←پرسشهای وابسته
بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۴۸: | خط ۴۸: | ||
#{{متن قرآن|يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ}}<ref>«به خداوند سوگند میخورند که (سخنی) نگفتهاند در حالی که بیگمان کلمه کفر (آمیز) را بر زبان آوردهاند و پس از اسلام خویش کفر ورزیدهاند و به چیزی دل نهادند که بدان دست نیافتهاند و کینهجویی نکردهاند مگر بدان روی که خداوند و پیامبرش با بخشش خویش آنان را» سوره توبه، آیه ۷۴.</ref> | #{{متن قرآن|يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ مَا قَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَكَفَرُوا بَعْدَ إِسْلَامِهِمْ وَهَمُّوا بِمَا لَمْ يَنَالُوا وَمَا نَقَمُوا إِلَّا أَنْ أَغْنَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ مِنْ فَضْلِهِ فَإِنْ يَتُوبُوا يَكُ خَيْرًا لَهُمْ وَإِنْ يَتَوَلَّوْا يُعَذِّبْهُمُ اللَّهُ عَذَابًا أَلِيمًا فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ وَمَا لَهُمْ فِي الْأَرْضِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ}}<ref>«به خداوند سوگند میخورند که (سخنی) نگفتهاند در حالی که بیگمان کلمه کفر (آمیز) را بر زبان آوردهاند و پس از اسلام خویش کفر ورزیدهاند و به چیزی دل نهادند که بدان دست نیافتهاند و کینهجویی نکردهاند مگر بدان روی که خداوند و پیامبرش با بخشش خویش آنان را» سوره توبه، آیه ۷۴.</ref> | ||
*'''نکته''': در این دوآیه فوق این محور مطرح گردیده است که [[مؤمنان راستین]] [[امیدوار]] به [[فضل]] و عطایای [[خدا]] و رسولش [[محمد]] {{صل}} هستند. این [[امید]] در مقابل [[یأس]] است<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۱۸۱.</ref>. | *'''نکته''': در این دوآیه فوق این محور مطرح گردیده است که [[مؤمنان راستین]] [[امیدوار]] به [[فضل]] و عطایای [[خدا]] و رسولش [[محمد]] {{صل}} هستند. این [[امید]] در مقابل [[یأس]] است<ref>[[محمد جعفر سعیدیانفر|سعیدیانفر]] و [[سید محمد علی ایازی|ایازی]]، [[فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم ج۱ (کتاب)|فرهنگنامه پیامبر در قرآن کریم]]، ج۱، ص ۱۸۱.</ref>. | ||
== | == رجاء در دانشنامه معاصر قرآن کریم == | ||
[[رجاء]] ممدود به معنای [[امید]] داشتن و [[امیدواری]] است و در اصطلاح، [[انتظار]] [[امر]] محبوبی است که اکثر اسباب و موجبات آن، محقق باشد. [[رجا]] مقصور نیز، به معنای اطراف و حاشیه هر شیء است و در اصطلاح، انتظار چیزی است که حصول و وقوعش در حاشیه است، چه از نظر [[زمان]] و چه از نظر مکان، مثلاً در [[آیه]] {{متن قرآن|وَالْمَلَكُ عَلَى أَرْجَائِهَا}}<ref>«و فرشتگان بر کنارههای آن (آسمان) اند» سوره حاقه، آیه ۱۷.</ref>. {{متن قرآن|أَرْجَائِهَا}} (جمع رجا) به این معنا است که چون [[آسمان]] که مکان [[ملائکه]] است، شکافته شود، ایشان بر اطراف آن مجتمع شوند و [[منتظر]] [[امر الهی]] باشند تا درباره [[مؤمن]] و [[کافر]] [[اقدام]] کنند. | |||
رجا مهموز نیز به معنای تأخیر است یعنی انتظار امر [[پسندیده]]، همواره با تأخیر است. [[عرب]] نیز میگوید: {{عربی|أَرْجَأْتُ الشَّیء}} یعنی آن را به تأخیر انداختم<ref>معجم مقاییس اللغه، ج۲، ص۴۹۵ ذیل کلمه.</ref>. | |||
رجا از مفاهیم کلیدی [[قرآن]] است که ۲۸ بار همراه با ریشه و مشتقاتش، در ۲۷ آیه و ۲۱ [[سوره]] به کار رفته است. اصل این واژه به صورت ممدود (الرجاء) است، اما در قرآن به صورت مقصور {{متن قرآن|وَالْمَلَكُ عَلَى أَرْجَائِهَا وَيَحْمِلُ عَرْشَ رَبِّكَ فَوْقَهُمْ يَوْمَئِذٍ ثَمَانِيَةٌ}}<ref>«و فرشتگان بر کنارههای آن (آسمان) اند و در آن روز اورنگ (فرمانفرمایی) پروردگارت را هشت تن (از ایشان) بر فراز سر میبرند» سوره حاقه، آیه ۱۷.</ref> و مهموز رجأ {{متن قرآن|وَآخَرُونَ مُرْجَوْنَ لِأَمْرِ اللَّهِ إِمَّا يُعَذِّبُهُمْ وَإِمَّا يَتُوبُ عَلَيْهِمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ}}<ref>«و دیگرانی هستند که وانهاده به فرمان خداوندند، یا عذابشان میفرماید و یا آنان را میبخشاید و خداوند دانایی فرزانه است» سوره توبه، آیه ۱۰۶.</ref>، {{متن قرآن|قَالُوا أَرْجِهْ وَأَخَاهُ وَأَرْسِلْ فِي الْمَدَائِنِ حَاشِرِينَ}}<ref>«(و به فرعون) گفتند: او و برادرش را باز دار و گردآورندگانی را به شهرها (دنبال جادوگران) بفرست؛» سوره اعراف، آیه ۱۱۱.</ref>، {{متن قرآن|تُرْجِي مَنْ تَشَاءُ مِنْهُنَّ وَتُؤْوِي إِلَيْكَ مَنْ تَشَاءُ وَمَنِ ابْتَغَيْتَ مِمَّنْ عَزَلْتَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْكَ ذَلِكَ أَدْنَى أَنْ تَقَرَّ أَعْيُنُهُنَّ وَلَا يَحْزَنَّ وَيَرْضَيْنَ بِمَا آتَيْتَهُنَّ كُلُّهُنَّ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا فِي قُلُوبِكُمْ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَلِيمًا}}<ref>«(اختیار با توست که موعد) هر یک از آنان را که خواستی واپس افکنی و هر کدام را خواستی نزد خود جای دهی و اگر هر یک از آنان را که وا نهاده بودی بخواهی، بر تو گناهی نیست؛ این، بدان نزدیکتر است که چشم آنان روشن گردد و اندوهگین نگردند و همگی به آنچه تو به آنان دادهای خشنود شوند و خداوند آنچه در دلهایتان میگذرد میداند و خداوند دانای بردبار است» سوره احزاب، آیه ۵۱.</ref> نیز آمده است<ref> العین، ج۶، ص۱۷۶ ذیل کلمه.</ref>. | |||
با توجه به موارد کاربرد این کلمه در متون [[جاهلی]] و قرآن، میتوان به این نتیجه رسید که حوزه معنایی این واژه، بعد از [[نزول قرآن]]، تفاوت چندانی با قبل از [[نزول]] ندارد؛ چراکه از نظر قرآن نیز، این واژه به معنای امید و انتظار، تأخیر و کناره به کار رفته است. البته [[میزان]] استعمال آن بعد از نزول قرآن افزایش یافته است. | |||
در [[قرآن کریم]]، رجا مترادف با [[طمع]] ([[تمایل]] نفس از روی [[حرص]] و آرزوی شدید به چیزی دور از دسترس)، أمل (آرزویی که انتظاری طولانی در آن وجود دارد) و تمنی (میل به حصول امری همراه با تقدیر و اندازهگیری آن) است<ref>لسان العرب، ذیل ریشه کلمه.</ref>. البته معنای واژه [[رجا]]، همراه نوعی تلاش برای رسیدن به [[آرزو]] نیز هست<ref>المیزان، ج۱۳، ص۴۰۵.</ref>. | |||
در برخی [[آیات]]، که [[امید]] با واژههایی مانند عسی و لعل به [[خداوند]] نسبت داده شده، خداوند طبق محاورات عرفی سخن گفته و خواسته با این روش، مخاطب را نسبت به وقوع امری [[امیدوار]] سازد {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ وَاتَّقُوا اللَّهَ رَبَّكُمْ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِنْ بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَلِكَ أَمْرًا}}<ref>«ای پیامبر! چون زنان را طلاق میدهید، هنگام (آغاز) عدهشان طلاق دهید و حساب عده را نگاه دارید و از خداوند- پروردگارتان- پروا کنید؛ آنان را از خانههاشان بیرون نرانید- و خود نیز بیرون نروند- مگر کار ناشایسته آشکاری کرده باشند و اینها احکام خداوند است و هر که از احکام خداوند پا فراتر نهد بیگمان به خویش ستم کرده است؛ تو نمیدانی، شاید خداوند پس از آن فرمانی (تازه) پیش آورد» سوره طلاق، آیه ۱.</ref>. | |||
غزالی مینویسد: [[شایسته]] است [[بنده]] به [[بزرگواری]] خداوند [[گمان]] [[نیکو]] داشته باشد ولی تمنای بیجای [[مغفرت]]، [[حرام]] است. فرق میان آن دو، این است که گمان نیکو پس از [[توبه]] و انجام [[کارهای نیک]] است و تمناو آرزوی بیجا، آن است که آرزوی مغفرت در کار باشد، اما توبه و [[نیکوکاری]] نباشد<ref>کشاف اصطلاح الفنون، ج۱، ص۸۴۳، ذیل واژه رجا.</ref>. | |||
در [[بینش]] [[قرآن]]، اموری همچون [[لقای الهی]] {{متن قرآن|قُلْ إِنَّمَا أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحَى إِلَيَّ أَنَّمَا إِلَهُكُمْ إِلَهٌ وَاحِدٌ فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا}}<ref>«بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی میشود که خدای شما خدایی یگانه است؛ پس هر کس به لقای پروردگارش امید دارد باید کاری شایسته کند و در پرستش پروردگارش هیچ کس را شریک نسازد» سوره کهف، آیه ۱۱۰.</ref> و [[رحمت الهی]] {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«بیگمان کسانی که ایمان آوردند و در راه خداوند هجرت و جهاد کردند، به بخشایش خداوند امید دارند و خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۱۸.</ref>، سبب القای امید میشود؛ ولی برخی امور دیگر، مانند [[ایمان به خداوند]]، [[هجرت]]، [[جهاد]] {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أُولَئِكَ يَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«بیگمان کسانی که ایمان آوردند و در راه خداوند هجرت و جهاد کردند، به بخشایش خداوند امید دارند و خداوند آمرزندهای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۲۱۸.</ref>، [[تلاوت قرآن]]، [[نماز]]، [[انفاق]] {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ}}<ref>«کسانی که کتاب خداوند را میخوانند و نماز را برپا میدارند و از آنچه روزیشان کردهایم پنهان و آشکار میبخشند، به داد و ستدی امید بستهاند که هرگز زیان ندارد» سوره فاطر، آیه ۲۹.</ref>، [[ایام الله]] {{متن قرآن|قُلْ لِلَّذِينَ آمَنُوا يَغْفِرُوا لِلَّذِينَ لَا يَرْجُونَ أَيَّامَ اللَّهِ لِيَجْزِيَ قَوْمًا بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ}}<ref>«به مؤمنان بگو، از کسانی که به «روزهای خداوند» امیدی ندارند درگذرند تا (خداوند، هر) قومی را برابر با کارهایی که میکردهاند کیفر دهد» سوره جاثیه، آیه ۱۴.</ref> و [[صبر]] {{متن قرآن|وَلَا تَهِنُوا فِي ابْتِغَاءِ الْقَوْمِ إِنْ تَكُونُوا تَأْلَمُونَ فَإِنَّهُمْ يَأْلَمُونَ كَمَا تَأْلَمُونَ وَتَرْجُونَ مِنَ اللَّهِ مَا لَا يَرْجُونَ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا}}<ref>«و در پیجویی گروه (مشرکان) سست نشوید، اگر شما (در پیکار با آنها) به رنج افتادهاید آنان نیز چون شما به رنج افتادهاند و شما به خداوند امیدی دارید که آنان ندارند و خداوند دانایی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۱۰۴.</ref>، سبب تقویت امید [[آدمی]] میگردند. | |||
امید یکی از اصطلاحات کلیدی قرآن است که دارای [[همبستگی]] با شبکه مفاهیم قرآن شامل: [[انتظار]]، وقوع امر مسرت بخش، [[ترس]]، [[اصلاح]] نفس، [[هدایت]] و [[اطمینان]] است؛ لذا از این حوزه معنایی فهمیده میشود که [[انسان]] امیدوار، در انتظار[[امر]] محبوبی است که وقوعش با تأخیر است و چون میترسد که بدانچه امید دارد، نرسد از این رو در پرتو اصلاح نفس، [[خلوص نیت]] و انجام [[اعمال]] صالحی که مفید حال او باشند، همواره تلاش مینماید تا به امید خویش برسد و همین، سبب بازگشت و هدایت او به سوی خداوند میشود. همچنین باعث جلب اطمینان و ایجاد [[آرامش]] در درون او میگردد. | |||
از نظر [[اخلاقی]]، [[امید]] یکی از [[صفات پسندیده]] است که در متون [[اسلامی]] همراه با [[خوف]] میآید تا بدین وسیله دو نیروی [[خوف و رجا]]، که عامل اصلی [[تکامل]] است، یکسان بر انگیخته گردند. [[امام علی]]{{ع}} میفرماید: چنان از [[خدا]] بترس که گویی اگر [[طاعات]] همه [[اهل]] [[زمین]] را داشته باشی از تو قبول نخواهد کرد و چنان به او [[امیدوار]] باش که گویی اگر همه [[گناهان]] زمینیان را کرده باشی، تو را خواهد آمرزید<ref>جامع السعادات، ص۱۵۶-۱۵۷.</ref>. | |||
در [[بینش]] عرفا نیز [[سلوک]]، میان [[خوف و رجا]] است تا [[عاصی]] [[استغفار]] را ترک نکند و امیدوار [[مغرور]] نگردد. تعبیر [[قرآن]] نیز چنین است: {{متن قرآن|وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا}}<ref>«و او را با بیم و امید بخوانید» سوره اعراف، آیه ۵۶.</ref> و کسی که [[اهل]] [[سیر و سلوک]] است، بیکار نمینشیند. [[امام صادق]]{{ع}} میفرماید: [[مؤمن]]، مؤمن نباشد تا آنکه ترسان و امیدوار باشد و ترسان و امیدوار نباشد تا آنکه برای آنچه میترسد و امیدوار است، عمل کند<ref>الکافی، ج۲، ص۷۱.</ref>. | |||
اصطلاح [[رجا]] در قرآن نشانههایی از یک مفهوم و [[تصور]] [[دینی]] خاص است که [[آرامش]] و [[اطمینان]] در [[روان آدمی]] را به دنبال دارد و او را به سوی تلاش جهت رسیدن به [[هدف]] سوق میدهد و در [[فرهنگ قرآنی]] دارای اهمیت ویژهای است. از نظر [[امیرمؤمنان]]{{ع}}، امیدبخشترین [[آیه]]، آیه {{متن قرآن|وَأَقِمِ الصَّلَاةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ}}<ref>«و نماز را در دو سوی روز و ساعتی از آغاز شب بپا دار؛ بیگمان نیکیها بدیها را میزدایند؛ این یادکردی برای یادآوران است» سوره هود، آیه ۱۱۴.</ref> است. البته برخی نیز [[آیات]] {{متن قرآن|وَمَا كَانَ لِنَفْسٍ أَنْ تَمُوتَ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ كِتَابًا مُؤَجَّلًا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الدُّنْيَا نُؤْتِهِ مِنْهَا وَمَنْ يُرِدْ ثَوَابَ الْآخِرَةِ نُؤْتِهِ مِنْهَا وَسَنَجْزِي الشَّاكِرِينَ}}<ref>«و هیچ کس جز به اذن خداوند نخواهد مرد؛ که سرنوشتی است «با هنگام» و هر کس پاداش این جهان را بخواهد به او از آن میدهیم و آنکه بهره جهان واپسین را بجوید از آن به او خواهیم داد؛ و به زودی سپاسگزاران را پاداش میدهیم» سوره آل عمران، آیه ۱۴۵.</ref>، {{متن قرآن|وَمَنْ يَعْمَلْ سُوءًا أَوْ يَظْلِمْ نَفْسَهُ ثُمَّ يَسْتَغْفِرِ اللَّهَ يَجِدِ اللَّهَ غَفُورًا رَحِيمًا}}<ref>«و هر کس کار بدی کند یا بر خود ستم روا دارد سپس از خداوند آمرزش بخواهد خداوند را آمرزندهای بخشاینده خواهد یافت» سوره نساء، آیه ۱۱۰.</ref>، {{متن قرآن|قُلْ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ}}<ref>«بگو: ای بندگان من که با خویش گزافکاری کردهاید! از بخشایش خداوند ناامید نباشید که خداوند همه گناهان را میآمرزد؛ بیگمان اوست که آمرزنده بخشاینده است» سوره زمر، آیه ۵۳.</ref> و... را، به عنوان امیدبخشترین آیات ذکر کردهاند<ref>محجة البیضاء، ج۷، ص۲۴۹.</ref>. | |||
بحث [[ناامیدی]] در قرآن از راه کلیدواژههایی همچون [[یأس]] (قطع شدن [[آرزوها]]){{متن قرآن|وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَلِقَائِهِ أُولَئِكَ يَئِسُوا مِنْ رَحْمَتِي وَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ}}<ref>«و کسانی که به آیات خداوند و لقای او کفر ورزیدهاند از بخشایش من ناامیدند و آنان را عذابی دردناک خواهد بود» سوره عنکبوت، آیه ۲۳.</ref> و قنوط (ناامیدی از رسیدن به هدف) {{متن قرآن|قَالُوا بَشَّرْنَاكَ بِالْحَقِّ فَلَا تَكُنْ مِنَ الْقَانِطِينَ}}<ref>«گفتند: ما به تو نویدی راستین میدهیم و از ناامیدان مباش» سوره حجر، آیه ۵۵.</ref> و إبلاس ([[حزن]] ناشی از یأس شدید) {{متن قرآن|وَإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلِ أَنْ يُنَزَّلَ عَلَيْهِمْ مِنْ قَبْلِهِ لَمُبْلِسِينَ}}<ref>«و به راستی پیش از آنکه بر آنان فرو فرستاده شود- (درست) پیش از آن- نومید بودند. » سوره روم، آیه ۴۹.</ref> قابل پیگیری است<ref>لسان العرب، ذیل ریشه کلمه.</ref>. | |||
در [[مذمت]] یأس و ناامیدی همین بس که گفتهاند: این صفت، [[آدمی]] را از [[محبت خدا]] که ریشه تمامی [[فضائل]] و بالاترین آنها است، باز میدارد. [[حضرت رسول]]{{صل}} میفرمود: «اگر بدانید آنچه را من میدانم، کم خواهید خندید و بسیار خواهید گریست. به بیابانها خواهید رفت، بر سینههای خود خواهید زد و به [[پروردگار]] [[پناه]] خواهید برد. در این هنگام [[جبرئیل]] نازل شد و گفت: پروردگارت میفرماید: [[بندگان]] مرا از من [[ناامید]] مکن»<ref>بحارالانوار، ج۶۳، ص۱۷۶.</ref>. | |||
با بررسی آیات مشتمل بر واژگان [[امید]]، میتوان به این نکته دست یافت که گرچه امید، ماهیتی مثبت و [[پسندیده]] دارد؛ اما از آنجا که عوامل پدیدآورنده آن، ممکن است ماهیتی [[حقیقی]] یا کاذب داشته باشند میتوان به تقسیم آن به صورت زیر پرداخت: | |||
#'''[[امید]] صادق و حقیقی:''' مربوط به اموری است که در جهت [[رضای الهی]] و هماهنگ با [[واقعیت]] وجودی [[انسان]] است و به دوگونه در [[قرآن]] مطرح گردیده: امید به [[آخرت]] و برخورداری از [[رحمت الهی]] (شامل عموم [[مؤمنان]] میگردد) و امید به لقای [[خدا]] (که شامل [[انسانهای کامل]] است). | |||
#'''امید کاذب و مجازی:''' مربوط به اموری است که رضای الهی در آن لحاظ نمیگردد و حاصل [[وسوسههای نفس]] یا القائات [[شیطان]] است {{متن قرآن|وَلَأُضِلَّنَّهُمْ وَلَأُمَنِّيَنَّهُمْ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُبَتِّكُنَّ آذَانَ الْأَنْعَامِ وَلَآمُرَنَّهُمْ فَلَيُغَيِّرُنَّ خَلْقَ اللَّهِ وَمَنْ يَتَّخِذِ الشَّيْطَانَ وَلِيًّا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَقَدْ خَسِرَ خُسْرَانًا مُبِينًا}}<ref>«و بیگمان آنان را گمراه میکنم و به آرزو (های دور و دراز) میافکنم و به آنان فرمان میدهم آنگاه گوش چارپایان را (به خرافهپرستی) میشکافند و به آنان فرمان میدهم آنگاه آفرینش خداوند را دگرگونه میسازند؛ و هر که به جای خداوند، شیطان را به یاوری برگزیند زیانی آشکار کرده است» سوره نساء، آیه ۱۱۹.</ref>.<ref>[[زهرا محققیان|محققیان، زهرا]]، [[رجاء (مقاله)|مقاله «رجاء»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]</ref> | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||