جد بن قیس در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط

| موضوع مرتبط = جد بن قیس

خداوند در آیه {{متن قرآن|وَمِمَّنْ حَوْلَكُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ مُنَافِقُونَ وَمِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفَاقِ لَا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ سَنُعَذِّبُهُمْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ يُرَدُّونَ إِلَى عَذَابٍ عَظِيمٍ}}<ref>«و از پیرامونیان شما از تازیان بیابان‌نشین و از اهل مدینه منافقانی هستند که به دورویی خو کرده‌اند؛ تو آنان را نمی‌شناسی ما آنها را می‌شناسیم؛ به زودی آنان را دوبار عذاب خواهیم کرد سپس به سوی عذابی سترگ برده می‌شوند» سوره توبه، آیه ۱۰۱.</ref> برخی از ساکنان مدینه را کسانی می‌‌داند که به [[نفاق]] خو گرفته‌اند و عذابی دوچندان (در [[دنیا]] و [[آخرت]]) نصیب آنان خواهد شد. واحدی [[نیشابوری]] ذیل این آیه در گزارشی از کلبی آورده است که [[جد بن قیس]] یکی از [[منافقان]] [[مدینه]] بود.<ref> اسباب النزول، ص ۲۶۳.</ref> [[سیوطی]] نیز به [[نقل]] از [[ابن جریج]] بر آن است که منافقانی چون جدبن [[قیس]] بر [[نفاق]] خوگرفته بودند و بر همان حالت مردند.<ref> الدرالمنثور، ج ۳، ص ۲۷۱.</ref> به رغم خبرهای بسیاری که درباره نفاق [[جد بن قیس]] در [[تفاسیر]] آمده، طبق گزارشی ذیل [[آیات]] {{متن قرآن|وَآخَرُونَ اعْتَرَفُوا بِذُنُوبِهِمْ خَلَطُوا عَمَلًا صَالِحًا وَآخَرَ سَيِّئًا عَسَى اللَّهُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}}<ref>«و دیگرانی هستند که به گناه خویش اعتراف دارند؛ کردار پسندیده‌ای را با کار ناپسندی دیگر آمیخته‌اند باشد که خداوند از آنان در گذرد  که خداوند آمرزنده‌ای بخشاینده است» سوره توبه، آیه ۱۰۲.</ref>، {{متن قرآن|خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِمْ بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ}}<ref>«از دارایی‌های آنان زکاتی بردار که با آن آنها را پاک می‌داری و پاکیزه می‌گردانی و برای آنها (به نیکی) دعا کن که دعای تو (مایه) آرامش آنان است و خداوند شنوایی داناست» سوره توبه، آیه ۱۰۳.</ref> وی از کرده خود پشیمان شد و توبه کرد.<ref>جامع البیان، ج ۷، ص ۲۰، ۲۴؛ روض الجنان، ج ۱۰، ص ۲۶.</ref> این گزارش، جد بن قیس و چند تن دیگر از [[انصار]] را که در [[جنگ تبوک]] شرکت نکرده بودند از مصادیق این دو [[آیه]] شمرده است. آنان پس از بازگشت [[پیامبر]] از [[غزوه تبوک]] خود را به ستون‌های [[مسجد]] بسته، تقاضای [[بخشودگی]] کردند. [[خداوند]]، با فرود آوردن این دو آیه از [[بخشش]] آنان خبر داد و به پیامبر فرمود تا از ایشان [[صدقه]] بگیرد و برای آنها [[دعا]] کند. افزون بر گزارش فوق، [[قرطبی]] نیز گزارشی نامعلوم از توبه جد داده است و [[ابن اثیر]] و [[ذهبی]] هم آن را تکرار کرده‌اند.<ref>الاستیعاب، ج ۱، ص ۳۳۲؛ اسد الغابه، ج ۱، ص ۵۲۱؛ تجرید اسماء الصحابه، ج ۱، ص ۸۰.</ref> در کنار این [[شأن]] نزول‌ها، برخی [[مفسران]] آیاتی را که در سال‌های پیش از سال نهم نازل شده بودند بر نفاق جد در سال نهم و در جریان غزوه تبوک [[تطبیق]] کرده‌اند که به نظر می‌‌رسد این تطبیق‌ها چندان اعتبار ندارند:

#بر اساس آیه {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَكُونُوا كَالَّذِينَ كَفَرُوا وَقَالُوا لِإِخْوَانِهِمْ إِذَا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كَانُوا غُزًّى لَوْ كَانُوا عِنْدَنَا مَا مَاتُوا وَمَا قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذَلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ}}<ref>«ای مؤمنان! مانند کسانی مباشید که کفر پیشه کردند و در مورد همگنان خویش- هنگامی که سفر رفتند یا جهادگر شدند- گفتند: اینان اگر نزد ما می‌ماندند نمی‌مردند یا کشته نمی‌شدند (بگذار چنین بپندارند) تا این (پندار) را خداوند دریغی در دل‌هایشان کند؛ و این خداوند است که زنده می‌گرداند و می‌میراند و خداوند به آنچه انجام می‌دهید بیناست» سوره آل عمران، آیه ۱۵۶.</ref> منافقانی چون جد بن قیس می‌‌پنداشتند کسانی که در [[سفر]] مردند یا در [[جهاد]] کشته شدند اگر نزد آنها می‌‌ماندند چنین نمی‌شدند. [[خداوند]] با فرود آوردن این [[آیه]]، این [[پندار]] را [[باطل]] و [[مؤمنان]] را هم از آنان [[پرهیز]] داد.<ref>تفسیر قرطبی، ج ۴، ص ۲۴۶ - ۲۴۷؛ البحر المحیط، ج ۳، ص ۴۰۰.</ref> این در حالی است که این آیه از حوادث سال سوم و [[نبرد]] [[احد]] [[سخن]] می‌‌گوید و منظور از [[کافران]] در آن [[جد بن قیس]] نیست.

== منابع ==