بنی‌ثقیف در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

#دیدگاه سوم بر پایه اخباری شکل گرفته که ثقیف را از [[نسل]] [[قوم ثمود]] معرفی می‌‌کند. در این [[اخبار]] تأکید شده که ثقیف، یعنی قسیّ و فرزندانش، [[بندگان]] یا [[فرزندان]] شخصی بنام ابورِغال، از [[نجات]] یافتگان [[ثمود]] بودند.<ref>انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۵؛ الاغانی، ج ۴، ص ۲۹۸.</ref> [[نقل]] روایاتی از [[پیامبر]]{{صل}} و [[علی]]{{ع}} نیز این نظر را تقویت می‌‌کند. در این [[روایات]] ثقیف از بقایای ثمود معرفی شده‌اند؛<ref> الاغانی، ج ۱، ص ۴۴۷؛ الجرح و التعدیل، ج ۳، ص ۴۷۶؛ الاصابه، ج ۷، ص ۱۷۶.</ref> همچنین علی{{ع}} ثقفیان [[کوفه]] را با واژه‌هایی چون باقیمانده ثمود، بی‌نام و [[نسب]] و برده خطاب می‌‌کند.<ref>الخرائج والجرائح، ج ۱، ص ۲۳۰؛ الاغانی، ج ۱، ص ۴۴۵.</ref> برخی نیز در اشعار و گفتار خود با منتسب کردن آنان به ابورغال و ثمود در پی هجو آنان برآمده‌اند، <ref>الاغانی، ج ۴، ص ۳۰۲؛ الفتوح، ج ۶، ص ۳۲۹؛ معجم البلدان، ج ۳، ص ۵۳؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۸.</ref> از این رو ثقفیان نیز همواره در تلاش بودند تا در اشعار خود با تأکید بر نسب ایادی، خود را از انتساب به ثمود مبرّا کنند.<ref> انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۸؛ السیرة النبویه، ج ۱، ص ۳۰.</ref> بعدها در [[زمان]] [[حجّاج بن یوسف ثقفی]] [[حاکم]] [[اموی]] کوفه، وی نیز انتساب ثقیف را به ثمود ردّ کرد؛ ولی سخنانش با [[مخالفت]] [[حسن بصری]] روبه رو شد.<ref> الاغانی، ج ۴، ص ۲۹۸ - ۲۹۹؛ تاریخ دمشق، ج ۱۲، ص ۱۶۴ - ۱۶۵.</ref> این در حالی است که برخی از محققان انتساب ثقیف به ثمود را ناصحیح و اخبار وارده در این خصوص را جعلی و آن را در نتیجه [[بغض]] و [[کینه]] [[مردم]] از ظلم‌های حجّاج بن یوسف ثقفی می‌‌دانند.<ref> المفصل، ج ۱، ص ۳۲۶، ۳۲۸.</ref> افزون بر [[اختلاف]] نظرهایی که درباره نسب ثقیف وجود دارد در مورد [[شخصیت]] ابورغال و قسی و نیز نحوه حضور ثقیف در [[طائف]] گزارش‌هایی متعدد و متفاوت وجود دارند. به موجب پاره ای از گزارش‌ها ابورغال [[حاکم]] طائف یا [[غلام]] و فرستاده [[حضرت صالح]]{{ع}} بود که بر اثر [[ظلم و ستم]] بر [[مردم]] آنجا کشته شد و قبرش به [[دستور]] حضرت صالح{{ع}} سنگسار شد.<ref> الاغانی، ج ۴، ص ۲۹۹؛ معجم البلدان، ج ۳، ص ۵۳؛ انساب الاشراف، ج ۱، ص ۲۶.</ref>

==تیره‌ها و [[قبایل]] رقیب و همپیمان==

از [[نبرد]] ثقیف با [[بنی‌ عامر بن صعصعه]] برای ممانعت از ورود عامریان به طائف،<ref> الکامل، ج ۱، ص ۶۸۵؛ معجم البلدان، ج ۴، ص ۱۱.</ref> حضور در فِجار چهارم ([[یوم]] شَمْظه) در کنار [[هوازن]] و [[بنی سلیم]] و در برابر [[قریش]] و [[کنانه]]،<ref>الکامل، ج ۱، ص ۵۹۳؛ المنمق، ص ۱۷۲ - ۱۷۳؛ معجم ما استعجم، ج ۳، ص ۹۶۱.</ref> نبرد ثقیف طائف با ثقیف [[یمن]]،<ref> الکامل، ج ۱، ص ۶۸۵؛ المعارف ۹۱.</ref>جنگ با [[خالد بن هوذه]] از تیره [[بنی ربیعة بن عامر بن صعصعه]] که به یوم وجّ مشهور است،<ref>معجم قبائل العرب، ج ۱، ص ۱۴۹.</ref> [[نبرد]] با [[بنی عامر بن ربیعه بن عامر بن صعصعه]]<ref>معجم قبائل العرب، ج ۱، ص ۱۴۹.</ref> و نیز [[جنگ]] با [[بنی نصر بن معاویة بن بکر بن هوازن]] <ref>الکامل، ج ۱، ص ۶۸۵؛ معجم ما استعجم، ج ۴، ص ۱۳۰۲؛ معجم قبائل العرب، ج ۱، ص ۸.</ref> به عنوان نمونه‌هایی از نبرد [[جاهلی]] ثقیف باید یاد کرد.

==[[جایگاه]] ثقیف در [[جامعه]] [[عرب]] جزیره==

موقعیّت ممتاز [[طائف]] در زمینه [[کشاورزی]] و [[تجارت]] و نیز وجود [[امنیت]] برای ساکنان شهر در سایه حصار محکم طائف، اهمیت [[اجتماعی]] و [[اقتصادی]] ثقیف را ارتقا داد و بر جایگاه و [[شأن]] ساکنان طائف نزد عرب به ویژه نزد [[همسایگان]] [[قریشی]] آنان افزود. شاید همین شرایط ویژه بود که [[قریش]] را بر آن داشت تا برای خود جای پایی در طائف مهیا کرده، صاحب آب و باغ و [[زمین]] شوند، از این رو با [[تهدید]] ثقیف حضور آنان را در [[حرم]] به شرکت خود با آنان در وادی وَجّ مشروط کردند که منطقه ای حاصل‌خیز و متعلق به ثقیف بود. ثقفیان نیز برای دوری از جنگ و [[ستیز]] با قریش به شرط آنان گردن نهاده، با آنان [[پیمان]] بستند.<ref>المنمق، ص ۲۳۲ - ۲۳۳؛ فتح الباری، ج ۴، ص ۳۸۷.</ref> حضور ثقیف را در جمع قبایلی که به همراه قریش از حُمسی‌ها و دارای امتیازات ویژه و [[اعمال]] خاصی بودند می‌‌توان متأثر از همین [[پیمان]] [[قریش]] و ثقیف دانست. وجود شتر یا آبی با نام ذوالهِرَم برای [[عبدالمطلب]] در [[طائف]]،<ref>انساب الاشراف، ج ۱، ص ۷۴؛ الطبقات، ج ۱، ص ۷۱؛ المنمق، ص ۹۴؛ نهایة الارب، ج ۳، ص ۱۲۹.</ref> [[باغی]] متعلق به [[عباس بن عبدالمطلب]] که از محصولات آن کشمش تهیه می‌‌شد و برای سقایت حجگزاران استفاده می‌‌شد،<ref> فتوح البلدان، ج ۱، ص ۶۶.</ref> وجود [[اموال]] فراوان مکّیان در طائف، [[ازدواج]] [[هاشم]]، جدّ [[پیامبراکرم]]{{صل}} با زنی از [[ثقیف]]<ref>انساب الاشراف، ج ۱، ص ۸۷.</ref> و نیز [[ابومُرّة بن عروه ثقفی]] با [[میمونه]] [[دختر ابوسفیان]] <ref>جمهرة انساب العرب ۲۶۷؛ مقاتل الطالبیین، ص ۵۲.</ref> و [[ابوالصلت]] با [[رقیّه]] دختر [[عبدشمس بن عبد مناف]]<ref>جمهرة انساب العرب، ۲۶۹.</ref> نمونه‌هایی از این تعامل‌اند. این ازدواج‌ها تا بدانجا پیش رفتند که ثقیف را از [[فرزندان]] قریش می‌‌دانستند و برخی بزرگان ثقیف نیز این امر را [[باور]] داشتند.<ref>السیرة النبویه، ج ۳، ص ۷۷۸؛ المنتظم، ج ۶، ص ۲۳۸.</ref> [[ازدواج علی]]{{ع}} با [[ام سعید]] دختر [[عروة بن مسعود]]،<ref> الارشاد، ج ۱، ص ۳۵۴؛ تاج الموالید، ص ۱۹؛ مناقب، ج ۳، ص ۸۹.</ref> [[امام حسین]]{{ع}} با لیلی دختر [[ابومُرَّة بن عُرْوه]] و [[مادر]] [[علی اکبر]] <ref>شرح الاخبار، ج ۳، ص ۱۵۴؛ ینابیع الموده، ج ۳، ص ۱۵۲.</ref> و نیز ازدواج [[امام حسن]]{{ع}} با زنی از ثقیف؛<ref> المعارف، ص ۲۱۲.</ref> نمونه‌هایی دیگر از این ارتباط‌ها در دوره [[اسلامی]] اند؛ اما در دیگر سوی این [[ارتباط]] [[اهل]] طائف خود را همپای قریش دانسته، هر گونه [[برتری]] قریش را بر خود [[انکار]] می‌‌کردند.<ref>انساب الاشراف، ج ۴، ص ۱۹۲.</ref> این [[رقابت]] حتی به امور [[اعتقادی]] ثقیف و ساختن بتخانه‌ای همانند [[کعبه]] برای [[بت]] خود نیز کشیده شده بود. که نزد همه [[مردمان]] [[عرب]] مورد [[احترام]] و [[پرستش]] بود.<ref>الاصنام، ص ۶۹؛ السیرة النبویه، ج ۱، ص ۴۷؛ معجم البلدان، ج ۴، ص ۱۱۸.</ref> شاید بر اثر همین رقابت‌ها بود که وقتی [[سپاه]] [[ابرهه]] برای [[تخریب]] [[کعبه]] به [[طائف]] رسید بزرگان [[شهر]] با تقدیم هدایای بسیار و اظهار [[بندگی]] در برابر ابرهه فردی به نام ابورِغال را برای [[راهنمایی]] سپاه به سوی [[مکّه]] فرستادند که او نیز در مغمسّ، یک منزلی [[مکه]]، مُرد و [[قبر]] او سنگسار شد.<ref> السیرة النبویه، ج ۱، ص ۴۷ - ۴۸؛ تاریخ ابن خلدون، ج ۲، ص ۶۱؛ التمهید، ج ۱۳، ص ۱۴۷.</ref> بعدها نیز در [[فتح مکه]] این سنگسار به [[دستور پیامبر]]{{صل}} ادامه یافت و به [[سنّت]] بدل شد.<ref>الاغانی، ج ۴، ص ۲۹۸ - ۲۹۹؛ الاعلام، ج ۵، ص ۱۹۸.</ref>

==[[اعتقادات]]، [[آداب و رسوم]] ثقیف==

برخی نیز بر این باورند که در [[طائف]] افزون بر [[بتخانه]] لات، بتخانه‌ای نیز برای عُزّی وجود داشته است.<ref> جامع البیان، ج ۲۰، ص ۷۸؛ مقدمة فتح الباری ۱۵۲.</ref> برخی از تیره‌های ثقیف اولین [[مردمان]] عرب بودند که از عبور شهاب سنگ‌ها دچار [[وحشت]] می‌‌شدند و آن را نشانه رخداد مهمّی می‌‌دانستند.<ref>فتح الباری، ج ۸، ص ۵۱۵؛ المصنف، ج ۸، ص ۴۳۶؛ السیرة النبویه، ج ۱، ص ۱۳۴.</ref> تعدد [[ازدواج]] در میان ثقیف بسیار شایع بود. از [[غیلان بن سلمه]]، [[مسعود بن معتّب]]، [[عروة بن مسعود]]، [[مسعود بن عمرو بن عمیر]]، [[سفیان بن عبداللّه]] و [[مسعود بن عامر]] به عنوان مردانی که ۱۰ [[همسر]] داشتند نام برده‌اند.<ref> المحبر، ص ۳۵۷.</ref> آنان همچنین در کنار بنی [[کنانه]]، [[خزاعه]]، بنی مدلج و... از حُمسی‌ها بودند و خود را از دیگران [[برتر]] و در انجام [[مناسک]] [[حج]] از دیگران متعصب‌تر می‌‌پنداشتند، از این رو احکامی ویژه و عاداتی متفاوت از دیگران داشتند که ترک وقوف در [[عرفات]]، از این [[احکام]] بود.<ref>السیرة النبویه، ج ۱، ص ۱۲۸؛ المنمق، ص ۱۲۷ - ۱۲۸؛ العجاب، ج ۱، ص ۴۵۷.</ref> [[خداوند]] با [[نزول آیه]] {{متن قرآن|ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفَاضَ النَّاسُ وَاسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«سپس از همان‌جا که مردم رهسپار می‌شوند رهسپار شوید  و از خداوند آمرزش بخواهید، به راستی خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره بقره، آیه ۱۹۹.</ref> از کسانی که در عرفات وقوف نمی‌کردند خواست که همانند سایر [[حاجیان]] عمل کنند<ref>تفسیر ابن ابی حاتم، ج ۲، ص ۳۵۴؛ مجمع البیان، ج ۲، ص ۴۸؛ معانی القرآن، ج ۱، ص ۱۳۸ - ۱۳۹.</ref> همچنین ثقیف به [[پیروی]] از [[قریش]] همانند برخی از [[اعراب جاهلی]] [[معتقد]] بودند که استفاده قسمتی از زراعت خود و نیز گوشت برخی از حیوانات بر آنان [[حرام]] است. [[آیه]] {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ}}<ref>«ای مردم از آنچه در زمین حلال و پاک است بخورید و از گام‌های شیطان پیروی نکنید که او برای شما دشمنی آشکار است» سوره بقره، آیه ۱۶۸.</ref> ناظر به همین [[اعتقاد]] است. خداوند در این آیه با ردّ این [[خرافات]]، [[مردم]] را به استفاده درست و [[حلال]] از [[نعمت‌های الهی]] توصیه می‌‌کند<ref> التفسیر الکبیر، ج ۵، ص ۲؛ التبیان، ج ۲، ص ۷۲؛ اسباب النزول، ج ۲۹؛ زادالمسیر، ج ۱، ص ۱۵۴.</ref>. در کنار این [[بت پرستان]] ثقفی افرادی نیز بودند که به [[دین مسیحیت]] معتقد بوده، به [[اعمال]] خود می‌‌پرداختند. عدّاس [[غلام]] نینوایی [[شیبة بن ربیعه]] <ref>تاریخ یعقوبی، ج ۲، ص ۳۶؛ الاصابه، ج ۴، ص ۳۸۵؛ فتح الباری، ج ۸، ص ۵۵۳.</ref> و نیز أزرق غلام رومی <ref>المفصل، ج ۶، ص ۶۰۷.</ref> از آن جمله‌اند.

==ثقیف و [[ظهور اسلام]]==