←آثار و نشانههای عبادت
| خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
==آثار و نشانههای عبادت== | ==آثار و نشانههای عبادت== | ||
عبادت، [[کمال انسانی]] است که [[آدمی]] در پرتو آن به [[قرب الهی]] و [[کمال غایی]] میرسد. از این رو، دستاوردهایش بسیار گسترده و گوناگون است. [[انسان]] به وسیله عبادت مشمول [[رحمت]] بیکران [[خداوند]] میشود و این رحمت، [[برکات]] وسیعی را نصیب او میکند. [[امیرمؤمنان]]{{ع}}، با اشاره به این [[حقیقت]]، میفرماید: «اگر [[نمازگزار]] میدانست چه رحمتی او را فرا میگیرد، سر از [[سجده]] بر نمیداشت»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۷۵.</ref>. گفتنی است که دستاوردهای عبادت باید با کیفیت و [[ارزش]] عبادت ارزیابی گردد. این چنین نیست که هر عبادتی از هر کس، همه ارزشهای [[نیک]] را به دنبال آورد، بلکه عبادت صحیح به میزانی که از ژرفا و [[معرفت]] و [[استواری]] برخوردار است، دارای ارزش و اثر است. در [[روایت]] است: «[[ثواب]] او ارزش عبادت به اندازه [[عقل]] و معرفت [[عابد]] است»<ref>شیخ صدوق، الامالی، ص۴۱۸.</ref>. اینک به بخشی از [[آثار عبادت]] اشاره میشود: | |||
===آثار [[فکری]] - [[معرفتی]]=== | ===آثار [[فکری]] - [[معرفتی]]=== | ||
عبادت پیش از هر چیز، پدیدهای عملی - معرفتی است؛ زیرا انسان در حال عبادت، توجه و [[فکر]] خود را به سوی عالم معنا و سرچشمه هستی، که فوق [[زمان]] و مکان و هر گونه محدودیت است، پرواز میدهد و این خروج از دایره بسته [[زندگی مادی]] و توجه به افقهای [[برتر]] و بالاتر است. به عبارت دیگر، التفات به این حقیقت که هستی بسی وسیعتر و گستردهتر از [[عالم حس]] و ماده است و این که انسان، جز بعد [[جسمانی]] و نیازهای مادی، دارای بعد [[معنوی]] و [[جاودانی]] است، دستاورد مهم و بنیادینی است که از عبادت و [[بندگی]] خداوند پدید میآید. [[حدیث مشهور]] {{متن حدیث|الصَّلَاةُ مِعْرَاجُ المُؤْمِنِ}} ناظر بر همین حقیقت [[ارزشمند]] است. انسان هر چند به [[مبدأ و معاد]] [[معتقد]] باشد، دلمشغولیهای [[زندگی]] و جزر و مدهای [[دنیایی]] ممکن است او را در [[غفلت]] و بیخبری فرو برده، ایمانش را [[سست]] کنند. عبادت، پرده غفلت را میدرد و [[ایمان]] انسان را تازه و بانشاط و پرثمر میسازد. مولا میفرماید: «میوه [[ذکر خدا]] روشنی [[دلها]] است»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۸۹.</ref>. در [[حقیقت]]، | عبادت پیش از هر چیز، پدیدهای عملی - معرفتی است؛ زیرا انسان در حال عبادت، توجه و [[فکر]] خود را به سوی عالم معنا و سرچشمه هستی، که فوق [[زمان]] و مکان و هر گونه محدودیت است، پرواز میدهد و این خروج از دایره بسته [[زندگی مادی]] و توجه به افقهای [[برتر]] و بالاتر است. به عبارت دیگر، التفات به این حقیقت که هستی بسی وسیعتر و گستردهتر از [[عالم حس]] و ماده است و این که انسان، جز بعد [[جسمانی]] و نیازهای مادی، دارای بعد [[معنوی]] و [[جاودانی]] است، دستاورد مهم و بنیادینی است که از عبادت و [[بندگی]] خداوند پدید میآید. [[حدیث مشهور]] {{متن حدیث|الصَّلَاةُ مِعْرَاجُ المُؤْمِنِ}} ناظر بر همین حقیقت [[ارزشمند]] است. انسان هر چند به [[مبدأ و معاد]] [[معتقد]] باشد، دلمشغولیهای [[زندگی]] و جزر و مدهای [[دنیایی]] ممکن است او را در [[غفلت]] و بیخبری فرو برده، ایمانش را [[سست]] کنند. عبادت، پرده غفلت را میدرد و [[ایمان]] انسان را تازه و بانشاط و پرثمر میسازد. مولا میفرماید: «میوه [[ذکر خدا]] روشنی [[دلها]] است»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۸۹.</ref>. در [[حقیقت]]، عبادت تمرین عملی باورهای [[توحیدی]] و [[غفلتزدایی]] از [[قلب]] و [[روح آدمی]] است: «استمرار [[یاد خدا]] [[غفلت]] را میزداید»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۸۹.</ref>. بنابراین، عبادت، گونهای فعالسازی بعد [[معرفتی]] [[انسان]] است. | ||
افزون بر اینکه عبادت، خود، عملی معرفتی است، عامل دستیابی به [[بینش]] بیشتر نیز هست. از آنجا که عبادت [[روح انسان]] را به [[کمال مطلق]] ([[خداوند]]) نزدیک میکند، به تناسب آن از تواناییهای گوناگونی نیز برخوردارش میسازد که از جمله آنها بینش ویژه است. این بینش، آموختنی و مدرسهای نیست، بلکه گونهای دیگر است که جنبه قدسی دارد. مولا میفرماید: «کسی که [[خدا]] را یاد کند، [[بینا]] میشود»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۸۹.</ref>. نیز در [[حدیث قدسی]]، که [[شیعه]] و [[اهل سنت]] [[روایت]] کردهاند، آمده است: | افزون بر اینکه عبادت، خود، عملی معرفتی است، عامل دستیابی به [[بینش]] بیشتر نیز هست. از آنجا که عبادت [[روح انسان]] را به [[کمال مطلق]] ([[خداوند]]) نزدیک میکند، به تناسب آن از تواناییهای گوناگونی نیز برخوردارش میسازد که از جمله آنها بینش ویژه است. این بینش، آموختنی و مدرسهای نیست، بلکه گونهای دیگر است که جنبه قدسی دارد. مولا میفرماید: «کسی که [[خدا]] را یاد کند، [[بینا]] میشود»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۸۹.</ref>. نیز در [[حدیث قدسی]]، که [[شیعه]] و [[اهل سنت]] [[روایت]] کردهاند، آمده است: | ||
| خط ۵۵: | خط ۵۵: | ||
[[خداوند سبحان]] یاد خود را مایه روشنی دلها کرده است که [[انسان]] به سبب آن، پس از ناشنوایی میشنوند و پس از [[نابینایی]] میبینند<ref>نهج البلاغه، حکمت ۳۴۳.</ref>. | [[خداوند سبحان]] یاد خود را مایه روشنی دلها کرده است که [[انسان]] به سبب آن، پس از ناشنوایی میشنوند و پس از [[نابینایی]] میبینند<ref>نهج البلاغه، حکمت ۳۴۳.</ref>. | ||
[[عرفان]] و | [[عرفان]] و عبادت، نه تنها نیروی ادراکی انسان را تحت [[حمایت]] ویژه [[پروردگار]] قرار میدهند، بلکه – چنانکه در [[حدیث]] بالا آمده است - قوای عملی و رفتاریاش را نیز از این حمایت و [[هدایت]] برخوردار میسازند و او را به مرحله «[[عصمت نسبی]]» میرسانند، که در بخشهای [[آینده]] از آن سخن خواهیم گفت.<ref>[[محمد حسین ساکت|ساکت، محمد حسین]]، [[کرامت انسان - ساکت (مقاله)| مقاله «کرامت انسان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۰۰.</ref> | ||
===آثار [[روحی]] - [[روانی]]=== | ===آثار [[روحی]] - [[روانی]]=== | ||
| خط ۶۲: | خط ۶۲: | ||
===آثار عملی و [[رفتاری]]=== | ===آثار عملی و [[رفتاری]]=== | ||
# | #عبادت، [[آدمی]] را از [[گناه]] و [[فساد]] باز میدارد<ref>البته گناه ممکن است اخلاقی باشد؛ مانند حسد و سوء ظن. در این صورت عبادت نسبت به آن نیز جنبه بازدارندگی دارد.</ref>. [[قرآن]] درباره اثر [[نماز]] - که یکی از مهمترین [[عبادتها]] - است. میفرماید: {{متن قرآن|إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ}}<ref>«آنچه از این کتاب بر تو وحی شده است بخوان و نماز را بپا دار که نماز از کار زشت و کار ناپسند باز میدارد و به راستی یادکرد خداوند (از هر چیز) بزرگتر است و خداوند میداند که چه انجام میدهید» سوره عنکبوت، آیه ۴۵.</ref>. [[حضرت علی]]{{ع}} نیز میفرماید: «نماز [[دژ]] [[خداوند]] و دورکننده [[شیطان]] است»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۷۵.</ref>. همچنین میفرماید: «[[یاد خدا]] وسیله طرد شیطان است»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۸۸.</ref>. آدمی در سایه عبادت و [[عبودیت]] حق به جایی میرسد که از [[سلطه]] شیطان، که نماد [[شر]] و [[زشتی]] است، [[رهایی]] مییابد: {{متن قرآن|إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ}}<ref>«بیگمان تو بر بندگان من چیرگی نداری مگر آن گمراهان که از تو پیروی کنند» سوره حجر، آیه ۴۲.</ref>. و این همان «[[عصمت نسبی]]» است و در مرحله بالاتر، به «[[عصمت]] مطلق» میرسد که ویژه [[انبیا]] و [[اوصیا]] است. | ||
#عبادت و عبودیت - چنان که گذشت - [[صفا]] و [[نورانیت]] [[روحی]] میآورد و<ref>نهج البلاغه، حکمت ۳۴۲.</ref> [[قلب پاک]] و [[نورانی]] به [[نیکیها]] و [[اعمال]] خیر [[گرایش]] دارد. مولا میفرماید: «کسی که [[قلب]] خود را با استمرار یاد خدا آباد کند، کردارش، در [[نهان]] و آشکار، [[نیک]] میشود»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۸۹.</ref>..<ref>[[محمد حسین ساکت|ساکت، محمد حسین]]، [[کرامت انسان - ساکت (مقاله)| مقاله «کرامت انسان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۰۲.</ref> | #عبادت و عبودیت - چنان که گذشت - [[صفا]] و [[نورانیت]] [[روحی]] میآورد و<ref>نهج البلاغه، حکمت ۳۴۲.</ref> [[قلب پاک]] و [[نورانی]] به [[نیکیها]] و [[اعمال]] خیر [[گرایش]] دارد. مولا میفرماید: «کسی که [[قلب]] خود را با استمرار یاد خدا آباد کند، کردارش، در [[نهان]] و آشکار، [[نیک]] میشود»<ref>تصنیف غررالحکم، ص۱۸۹.</ref>..<ref>[[محمد حسین ساکت|ساکت، محمد حسین]]، [[کرامت انسان - ساکت (مقاله)| مقاله «کرامت انسان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۰۲.</ref> | ||
===آثار جسمی=== | ===آثار جسمی=== | ||
بیگمان، [[آرامش روانی]] و [[سلامت روحی]] - که دستاورد | بیگمان، [[آرامش روانی]] و [[سلامت روحی]] - که دستاورد عبادت است- در [[سلامتی جسم]] و [[بدن انسان]] بسی مؤثر است. امروزه بیش از هر [[زمان]] دیگر ثابت شده است که بسیاری از [[بیماریها]]، جنبه روان - تنی دارند. تأثیر متقابل روان و [[بدن]] بر یکدیگر بسیار گسترده و ژرف است که بررسیاش از حوصله این نوشتار بیرون است. وانگهی، بخشی از [[عبادات]] - مانند [[غسل]]، [[وضو]] و [[مسواک]] - جنبه بهداشتی نیز دارند و در [[سلامتی]] جسمی [[آدمی]] اثری مهم برجای مینهند.<ref>[[محمد حسین ساکت|ساکت، محمد حسین]]، [[کرامت انسان - ساکت (مقاله)| مقاله «کرامت انسان»]]، [[دانشنامه امام علی ج۴ (کتاب)|دانشنامه امام علی]]، ج۴، ص ۳۰۳.</ref> | ||
===آثار [[اجتماعی]]=== | ===آثار [[اجتماعی]]=== | ||