نافرمانی مدنی: تفاوت میان نسخهها
جز
جایگزینی متن - 'رحم' به 'رحم'
جزبدون خلاصۀ ویرایش |
جز (جایگزینی متن - 'رحم' به 'رحم') |
||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
====[[روایات]]==== | ====[[روایات]]==== | ||
در این زمینه، هم اسنادی مکتوب از [[رسول خدا]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} وجود دارد و هم شواهد [[تاریخی]] [[گواه]] است. در موارد متعددی از رسول خدا{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} [[نقل]] شده که وقتی کسی را بهعنوان [[نماینده]] خود به [[امارت]] [[شهر]] یا منطقهای اعزام میکردند، به مردم توصیه میکردند که از “دستورهای بر [[حق]] و منطبق بر شرع” وی اطاعت کنند. [[مقید]] کردن “وجوب اطاعت” مردم از [[کارگزاران حکومتی]] به “مطابقت [[دستور]] آنها با حق” [[شاهد]] بر آن است که اطاعت از [[زمامداران]] غیرمعصوم مطلق نبوده و مشروط است. معنا و مفهوم آن این است: در صورتی که زمامدار [[دستوری]] برخلاف حق و دستور [[شرع]] صادر کند، اطاعتش واجب نیست. “عدم [[وجوب]] اطاعت” به معنای “جواز [[سرپیچی]] از دستور” است که همان “مقاومت و نافرمانی مدنی” است، به چند نمونه از این موارد توجه کنید: | در این زمینه، هم اسنادی مکتوب از [[رسول خدا]]{{صل}} و [[امامان معصوم]]{{عم}} وجود دارد و هم شواهد [[تاریخی]] [[گواه]] است. در موارد متعددی از رسول خدا{{صل}} و [[امام علی]]{{ع}} [[نقل]] شده که وقتی کسی را بهعنوان [[نماینده]] خود به [[امارت]] [[شهر]] یا منطقهای اعزام میکردند، به مردم توصیه میکردند که از “دستورهای بر [[حق]] و منطبق بر شرع” وی اطاعت کنند. [[مقید]] کردن “وجوب اطاعت” مردم از [[کارگزاران حکومتی]] به “مطابقت [[دستور]] آنها با حق” [[شاهد]] بر آن است که اطاعت از [[زمامداران]] غیرمعصوم مطلق نبوده و مشروط است. معنا و مفهوم آن این است: در صورتی که زمامدار [[دستوری]] برخلاف حق و دستور [[شرع]] صادر کند، اطاعتش واجب نیست. “عدم [[وجوب]] اطاعت” به معنای “جواز [[سرپیچی]] از دستور” است که همان “مقاومت و نافرمانی مدنی” است، به چند نمونه از این موارد توجه کنید: | ||
#[[پیامبر اکرم]]{{صل}} به هنگام اعزام [[علاء بن حضرمی]]، به [[ولایت]] [[بحرین]]، در نامهای به [[مردم]] نوشتند: {{متن حدیث|فإنی قد بعثت إلیکم العلاء بن الحضرمی، و أمرته أن یتقی الله وحده لا شریک له و أن یلین فیکم الجناح ویحسن فیکم السیرة ویحکم بینکم و بین من لقاه من الناس بما أمر الله فی کتابه من العدل و أمرتکم بطاعته اذا فعل ذلک، فإن حکم فعدل و قسم فأقسط و استرحم فرحم فاسمعوا له و أطیعوا و أحسنوا مؤازرته و معونته}}؛ علاء بن حضرمی را به سوی شما گسیل کردم و به او [[دستور]] دادم که تنها از خدایی که شریکی ندارد، [[پروا]] کند، و در میان شما [[فروتنی]] پیشه نماید و [[رفتار نیکو]] داشته باشد و در [[مقام]] [[داوری]] به [[عدالت]] [[رفتار]] کند، و شما را به [[اطاعت]] از او فراخواندم اگر او به وظایفش عمل کرد، اگر به عدالت [[حکم]] راند، و با [[قسط]] تقسیم نمود و به کسانی که خواهان | #[[پیامبر اکرم]]{{صل}} به هنگام اعزام [[علاء بن حضرمی]]، به [[ولایت]] [[بحرین]]، در نامهای به [[مردم]] نوشتند: {{متن حدیث|فإنی قد بعثت إلیکم العلاء بن الحضرمی، و أمرته أن یتقی الله وحده لا شریک له و أن یلین فیکم الجناح ویحسن فیکم السیرة ویحکم بینکم و بین من لقاه من الناس بما أمر الله فی کتابه من العدل و أمرتکم بطاعته اذا فعل ذلک، فإن حکم فعدل و قسم فأقسط و استرحم فرحم فاسمعوا له و أطیعوا و أحسنوا مؤازرته و معونته}}؛ علاء بن حضرمی را به سوی شما گسیل کردم و به او [[دستور]] دادم که تنها از خدایی که شریکی ندارد، [[پروا]] کند، و در میان شما [[فروتنی]] پیشه نماید و [[رفتار نیکو]] داشته باشد و در [[مقام]] [[داوری]] به [[عدالت]] [[رفتار]] کند، و شما را به [[اطاعت]] از او فراخواندم اگر او به وظایفش عمل کرد، اگر به عدالت [[حکم]] راند، و با [[قسط]] تقسیم نمود و به کسانی که خواهان رحم و [[شفقت]] بودند، رحم و شفقت کرد، به فرامینش گوش کنید، و اطاعتش نمایید، و به [[نیکی]] [[یاری]] و حمایتش کنید<ref>احمدی میانجی، مکاتیب الرسول، ج۲، ص۶۱۹.</ref>؛ | ||
#[[امام علی]]{{ع}} پس از [[نصب]] [[مالک اشتر]] به ولایت [[مصر]]، طی نامهای به مردم این دیار ضمن معرفی [[مالک]] و [[تجلیل]] از وی، مینویسد: {{متن حدیث|فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا أَمْرَهُ فِيمَا طَابَقَ الْحَقَّ}}<ref>نهجالبلاغه، نامه ۳۸.</ref>؛ “به سخنش گوش فرا دهید، و از او اطاعت کنید در آنچه که [[مطابق با حق]] است”. ملاحظه میشود که هم [[رسول خدا]]{{صل}} و هم [[امیرمؤمنان]]{{ع}} از مردم [[انتظار]] “اطاعت مطلق” از [[کارگزاران]] خویش را نداشته و چنین توصیهای هم به آنان نکردهاند، بلکه [[مقید]] بودهاند که “قید و شرط” اطاعت از آنان را هم بیان کنند تا نه کارگزارشان چنین توقعی داشته باشد و نه مردم [[تصور]] کنند که [[وظیفه]] دارند از کارگزاران بهطور مطلق [[اطاعت]] کنند؛ | #[[امام علی]]{{ع}} پس از [[نصب]] [[مالک اشتر]] به ولایت [[مصر]]، طی نامهای به مردم این دیار ضمن معرفی [[مالک]] و [[تجلیل]] از وی، مینویسد: {{متن حدیث|فَاسْمَعُوا لَهُ وَ أَطِيعُوا أَمْرَهُ فِيمَا طَابَقَ الْحَقَّ}}<ref>نهجالبلاغه، نامه ۳۸.</ref>؛ “به سخنش گوش فرا دهید، و از او اطاعت کنید در آنچه که [[مطابق با حق]] است”. ملاحظه میشود که هم [[رسول خدا]]{{صل}} و هم [[امیرمؤمنان]]{{ع}} از مردم [[انتظار]] “اطاعت مطلق” از [[کارگزاران]] خویش را نداشته و چنین توصیهای هم به آنان نکردهاند، بلکه [[مقید]] بودهاند که “قید و شرط” اطاعت از آنان را هم بیان کنند تا نه کارگزارشان چنین توقعی داشته باشد و نه مردم [[تصور]] کنند که [[وظیفه]] دارند از کارگزاران بهطور مطلق [[اطاعت]] کنند؛ | ||
#جمله معروفی است از [[رسول خدا]]{{صل}} که [[ائمّه هدی]]{{عم}} نیز در موارد متعددی بدان استناد جستهاند. ممکن است [[سند]] قابل اعتمادی هم نداشته باشد، ولی گذشته از آنکه بهطور کلی این [[حدیث]] [[ارشاد]] به [[حکم عقل]] است، چون [[عقل]] اطاعت [[بنده]] [[خدا]] را به بهای [[معصیت خدا]] مجاز نمیداند<ref>خوئی، معتمد العروة الشیعه الوثقی، ج۱، ص۶۰.</ref>؛ به [[دلیل]] [[کثرت]] [[نقل]] این جمله از [[پیامبر]] و [[ائمه]]، تردیدی در صدور آن از پیامبر و [[امامان معصوم]] وجود ندارد. آن جمله این است: {{متن حدیث|لَا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِي مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ}}<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۱۵۴، أبواب وجوب الحج، باب ۵۹، ح۷؛ هندی، کنز العمّال، ج۵، ص۷۹۲، ح۱۴۴۰۱؛ ابنابیجمهور، عوالی اللئالی، ج۱، ص۴۴۴، ح۱۶۴.</ref>؛ “از مخلوق نباید اطاعت کرد در [[راه]] [[معصیت]] خالق”. [[شیخ صدوق]] آن را از الفاظ رسول خدا دانسته<ref>شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۳۷۶.</ref>، [[محدثان]] دیگر مضمون حدیث را مسلّم دانستهاند که با [[روایات]] فراوان دیگری [[تأیید]] میشود، بهگونهای که هیچ [[مسلمانی]] نمیتواند آن را [[انکار]] کند<ref>مازندرانی، شرح کافی، ج۵، ص۳۰۰.</ref>. | #جمله معروفی است از [[رسول خدا]]{{صل}} که [[ائمّه هدی]]{{عم}} نیز در موارد متعددی بدان استناد جستهاند. ممکن است [[سند]] قابل اعتمادی هم نداشته باشد، ولی گذشته از آنکه بهطور کلی این [[حدیث]] [[ارشاد]] به [[حکم عقل]] است، چون [[عقل]] اطاعت [[بنده]] [[خدا]] را به بهای [[معصیت خدا]] مجاز نمیداند<ref>خوئی، معتمد العروة الشیعه الوثقی، ج۱، ص۶۰.</ref>؛ به [[دلیل]] [[کثرت]] [[نقل]] این جمله از [[پیامبر]] و [[ائمه]]، تردیدی در صدور آن از پیامبر و [[امامان معصوم]] وجود ندارد. آن جمله این است: {{متن حدیث|لَا طَاعَةَ لِمَخْلُوقٍ فِي مَعْصِيَةِ الْخَالِقِ}}<ref>حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۵، ص۱۵۴، أبواب وجوب الحج، باب ۵۹، ح۷؛ هندی، کنز العمّال، ج۵، ص۷۹۲، ح۱۴۴۰۱؛ ابنابیجمهور، عوالی اللئالی، ج۱، ص۴۴۴، ح۱۶۴.</ref>؛ “از مخلوق نباید اطاعت کرد در [[راه]] [[معصیت]] خالق”. [[شیخ صدوق]] آن را از الفاظ رسول خدا دانسته<ref>شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۳۷۶.</ref>، [[محدثان]] دیگر مضمون حدیث را مسلّم دانستهاند که با [[روایات]] فراوان دیگری [[تأیید]] میشود، بهگونهای که هیچ [[مسلمانی]] نمیتواند آن را [[انکار]] کند<ref>مازندرانی، شرح کافی، ج۵، ص۳۰۰.</ref>. | ||