ایاد: تفاوت میان نسخهها
جز
وظیفهٔ شمارهٔ ۲
جز (جایگزینی متن - '== جستارهای وابسته == == منابع ==' به '== منابع ==') |
HeydariBot (بحث | مشارکتها) جز (وظیفهٔ شمارهٔ ۲) |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{امامت}} | {{امامت}} | ||
==مقدمه== | ==مقدمه== اِیاد''': قبیلهای [[عدنانی]] از [[متولیان]] [[کعبه]] بودند که نسبشان به [[ایاد بن نزار بن مَعْد بن عدنان]] میرسد، چون ایادیان در [[حفظ]] [[نسل]] و [[نسب]] خود اهتمامی نداشتند و در سرزمینهای گوناگون در میان [[اقوام]] [[عرب]] و غیرعرب میزیستند، نسبشان گم شد و از آنها چهار [[قبیله]] [[مالک]]، حُذاقه، یَقْدم و نزار شناخته شدهاند. از [[القاب]] این قبیله الطبق یاد شده است. [[جرهمیان]] در پی رویدادی که مجبور به [[اخراج]] از [[مکه]] شدند [[حجرالاسود]] را از کعبه جدا و در محلی [[دفن]] کردند، همین موجب از دست رفتن [[تولیت کعبه]] از دست ایادیان و افتادن آن به دست [[خزاعه]] شد. در پی این رویداد ایادیان پراکنده شدند، گروهی به [[سرزمین]] خانق تَهامَه رفتند در آنجا ازدیاد نسل کردند، بنومعد چون از آنان ناخرسند بودند بر آنها شوریدند و آنان را پراکنده کردند، گروهی به [[یمن]] رفتند و جمعی نیز راهی [[طائف]] شدند. بسیاری از ایادیان نیز در [[عراق]] ساکن شدند. ایادیان با [[حکومت]] ساسانی رابطهای دشمنانه داشتند و [[پادشاهان]] ساسانی در پی [[پیشگیری]] از تجاوزهای آنان به قلمرو خود یا [[سرکوب]] و اخراج آنان از منطقه عراق بودند. با [[ظهور]] [[اسلام]]، گروهی از آنان راهی [[روم]] شدند و شماری نیز در شهرهای [[حمص]] و [[انطاکیه]] و قنسرین و سرزمینهای پیرامون پراکنده شدند. | ||
جمعی از قبیله ایاد [[خدمت]] [[پیامبر{{صل}}]] رسیدند و ایشان از آنان درباره [[قس بن ساعده ایادی]] پرسید. وی از چهرههای برجسته بنو ایاد بود که در [[روزگار جاهلیت]] در [[بازار عکاظ]] [[خطبه]] میخواند و مواعظی سودمند بیان میکرد.<ref>[[محمد حسن الهیزاده|الهیزاده، محمد حسن]]، [[ایاد (مقاله)|مقاله «ایاد»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۳ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۳، ص:۴۹۳.</ref> | جمعی از قبیله ایاد [[خدمت]] [[پیامبر{{صل}}]] رسیدند و ایشان از آنان درباره [[قس بن ساعده ایادی]] پرسید. وی از چهرههای برجسته بنو ایاد بود که در [[روزگار جاهلیت]] در [[بازار عکاظ]] [[خطبه]] میخواند و مواعظی سودمند بیان میکرد.<ref>[[محمد حسن الهیزاده|الهیزاده، محمد حسن]]، [[ایاد (مقاله)|مقاله «ایاد»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۳ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۳، ص:۴۹۳.</ref> | ||
| خط ۸: | خط ۷: | ||
ایاد از [[قبایل]] بزرگ عدنانی است که نسبش به [[ایاد بن نزار بن مَعْد بن عدنان]] میرسد.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸؛ الانساب، ج۱، ص۲۳۳.</ref>نزار چهار پسر به نامهای [[مضر]]، [[ربیعه]]، [[انمار]] و ایاد داشت و اموالش را در دوران حیاتش میان آنان قسمت کرد.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۵؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۲۶۸.</ref> در این میان، ایاد دارای کنیزی شد که "شمطا" نام داشت.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۵.</ref> از اینرو، به او "[[ایاد]] شمطا" نیز گفتهاند.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۵.</ref> [[فرزندان]] نزار بر سر [[سهم الارث]] [[اختلاف]] پیدا کردند و برای [[داوری]] نزد [[افعی بن حصین]] به [[نجران]] رفتند و با نظر وی که مطابق [[وصیت]] نزار بود، [[عصا]] و حلّه نزار به ایاد رسید. از اینرو، او را "ایاد العصا" نیز خواندهاند.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۳.</ref> ایاد و مُضَر هر دو از یک [[مادر]] به نام [[سوده]] بنت عَک بودند.<ref>السیرة النبویه، ج۱، ص۷۴؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸؛ ج۱۳، ص۲۶۷؛ البدایة و النهایه، ج۲، ص۱۹۹.</ref> | ایاد از [[قبایل]] بزرگ عدنانی است که نسبش به [[ایاد بن نزار بن مَعْد بن عدنان]] میرسد.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸؛ الانساب، ج۱، ص۲۳۳.</ref>نزار چهار پسر به نامهای [[مضر]]، [[ربیعه]]، [[انمار]] و ایاد داشت و اموالش را در دوران حیاتش میان آنان قسمت کرد.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۵؛ تاریخ طبری، ج۲، ص۲۶۸.</ref> در این میان، ایاد دارای کنیزی شد که "شمطا" نام داشت.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۵.</ref> از اینرو، به او "[[ایاد]] شمطا" نیز گفتهاند.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۵.</ref> [[فرزندان]] نزار بر سر [[سهم الارث]] [[اختلاف]] پیدا کردند و برای [[داوری]] نزد [[افعی بن حصین]] به [[نجران]] رفتند و با نظر وی که مطابق [[وصیت]] نزار بود، [[عصا]] و حلّه نزار به ایاد رسید. از اینرو، او را "ایاد العصا" نیز خواندهاند.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۶؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۳.</ref> ایاد و مُضَر هر دو از یک [[مادر]] به نام [[سوده]] بنت عَک بودند.<ref>السیرة النبویه، ج۱، ص۷۴؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۲۸؛ ج۱۳، ص۲۶۷؛ البدایة و النهایه، ج۲، ص۱۹۹.</ref> | ||
از القاب این قبیله، ایاد "الطبق" به معنای شدت و [[سختی]] است که [[دلیل]] آن هماهنگی آنها با [[تجاوز]] به [[مردمان]] یاد شده است.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۴؛ معجم ما استعجم، ج۱، ص۸۱.</ref>قبایلی از [[یمن]]، حَضْرَموت، عَک و عَجیب به «طَلْس» به معنای صافی مشهورند که کنار آنها نام [[ایاد بن نزار]] نیز دیده میشود.<ref>المحبر، ص۱۷۹.</ref>از آنجا که ایادیان در [[حفظ]] [[نسل]] و [[نسب]] خود اهتمامی نداشتند و در سرزمینهای گوناگون در میان [[اقوام]] [[عرب]] و غیرعرب میزیستند، نسبشان گم شد<ref>تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۱۶۲.</ref>و از آنها چهار قبیله [[مالک]]، حُذاقه، یَقْدم و نزار شناخته شدهاند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۶.</ref> | از القاب این قبیله، ایاد "الطبق" به معنای شدت و [[سختی]] است که [[دلیل]] آن هماهنگی آنها با [[تجاوز]] به [[مردمان]] یاد شده است.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۴؛ معجم ما استعجم، ج۱، ص۸۱.</ref>قبایلی از [[یمن]]، حَضْرَموت، عَک و عَجیب به «طَلْس» به معنای صافی مشهورند که کنار آنها نام [[ایاد بن نزار]] نیز دیده میشود.<ref>المحبر، ص۱۷۹.</ref>از آنجا که ایادیان در [[حفظ]] [[نسل]] و [[نسب]] خود اهتمامی نداشتند و در سرزمینهای گوناگون در میان [[اقوام]] [[عرب]] و غیرعرب میزیستند، نسبشان گم شد<ref>تاریخ ابن خلدون، ج۱، ص۱۶۲.</ref>و از آنها چهار قبیله [[مالک]]، حُذاقه، یَقْدم و نزار شناخته شدهاند<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۶.</ref><ref>[[محمد حسن الهیزاده|الهیزاده، محمد حسن]]، [[ایاد (مقاله)|مقاله «ایاد»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۳ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۳، ص:۴۹۳-۴۹۴.</ref> | ||
== تولیت [[کعبه]] == | == تولیت [[کعبه]] == | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۴: | ||
بنو ایاد در پی [[اخراج]] از [[مکه]] به [[سرزمین]] خانق<ref>معجم ما استعجم، ج۱، ص۶۷.</ref>تَهامَه رفته، در آنجا ساکن شدند و به تدریج [[نسل]] [[ایاد]] در این منطقه رو به فزونی نهاد.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۰.</ref> بنومعد که در آن منطقه ساکن و از حضور ایادیان ناخرسند بودند، بر ایشان شوریدند و آنان را پراکنده کردند. گروهی به [[یمن]] رفتند و جمعی نیز راهی [[طائف]] شدند که قسی بن منبه، جد [[قبیله ثقیف]]، از آن جمله است.<ref>السیرة النبویه، ج۱، ص۴۶؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۰-۳۲.</ref>این سال عام التفرق نام گرفت و مبدأ [[تاریخ]] [[عرب]] شد.<ref>التنبیه و الاشراف، ص۱۷۳.</ref> | بنو ایاد در پی [[اخراج]] از [[مکه]] به [[سرزمین]] خانق<ref>معجم ما استعجم، ج۱، ص۶۷.</ref>تَهامَه رفته، در آنجا ساکن شدند و به تدریج [[نسل]] [[ایاد]] در این منطقه رو به فزونی نهاد.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۰.</ref> بنومعد که در آن منطقه ساکن و از حضور ایادیان ناخرسند بودند، بر ایشان شوریدند و آنان را پراکنده کردند. گروهی به [[یمن]] رفتند و جمعی نیز راهی [[طائف]] شدند که قسی بن منبه، جد [[قبیله ثقیف]]، از آن جمله است.<ref>السیرة النبویه، ج۱، ص۴۶؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۰-۳۲.</ref>این سال عام التفرق نام گرفت و مبدأ [[تاریخ]] [[عرب]] شد.<ref>التنبیه و الاشراف، ص۱۷۳.</ref> | ||
بسیاری از ایاد نیز در عراق ساکن شدند.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۱؛ تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۳۵۸.</ref>از این گروه، شماری در عین اُباغُ،<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۱؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۶۱۴؛ معجم البلدان، ج۴، ص۱۷۵.</ref> نزدیک [[انبار]] در [[راه]] [[فرات]] به [[شام]]،<ref>معجم البلدان، ج۱، ص۶۱.</ref> و دیگران میان [[بصره]] و [[کوفه]] ساکن شدند.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۱؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۰۸.</ref> جمعیت ایاد در این [[ناحیه]] رو به فزونی نهاد تا آنجا که برای انجام کارهای [[عبادی]] خود در سنداد، قصری در عذیب نزدیک کوفه،<ref>مراصد الاطلاع، ج۲، ص۷۴۵؛ معجم البلدان، ج۴، ص۹۲.</ref> خانهای مانند کعبه ساختند<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۲.</ref> که ذوالکعبات نامیده میشد. آنها در پی انجام [[حج]]، وارد خانههایشان نمیشدند، مگر پس از [[عبادت]] در این [[معبد]].<ref>جمهرة انساب العرب، ص۴۹۴.</ref> بعدها از آنجا تا حوالی [[حیره]] نیز پراکنده شدند و در خُورنَق، نزدیک حیره<ref>مراصد الاطلاع، ج۱، ص۴۸۹.</ref>و سُدیر، بیابانی نزدیک حیره،<ref>مراصد الاطلاع، ج۲، ص۷۰۰.</ref> و بارِق، از نواحی کوفه<ref>مراصد الاطلاع، ج۱، ص۱۵۱.</ref>ساکن گشتند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۵؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۲.</ref>بعدها دیر [[اعور]]، دیر سواد، دیر قرّه و دیر [[جماجم]] که همگی در عراق هستند، به آنان تعلق یافت<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۲.</ref> | بسیاری از ایاد نیز در عراق ساکن شدند.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۱؛ تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۳۵۸.</ref>از این گروه، شماری در عین اُباغُ،<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۱؛ تاریخ طبری، ج۱، ص۶۱۴؛ معجم البلدان، ج۴، ص۱۷۵.</ref> نزدیک [[انبار]] در [[راه]] [[فرات]] به [[شام]]،<ref>معجم البلدان، ج۱، ص۶۱.</ref> و دیگران میان [[بصره]] و [[کوفه]] ساکن شدند.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۱؛ تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۰۸.</ref> جمعیت ایاد در این [[ناحیه]] رو به فزونی نهاد تا آنجا که برای انجام کارهای [[عبادی]] خود در سنداد، قصری در عذیب نزدیک کوفه،<ref>مراصد الاطلاع، ج۲، ص۷۴۵؛ معجم البلدان، ج۴، ص۹۲.</ref> خانهای مانند کعبه ساختند<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۲.</ref> که ذوالکعبات نامیده میشد. آنها در پی انجام [[حج]]، وارد خانههایشان نمیشدند، مگر پس از [[عبادت]] در این [[معبد]].<ref>جمهرة انساب العرب، ص۴۹۴.</ref> بعدها از آنجا تا حوالی [[حیره]] نیز پراکنده شدند و در خُورنَق، نزدیک حیره<ref>مراصد الاطلاع، ج۱، ص۴۸۹.</ref>و سُدیر، بیابانی نزدیک حیره،<ref>مراصد الاطلاع، ج۲، ص۷۰۰.</ref> و بارِق، از نواحی کوفه<ref>مراصد الاطلاع، ج۱، ص۱۵۱.</ref>ساکن گشتند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۵؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۲.</ref>بعدها دیر [[اعور]]، دیر سواد، دیر قرّه و دیر [[جماجم]] که همگی در عراق هستند، به آنان تعلق یافت<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۲.</ref><ref>[[محمد حسن الهیزاده|الهیزاده، محمد حسن]]، [[ایاد (مقاله)|مقاله «ایاد»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۳ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۳، ص:۴۹۴-۴۹۵.</ref> | ||
==[[جنگ]] ایاد و بهراء القین == | ==[[جنگ]] ایاد و بهراء القین == | ||
بر پایه گزارشی، سبب نامگذاری دیر [[جماجم]] (جمجمهها) [[جنگی]] بود که میان [[ایاد]] و بهراء القین درگرفت که در آن، گروهی از ایاد کشته شدند و اجساد کشتههای ایاد در این دیر [[دفن]] شد و بعدها که [[مردمان]] آنجا را حفر کردند، به جمجمههایی برخوردند. نیز آمده است که [[بلال]] الرماح بن [[محرز]] ایادی گروهی از [[ایرانیان]] را کشت و سر آنان را در دیر [[نصب]] کرد و از اینرو، این مکان به دیر جماجم مشهور شد.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۲.</ref>از آن پس، به [[فرمان]] [[پادشاه]] [[ایران]]، آنان به [[تکریت]]، شهری کهن کنار رود دجله، رانده شدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۵.</ref> | بر پایه گزارشی، سبب نامگذاری دیر [[جماجم]] (جمجمهها) [[جنگی]] بود که میان [[ایاد]] و بهراء القین درگرفت که در آن، گروهی از ایاد کشته شدند و اجساد کشتههای ایاد در این دیر [[دفن]] شد و بعدها که [[مردمان]] آنجا را حفر کردند، به جمجمههایی برخوردند. نیز آمده است که [[بلال]] الرماح بن [[محرز]] ایادی گروهی از [[ایرانیان]] را کشت و سر آنان را در دیر [[نصب]] کرد و از اینرو، این مکان به دیر جماجم مشهور شد.<ref>انساب الاشراف، ج۱، ص۳۲.</ref>از آن پس، به [[فرمان]] [[پادشاه]] [[ایران]]، آنان به [[تکریت]]، شهری کهن کنار رود دجله، رانده شدند.<ref>تاریخ یعقوبی، ج۱، ص۲۲۵.</ref><ref>[[محمد حسن الهیزاده|الهیزاده، محمد حسن]]، [[ایاد (مقاله)|مقاله «ایاد»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۳ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۳، ص:۴۹۵.</ref> | ||
== رابطه دشمنانه ایادیان با [[حکومت]] ساسانی == | == رابطه دشمنانه ایادیان با [[حکومت]] ساسانی == | ||
| خط ۲۸: | خط ۲۷: | ||
جمعی از [[قبیله]] [[ایاد]] [[خدمت]] [[پیامبر{{صل}}]] رسیدند و ایشان از آنان درباره [[قس بن ساعده ایادی]] پرسید.<ref>آثار البلاد، ص۱۳۳؛ البدایة و النهایه، ج۲، ص۲۳۰، ۲۳۳، ۲۳۶؛ امتاع الاسماع، ج۹، ص۶۸.</ref>وی از چهرههای برجسته بنو ایاد بود که در [[روزگار جاهلیت]] در [[بازار عکاظ]] [[خطبه]] میخواند و مواعظی سودمند بیان میکرد که مضمونش [[پیروی]] از [[دین حق]] و توجه به [[هدف زندگی]] و [[پند گرفتن]] از [[مردگان]] بود. بر پایه گزارشهایی، پیامبر{{صل}} در دیدار [[هیئت]] بنو ایاد، خاطره خود را از این خطبههای قس یادآور شد و از آنها درباره وصیتنامه او پرسید. او را از حکیمان و خطبای بزرگ [[عرب]] دانستهاند که پیش از [[هجرت]] درگذشت و پیامبر{{صل}} خبر داد که او به سان یک [[امت]] [[محشور]] خواهد شد.<ref>کتاب الحیوان، ج۷، ص۴۳۸؛ الاغانی، ج۱۵، ص۱۶۲؛ دلائل النبوه، ج۲، ص۱۰۲-۱۰۴.</ref>رویدادهای پسین در [[عهد]] [[خلفا]] حاکی از [[مسلمان]] نبودن بنو ایاد است. | جمعی از [[قبیله]] [[ایاد]] [[خدمت]] [[پیامبر{{صل}}]] رسیدند و ایشان از آنان درباره [[قس بن ساعده ایادی]] پرسید.<ref>آثار البلاد، ص۱۳۳؛ البدایة و النهایه، ج۲، ص۲۳۰، ۲۳۳، ۲۳۶؛ امتاع الاسماع، ج۹، ص۶۸.</ref>وی از چهرههای برجسته بنو ایاد بود که در [[روزگار جاهلیت]] در [[بازار عکاظ]] [[خطبه]] میخواند و مواعظی سودمند بیان میکرد که مضمونش [[پیروی]] از [[دین حق]] و توجه به [[هدف زندگی]] و [[پند گرفتن]] از [[مردگان]] بود. بر پایه گزارشهایی، پیامبر{{صل}} در دیدار [[هیئت]] بنو ایاد، خاطره خود را از این خطبههای قس یادآور شد و از آنها درباره وصیتنامه او پرسید. او را از حکیمان و خطبای بزرگ [[عرب]] دانستهاند که پیش از [[هجرت]] درگذشت و پیامبر{{صل}} خبر داد که او به سان یک [[امت]] [[محشور]] خواهد شد.<ref>کتاب الحیوان، ج۷، ص۴۳۸؛ الاغانی، ج۱۵، ص۱۶۲؛ دلائل النبوه، ج۲، ص۱۰۲-۱۰۴.</ref>رویدادهای پسین در [[عهد]] [[خلفا]] حاکی از [[مسلمان]] نبودن بنو ایاد است. | ||
در [[فتح]] جزیره و [[ارمنستان]] در دوران [[عمر]] در حالی که [[قبایل عرب]] از حمایت روم دست کشیده بودند، قبیله ایاد که در [[سرزمین]] روم بودند، همچنان با آنان [[همکاری]] میکردند. در پی [[آگاهی]] عمر از این ماجرا، وی در نامهای تهدیدآمیز به هراکلیوس، امپراتور [[روم]]، او را وادار به [[اخراج]] آنان کرد.<ref>تاریخ ابن خلدون ج۲، ص۵۴۶.</ref>۴۰۰۰ تن از آنها میان [[شام]] و جزیره پراکنده بودند و [[ولید بن عقبه]] [[حاکم]] منطقه راهی جز [[مسلمان]] شدن برای آنها نگذاشته بود<ref>تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۵۴۶.</ref> | در [[فتح]] جزیره و [[ارمنستان]] در دوران [[عمر]] در حالی که [[قبایل عرب]] از حمایت روم دست کشیده بودند، قبیله ایاد که در [[سرزمین]] روم بودند، همچنان با آنان [[همکاری]] میکردند. در پی [[آگاهی]] عمر از این ماجرا، وی در نامهای تهدیدآمیز به هراکلیوس، امپراتور [[روم]]، او را وادار به [[اخراج]] آنان کرد.<ref>تاریخ ابن خلدون ج۲، ص۵۴۶.</ref>۴۰۰۰ تن از آنها میان [[شام]] و جزیره پراکنده بودند و [[ولید بن عقبه]] [[حاکم]] منطقه راهی جز [[مسلمان]] شدن برای آنها نگذاشته بود<ref>تاریخ ابن خلدون، ج۲، ص۵۴۶.</ref><ref>[[محمد حسن الهیزاده|الهیزاده، محمد حسن]]، [[ایاد (مقاله)|مقاله «ایاد»]]، [[دانشنامه حج و حرمین شریفین ج۳ (کتاب)|دانشنامه حج و حرمین شریفین]]، ج۳، ص:۴۹۶-۴۹۷.</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||