پایانِ صیرورت [[فکری]] مؤوِّل، انگیزه‌های [[روانی]] و درونی فاعلِ فعل است، بنابراین اغراضِ فاعل و حکمتهای مورد نظر او در انجام فعل، [[تأویل]] فعل است؛ امّا گاهی خودِ عمل در مسیر زمانْ صیرورت می‌یابد و به فرجامی متناسب با نوع عمل می‌رسد که آن فرجام، تأویلِ آن فعل به شمار می‌آید. معمولا کارهای خوب فرجامی [[نیکو]] و کارهای بد فرجامی بد دارند<ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/7/10.htm [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۹۱]</ref>.
*در مورد فعل نیز همین دو گونه [[غایت]] را می‌توان در نظر گرفت: گاهی فعلی را [[تأویل]] می‌کنیم؛ به این معنا که آن را تحلیل روانشناختی می‌کنیم. در اینجا نقطه آغازِ تحلیل، عملی است که از فاعل سرزده است و نقطه پایانِ صیرورت [[فکری]] مؤوِّل، انگیزه‌های [[روانی]] و درونی فاعلِ فعل است، بنابراین اغراضِ فاعل و حکمتهای مورد نظر او در انجام فعل، [[تأویل]] فعل است؛ امّا گاهی خودِ عمل در مسیر زمانْ صیرورت می‌یابد و به فرجامی متناسب با نوع عمل می‌رسد که آن فرجام، تأویلِ آن فعل به شمار می‌آید. معمولا کارهای خوب فرجامی [[نیکو]] و کارهای بد فرجامی بد دارند<ref>[http://www.maarefquran.com/maarefLibrary/templates/farsi/dmaarefbooks/Books/7/10.htm [[محمد کاظم شاکر|شاکر، محمد کاظم]]، دائرة المعارف قرآن کریم، ج ۷، ص ۹۱]</ref>.
۲۲۴٬۹۰۲

ویرایش