رجعت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط = رجعت

==پیشینه مبحث رجعت==

براى موضوع رجعت سه دوره تاریخى مى‌توان برشمرد: <ref>ر. ک: رجعت يا حيات دوباره، ص۳۱ ـ ۵۵. </ref>

#از سال ۹۵ قمرى تا [[غیبت صغرا]] به سال ۲۶۰ قمرى: دوره تبیین و توضیح این آموزه است و [[مخالفان]] به رد و [[نقد]] آن پرداختند و [[امامان معصوم]] با استدلال‌ها و [[تمسک به قرآن]] به [[دفاع]] از آن برخاستند. <ref>مختصر بصائر الدرجات، ص۲۲؛ بحارالانوار، ج ۵، ص۴۰، ۷۰، ۷۲ ـ ۷۳، ۱۱۳ ـ ۱۲۲، ۱۳۰ ـ ۱۳۱. </ref>

#از غیبت صغرا تا کنون: [[دانشمندان شیعه]] درباره آن بحث، مطالعه و [[مناظره]] کردند و براى دفاع از آن آثارى نوشتند. این دوران را مى‌توان دوره‌اى دانست که [[شیعه]] با ویژگى [[اعتقاد به رجعت]] شناخته شده است. <ref>بحارالانوار، ج ۵۳، ص۱۲۳؛ الذريعه، ج ۱، ص۹۳؛ ج ۱۰، ص۱۶۳. </ref> [[اهل سنت]] به رجعت [[اعتقاد]] ندارند و شیعه را به جهت چنین باورى به شدت [[نکوهش]] کرده <ref> فجر الاسلام، ص۲۷۶. </ref> و با این [[عقیده]] در حدّ [[ستیز]] با [[کفر]] و [[شرک]] به [[مبارزه]] برخاسته‌اند؛<ref>عقائد الاماميه، ص۱۱۰. </ref> براى نمونه، مسلم از [[جریر]] گزارش کرده است که [[جابربن یزید جعفى]] راوى هزاران [[حدیث]] را دیدم؛ ولى روایتى از او ننوشتم؛ زیرا به رجعت [[معتقد]] است. <ref>صحيح مسلم، ج ۱، ص۶۱. </ref> ذهبى نیز پس از بیان توثیقات [[جابر]] از طرد [[روایات]] او به جهت ایمانش به رجعت سخن گفته است. <ref>ميزان الاعتدال، ج ۱، ص۲۸۱ ـ ۲۸۲. </ref> موضوع رجعت در دوران [[ائمه]]{{عم}} و دوره‌هاى پس از آن، همواره در [[مجادلات]] کلامى [[پیروان]] [[اهل‌بیت]] و اهل سنت مطرح بوده است؛ گفت و گوى [[سید حمیرى]] با قاضى [[بصره]] در حضور [[منصور]]،<ref> بحارالانوار، ج ۱۰، ص۲۳۲؛ ج ۵۳، ص۱۳۰. </ref> [[ابوحنیفه]] با [[مؤمن]] طاق <ref>الاحتجاج، ج ۲، ص۱۴۸. </ref> ـ از [[شاگردان امام صادق]]{{ع}} ـ و گروه‌هایى از [[معتزله]] با [[شیخ مفید]]،<ref>الفصول المختاره، ص۱۵۳. </ref> گویاى این واقعیت‌اند.

==[[حکمت]] رجعت==

حکمت رجعت را در مواردى مى‌توان کاوید:

#نمایاندن آیتى [[عظیم]] از [[پروردگار]] و [[رستاخیز]] الهى، تا [[مردمان]] [[روزگار]] رجعت به اوج [[ایمان]] دست یابند و [[شک]] و [[تردیدها]] زدوده شوند. <ref> نمونه، ج ۱۵، ص۵۶۰ ـ ۵۶۱. </ref> برخى از حکماى شیعه نیز درباره [[حکمت]] رجعت به تفصیل سخن گفته؛ از جمله بیان کرده‌اند که [[مقام]] [[خاتمیت پیامبر]]{{صل}} و [[خلافت]] خلفاى آن [[حضرت]]{{ع}} تنها از گذر رجعت، کامل تحقق مى‌پذیرد<ref>مجموعه رسائل و مقالات فلسفى، ص۴ ـ ۱۱. </ref>.<ref>[[علی خراسانی|خراسانی، علی]]، [[رجعت (مقاله)|مقاله «رجعت»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۳ (کتاب)| دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۳.</ref>

در این [[آیه]] نیز [[مفسران]] [[فریقین]] زنده شدن [[واقعی]] شخص مقتول را می‌پذیرند. <ref> تفسیر ابن ابی حاتم، ج ۱، ص۱۴۵؛ التبیان، ج ۱۰، ص۳۰۵؛ کنزالدقائق، ج ۱، ص۲۷۷. </ref> [[طبری]] جمله {{متن قرآن| كَذَلِكَ يُحْيِي اللَّهُ الْمَوْتَى}} را [[احتجاج الهی]] با مشرکانی می‌داند که [[رستاخیز]] و [[حیات]] پس از [[مرگ]] را [[تکذیب]] می‌کردند؛ آنان باید از زنده شدن این شخص مقتول [[عبرت]] گیرند؛ زیرا همان گونه که [[خدا]] او را حیاتی دوباره بخشید، [[مردگان]] دیگر را نیز پس از مرگشان در [[قیامت]] زنده می‌کند. <ref>جامع البیان، ج ۱، ص۵۱۱؛ مجمع‌البیان، ج ۲، ص۶۰۵. </ref> [[تفسیر المنار]] کوشیده است در دلالت [[آیه]] مورد بحث بر زنده شدن مقتول خدشه کند: او داستان مذکور در آیه را مرتبط با حکمی [[فقهی]] در [[تورات]] می‌داند که بر اساس آن، هرگاه مقتولی یافت شود و [[قاتل]] آن ناشناخته باشد، برای زدودن [[نزاع]] و جلوگیری از تخاصم می‌بایست گاوی [[ذبح]] شود و عده‌ای با [[مراسم]] خاص دست خود را روی آن بشویند، تا از [[اتهام]] [[قتل]] تبرئه شوند؛ هرکس از چنین اقدامی سرباز زند، قاتل خوانده می‌شود و همین [[حکم فقهی]]، مانع خونریزی‌های پسین است، درنتیجه «حیات» در {{متن قرآن| كَذَلِكَ يُحْيِي اللَّهُ الْمَوْتَى}} به معنای زندگانی [[معنوی]] و معادل معنای آیه {{متن قرآن|وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا }}<ref>«و هر که آن را زنده بدارد چنان است که همه مردم را زنده داشته است» سوره مائده، آیه ۳۲.</ref> یا به معنای [[حفظ]] حیات و نظیر {{متن قرآن|وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَا أُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ}}<ref>«و شما را ای خردمندان در قصاص، زندگانی (نهفته) است؛ باشد که شما پرهیزگاری ورزید» سوره بقره، آیه ۱۷۹.</ref> است و هرگز درباره زنده شدن مردگان نیست. <ref>المنار، ج ۱، ص۳۵۱. </ref> این [[تفسیر]] از آیه نادرست است؛ زیرا جمله {{متن قرآن| كَذَلِكَ يُحْيِي اللَّهُ الْمَوْتَى}} بر دو چیز دلالت دارد:

#خدا مرده مذکور در آیه را زنده کرد.

=== زنده شدن هزاران نفر از [[بنی اسراییل]] پس از هلاک===

{{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ خَرَجُوا مِنْ دِيَارِهِمْ وَهُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ فَقَالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْيَاهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ}}<ref>«آیا در (کار) کسانی ننگریسته‌ای که از بیم مرگ از سرزمین خود بیرون رفتند و آنان هزاران کس بودند و خداوند به آنان فرمود: بمیرید سپس آنان را زنده کرد؛ بی‌گمان خداوند دارای بخشش بر مردم است اما بیشتر مردم سپاس نمی‌گزارند» سوره بقره، آیه ۲۴۳.</ref> این آیه در مورد گروهی از [[بنی اسرائیل]] است که پس از شیوع [[طاعون]] از بیم مرگ از [[شهر]] خویش گریختند و به سوی سرزمینی دیگر حرکت کردند؛ اما خدا در میانه راه، فراریان را میراند، تا بدانند از [[قضاء]] [[الهی]] نمی‌توان گریخت سپس [[پیامبری]] بر اجساد مرده ایشان گذشت و از [[پروردگار]] خواست که بار دیگر آنان را به [[دنیا]] بازگرداند و خدا خواسته او را [[اجابت]] کرد و آنها را [[زندگی]] دوباره بخشید. <ref>جامع البیان، ج ۲، ص۷۹۳؛ الکشاف، ج ۱، ص۲۹۰؛ روض الجنان، ج ۱، ص۳۳۱. </ref>