بدون خلاصۀ ویرایش
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-==پانویس== +== پانویس ==)) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
==[[برخورداری از علم ویژه]]== | ==[[برخورداری از علم ویژه]]== | ||
[[روایات]] صادر شده از [[امام باقر]]{{ع}} خود به دو دسته تقسیم میشود. ایشان در برخی بیانات خود، همچون [[امام سجاد]]{{ع}} تنها به بیان {{متن حدیث|نَحْنُ خُزَّانُ اللَّهِ}} بسنده کردهاند؛ چنانکه به [[جابر جعفی]] فرمودند: "به [[خدا]] [[سوگند]]، ما خازنان در [[آسمان]] و خازنان او در زمینیم"<ref>{{متن حدیث|وَ اللَّهِ إِنَّا لَخُزَّانُ اللَّهِ فِي سَمَائِهِ وَ خُزَّانُهُ فِي أَرْضِهِ}}. محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۰۴.</ref>. | |||
[[ابو حمزه ثمالی]] نیز در ضمن روایتی صحیح، از ایشان [[نقل]] میکند که فرمودند: "همانا از ماست خازنان [[خدا]] در [[زمین]] و خازنان او در [[آسمان]]. ما خازنان او بر طلا و نقره نیستیم"<ref>محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۰۴.</ref>. | |||
[[امام باقر]]{{ع}} در [[روایات]] دیگری، این مفهوم را بیشتر [[تبیین]] کردهاند و [[امامان]]{{عم}} را خازنان [[خدا]] بر [[علم]] او معرفی کردهاند؛ چنانکه [[سورة بن کلیب]] در روایتی صحیح، از ایشان [[نقل]] کرد که فرمودند: "به [[خدا]] [[سوگند]]، همانا ما خازنان [[خدا]] در [[آسمان]] و زمینش هستیم، اما نه بر طلا و نقره، بلکه بر [[علم]] او"<ref>{{متن حدیث|وَ اللَّهِ إِنَّا لَخُزَّانُ اللَّهِ فِي سَمَائِهِ وَ أَرْضِهِ لَا عَلَى ذَهَبٍ وَ لَا عَلَى فِضَّةٍ إِلَّا عَلَى عِلْمِهِ}}. محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۹۲. برای تفصیل بیشتر در این باره، ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۰۴.</ref>. | |||
در دوران [[امام صادق]]{{ع}} نیز این تعبیر کاربرد گستردهای داشته است؛ چنانکه در ضمن [[روایی]] صحیح، به ابن ابی [[یعفور]] فرمودند: "ما [[حجتهای خدا]] میان [[بندگان]] او و خازنانش بر [[علم]] اوییم"<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۱۹۳. این روایت با سند دیگری در دیگر متون روایی نیز نقل شده است. ر.ک: محمد بن حسن صفار، بصائر الدرجات، ص۱۰۴ و ۱۰۵.</ref>. | |||
در همین باره [[امام هادی]]{{ع}} نیز در فرازی از [[زیارت جامعه کبیره]] فرمودند: "سلام بر شما! ای [[خاندان]] [[نبوت]]... و خازنان [[علم]]!"<ref>شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۶۱۰.</ref> | |||
اگرچه براساس روایاتی که تاکنون [[نقل]] شد، ثابت گردید که متعلق واژه خزّان، همان [[علم]] خداست، [[تعیین]] قلمرو این [[علم]]، تبیینی دیگر میطلبد. در [[روایات]] فراوانی به ابعاد [[علم امامان]] اشاره شده است که پرداختن به آنها خارج از موضوع این نوشتار است و مجالی دیگر میطلبد؛ اما به لحاظ مفهومشناسی، میتوان از برخی [[روایات]] استفاده کرد و به بعضی از جهات این مسئله پی برد؛ برای نمونه، روایتی صحیح از [[امام صادق]]{{ع}} [[نقل]] شده است که به سورة بن کلیب فرمودند: "به [[خدا]] [[سوگند]]، یا [[سوره]]! همانا ما خازنان [[علم]] [[خدا]] در آسمانیم و همانا ما خازنان [[علم]] [[خدا]] در زمینیم"<ref>{{متن حدیث|وَ اللَّهِ يَا سَوْرَةُ إِنَّا لَخُزَّانُ عِلْمِ اللَّهِ فِي السَّمَاءِ وَ إِنَّا لَخُزَّانُ عِلْمِ اللَّهِ فِي الْأَرْضِ}}. محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۸، ص۳۳۴.</ref>. | |||
به نظر میرسد، مقصود از [[علم]] [[خدا]] در آسمان و زمین، خصوص [[آسمان]] و [[زمین]] یا موجودات آسمانی و زمینی نیست، بلکه این تعبیر در [[حقیقت]]، بیانی برای اشاره به تمام [[علم]] [[خداوند]] علیم است. افزون بر آن، روایاتی که به طور مطلق [[امامان]] را {{متن حدیث|خُزَّانُ عِلْمِ اللَّهِ}} معرفی میکنند نیز مؤید بر این مدعایند. | |||
بر اساس آنچه که [[گذشت]]، میتوان گفت [[علوم]] [[امامان]]{{عم}}: | |||
#به [[علم]] خاصی محدود نیست؛ | #به [[علم]] خاصی محدود نیست؛ | ||
#از آنجا که عنوان [[علم]] [[خدا]] بر این [[علوم]] اطلاق شده است، خطاناپذیرند، | #از آنجا که عنوان [[علم]] [[خدا]] بر این [[علوم]] اطلاق شده است، خطاناپذیرند، | ||
#[[خداوند متعال]] این [[علوم]] را به [[امامان]]{{عم}} عطا کرده است<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[معنا و چیستی امامت در قرآن سنت و آثار متکلمان (کتاب)|معنا و چیستی امامت در قرآن سنت و آثار متکلمان]]، ص ۳۲۳.</ref>. | #[[خداوند متعال]] این [[علوم]] را به [[امامان]]{{عم}} عطا کرده است<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[معنا و چیستی امامت در قرآن سنت و آثار متکلمان (کتاب)|معنا و چیستی امامت در قرآن سنت و آثار متکلمان]]، ص ۳۲۳.</ref>. | ||
[[امام هادی]] کسی است که [[مردم]] را [[هدایت]] میکند، از اینرو،[[دست]] کم باید [[علوم]] لازم برای [[هدایت]] [[انسانها]] را به طور واقعی و [[خطاناپذیر]] در [[اختیار]] داشته باشد و در غیر این صورت، غرض از [[نصب]] او نقض خواهد شد. [[امام صادق]]{{ع}} نیز از [[حضرت رسول]]{{صل}} [[نقل]] میکند که فرمود: “اهل [[بیت]] من [[هادیان]] پس از مناند. [[خداوند]] [[فهم]] و [[علم]] مرا به آنها داده است”<ref>محمد بن حسن طوسی، تهذیب الاحکام، ج۶، ص۴۹.</ref>. بر اساس [[روایت]] مزبور، [[خداوند متعال]] [[علمی]] که به [[پیامبر]]{{صل}} داده، به [[امامان]] [[هادی]] نیز عطا فرموده است<ref>[[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[معنا و چیستی امامت در قرآن سنت و آثار متکلمان (کتاب)|معنا و چیستی امامت در قرآن سنت و آثار متکلمان]]، ص ۳۶۴.</ref>. | |||
==علم لدنّی اهل بیت{{عم}} در روایات== | ==علم لدنّی اهل بیت{{عم}} در روایات== | ||
و اما روایاتی که درباره [[علم ویژه]] [[اهل بیت]]{{عم}} و [[اخبار غیبی]] و [[معجزات]] [[علمی]] ایشان وجود دارد آنقدر زیاد است که [[تواتر معنوی]] در اینباره حاصل شده است و [[اطمینان]] کامل به صدور فیالجمله آنها از [[معصوم]] و در نتیجه علم ویژه اهل بیت{{عم}} حاصل میشود. درباره کثرت این [[اخبار]] تعبیرات مختلفی از سوی [[علما]] به کار رفته است، مثلِ [[روایات]] متضافره، روایات متکاثره، [[احادیث]] متواتره، اخبار مالایحصی و.... | و اما روایاتی که درباره [[علم ویژه]] [[اهل بیت]]{{عم}} و [[اخبار غیبی]] و [[معجزات]] [[علمی]] ایشان وجود دارد آنقدر زیاد است که [[تواتر معنوی]] در اینباره حاصل شده است و [[اطمینان]] کامل به صدور فیالجمله آنها از [[معصوم]] و در نتیجه علم ویژه اهل بیت{{عم}} حاصل میشود. درباره کثرت این [[اخبار]] تعبیرات مختلفی از سوی [[علما]] به کار رفته است، مثلِ [[روایات]] متضافره، روایات متکاثره، [[احادیث]] متواتره، اخبار مالایحصی و... . | ||
برای نمونه [[علامه طباطبایی]] در اینباره فرموده است: «از روایات متعدده و متکاثره که به حد و [[حصر]] نمیآیند و نه یکی دو تا، استفاده میشود که [[ائمه]] به آنچه بوده و خواهد بود و به هر ذره عالم و به همه چیز [[آگاه]] هستند و [[امام]] به [[اذن خداوند]] به همه حقایق عالم - هرطور که باشند اعم از محسوس و غیرمحسوس و آسمانی و گذشته و [[آینده]] - [[آگاهی]] دارد»<ref>ر.ک: المیزان، ج۱۸، ص۲۰۷؛ علم امام، ص۱۵۸ و ۱۷۱ و ۳۲۵ و ۳۳۳ و ۳۵۲ و ۳۵۶ و ۵۴۸ و ۵۸۴ و ۶۰۱.</ref>. برخی دیگر درباره علم ویژه اهل بیت{{عم}} ادعای [[اجماع]] کردهاند<ref>رساله کیفیت علم امام، محمدتقی برغانی (شهید ثالث)؛ ر.ک: علم امام، ص۱۲۶.</ref>. با توجه به توضیحی که در بررسی روش [[فهم]] [[حدیثی]] [[شیعه]] دادیم [[نفوذ]] این همه روایات ازسوی [[غلات]] در مجامع حدیثی معتبر امری محال خواهد بود، روایاتی که به مضمون آنها ائمه{{عم}} [[حجت خداوند]] و [[شاهدان]] [[خداوند]] بر [[خلق]] هستند، [[علم]] به ائمه داده شده و در سینه آنها ثبت است، خداوند ائمه را برگزید و کتابش را به ایشان [[ارث]] داد، ائمه [[معدن علم]] و شجره [[نبوت]] هستند، ائمه علم [[انبیاء]] و [[اولیاء]] را به ارث بردهاند، ائمه مؤید به [[روحالقدس]] هستند، [[مصحف]] و [[جامعه]] و [[جفر]] دارند و مورد [[تحدیث]] و تفهیم قرار میگیرند، ائمه [[راسخین در علم]] و [[عالمان]] [[واقعی]] هستند، همه کتب [[الهی]] و [[اسم اعظم]] در نزد ائمه است، در هر [[شب جمعه]] به [[علم ائمه]] اضافه میشود، میدانند چه زمانی میمیرند<ref>ر.ک: کافی، کتاب الحجة، باب ۲۱ تا ۴۵.</ref> و.... برای نمونه چند [[حدیث]] را در اینباره مطرح میکنیم: | برای نمونه [[علامه طباطبایی]] در اینباره فرموده است: «از روایات متعدده و متکاثره که به حد و [[حصر]] نمیآیند و نه یکی دو تا، استفاده میشود که [[ائمه]] به آنچه بوده و خواهد بود و به هر ذره عالم و به همه چیز [[آگاه]] هستند و [[امام]] به [[اذن خداوند]] به همه حقایق عالم - هرطور که باشند اعم از محسوس و غیرمحسوس و آسمانی و گذشته و [[آینده]] - [[آگاهی]] دارد»<ref>ر.ک: المیزان، ج۱۸، ص۲۰۷؛ علم امام، ص۱۵۸ و ۱۷۱ و ۳۲۵ و ۳۳۳ و ۳۵۲ و ۳۵۶ و ۵۴۸ و ۵۸۴ و ۶۰۱.</ref>. برخی دیگر درباره علم ویژه اهل بیت{{عم}} ادعای [[اجماع]] کردهاند<ref>رساله کیفیت علم امام، محمدتقی برغانی (شهید ثالث)؛ ر.ک: علم امام، ص۱۲۶.</ref>. با توجه به توضیحی که در بررسی روش [[فهم]] [[حدیثی]] [[شیعه]] دادیم [[نفوذ]] این همه روایات ازسوی [[غلات]] در مجامع حدیثی معتبر امری محال خواهد بود، روایاتی که به مضمون آنها ائمه{{عم}} [[حجت خداوند]] و [[شاهدان]] [[خداوند]] بر [[خلق]] هستند، [[علم]] به ائمه داده شده و در سینه آنها ثبت است، خداوند ائمه را برگزید و کتابش را به ایشان [[ارث]] داد، ائمه [[معدن علم]] و شجره [[نبوت]] هستند، ائمه علم [[انبیاء]] و [[اولیاء]] را به ارث بردهاند، ائمه مؤید به [[روحالقدس]] هستند، [[مصحف]] و [[جامعه]] و [[جفر]] دارند و مورد [[تحدیث]] و تفهیم قرار میگیرند، ائمه [[راسخین در علم]] و [[عالمان]] [[واقعی]] هستند، همه کتب [[الهی]] و [[اسم اعظم]] در نزد ائمه است، در هر [[شب جمعه]] به [[علم ائمه]] اضافه میشود، میدانند چه زمانی میمیرند<ref>ر.ک: کافی، کتاب الحجة، باب ۲۱ تا ۴۵.</ref> و.... برای نمونه چند [[حدیث]] را در اینباره مطرح میکنیم: | ||