عقل در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

عقل در فقه سیاسی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۳ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۱۵

۱۵۲ بایت اضافه‌شده ، ‏۳ اوت ۲۰۲۱

بدون خلاصۀ ویرایش

دیداریویکی‌متن

Bahmani

مدیران

۱۲۹٬۷۴۳

ویرایش

@@ خط ۸: / خط ۸: @@
 <div style="padding: 0.4em 0em 0.0em;">
-==مقدمه==
+==معناشناسی==
-قوه‌ای که مهیای قبول [[علم]] است، [[علمی]] که از این طریق به [[انسان]] فایده می‌رساند<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۷۷.</ref>. اصل آن به معنای لکنت و بستگی [[زبان]] و چیزی که مانع از [[قول و فعل]] مذموم است<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۶۹.</ref>، در مقابل [[جهل]]. [[تعقل]] یعنی [[شناخت]] آنچه قبلاً می‌دانست<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۱، ص۱۵۹.</ref>؛ [[اندیشیدن]] و دریافتن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۸.</ref>.
+عقل عبارت است از قوه‌ای که مهیای قبول [[علم]] است، [[علمی]] که از این طریق به [[انسان]] فایده می‌رساند<ref>حسین راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن، ص۵۷۷.</ref>. اصل آن به معنای لکنت و بستگی [[زبان]] و چیزی که مانع از [[قول و فعل]] مذموم است<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۴، ص۶۹.</ref>، در مقابل [[جهل]]. [[تعقل]] یعنی [[شناخت]] آنچه قبلاً می‌دانست<ref>خلیل بن احمد فراهیدی، کتاب العین، ج۱، ص۱۵۹.</ref>؛ [[اندیشیدن]] و دریافتن<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۷۷۸.</ref>.
-{{متن قرآن|وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ وَمَا يَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ}}<ref>«و این مثل‌ها را برای مردم می‌زنیم و آنها را جز دانشوران درنمی‌یابند» سوره عنکبوت، آیه ۴۳.</ref>.
+==عقل در قرآن==
+در یکی از آیات قرآن درباره عقل آمده است: {{متن قرآن|وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ وَمَا يَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ}}<ref>«و این مثل‌ها را برای مردم می‌زنیم و آنها را جز دانشوران درنمی‌یابند» سوره عنکبوت، آیه ۴۳.</ref>.
 از واژه‌های مترادف واژه "عقل" در [[قرآن]] واژه "لُبّ" است که با عنوان {{متن قرآن| أُوْلُواْ الأَلْبَابِ}} در [[قرآن کریم]] تکرار شده است. قرآن بر [[عقل]] و تعقل تأکید فراوان دارد: {{متن قرآن|كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ}}<ref>«خداوند این چنین آیات خود را برای شما روشن می‌دارد باشد که شما خرد ورزید» سوره بقره، آیه ۲۴۲.</ref>.<ref>محسن معینی، «عقل»، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ج۲، ص۱۴۶۶.</ref>.
-یکی از [[دلایل]] [[وجوب]] [[بعثت انبیا]]، [[ناتوانی]] [[عقل انسان]] در [[درک]] [[مصالح]] و [[مفاسد]] واقعی که منشأ [[احکام]] و قوانینی است که انسان را به [[سعادت دنیوی]] و [[اخروی]] می‌رساند، می‌باشد؛ لذا بر اساس "قاعده لطف" بر [[خدای تعالی]] [[واجب]] است، عقل انسان را با [[راهنمایی]] به وسیله [[نبوت]] خاص [[هدایت]] نماید<ref>محمدتقی محمدی، ترجمه و شرح باب حادی‌عشر، ج۱، ص۲۵۴.</ref>.
+یکی از [[دلایل]] [[وجوب]] [[بعثت انبیا]]، [[ناتوانی]] [[عقل انسان]] در [[درک]] [[مصالح]] و [[مفاسد]] واقعی که منشأ [[احکام]] و قوانینی است که انسان را به [[سعادت دنیوی]] و [[اخروی]] می‌رساند، است؛ لذا بر اساس "قاعده لطف" بر [[خدای تعالی]] [[واجب]] است، عقل انسان را با [[راهنمایی]] به وسیله [[نبوت]] خاص [[هدایت]] نماید<ref>محمدتقی محمدی، ترجمه و شرح باب حادی‌عشر، ج۱، ص۲۵۴.</ref>.
 عقل در کنار [[کتاب]] (قرآن)، [[سنت]] و [[اجماع]] یکی از [[ادله]] چهارگانه [[شرعی]] است که در [[اصول فقه]] به‌تفصیل درباره [[حجیت]] آن بحث شده است<ref>محمدتقی حکیم، الاصول العامه للفقه المقارن، ص۲۶۳.</ref>. برخی [[مفسران]] عقل را از جنس [[ادراک]] می‌دانند؛ از این حیث که [[قلب]] را به [[تصدیق]] گره می‌زند و محکم می‌کند. [[خداوند]] عقل را در [[جان]] و جبلّت انسان قرار داده است تا [[حق و باطل]] را در [[مقام]] نظر درک کند و [[خیر و شرّ]] و [[منافع]] و مضارّ را در عمل بشناسد. [[حکم عقل]] در موارد نظری، [[حکم]] [[عقل نظری]] و در موارد عمل و مربوط به عمل، حکم [[عقل عملی]] خوانده می‌شود<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۲، ص۲۴۹.</ref>.
+==عقل و سیاست==
 در میان [[اندیشمندان مسلمان]]، این بحث که [[سیاست]] و [[دانش]] [[سیاسی]] در محدوده [[عقل نظری]] است یا [[عقل عملی]]، از مباحث مهم و تأثیرگذار در ایجاد مکاتب سیاسی در دوره میانه [[اسلامی]] است. برای [[فهم]] نسبت دانش سیاسی با [[نصوص دینی]]، مانند [[قرآن کریم]] و [[سنت]]، باید ابتدا عرصه [[علم]] سیاست را در محدوده عقل نظری یا عملی مشخص نمود و سپس رابطه آن را با [[قدرت]] سنجید که دانش مقدم بر قدرت است یا متأخر از آن.
-[[منطق]] درونی منابع و آثار سیاسی (سیاست‌نامه‌ها) در دوره میانه اسلامی، آنها را چونان نتیجه تأملات عقل عملی و علم [[مدنی]] در این دوره نشان می‌دهد که هرگز نمی‌توان به تفکیک و انتزاع آنها از مبانی عقل عملی این دوره [[حکم]] نمود<ref>داود فیرحی، قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام، ص۸۸.</ref>؛ به این ترتیب اینکه دانش سیاسی اسلامی رابطه‌اش با عقل نظری و [[آیات الهی]] چگونه خواهد بود، [[نیازمند]] تأملات بیشتری است.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۴۲۳-۴۲۵.</ref>
+[[منطق]] درونی منابع و آثار سیاسی (سیاست‌نامه‌ها) در دوره میانه اسلامی، آنها را چونان نتیجه تأملات عقل عملی و علم [[مدنی]] در این دوره نشان می‌دهد که هرگز نمی‌توان به تفکیک و انتزاع آنها از مبانی عقل عملی این دوره [[حکم]] نمود<ref>داود فیرحی، قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام، ص۸۸.</ref>؛ به این ترتیب اینکه دانش سیاسی اسلامی رابطه‌اش با عقل نظری و [[آیات الهی]] چگونه خواهد بود، [[نیازمند]] تأملات بیشتری است<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۴۲۳-۴۲۵.</ref>.
 ==منابع==