←رت وجود امام و رهبر سیاسی از دیدگاه قرآن و سنت
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
*از جمله شئونی که از دیرباز کانون نزاع میان مسلمانان بوده، شأن رهبری اجتماعی و سیاسی است. این شأن درحقیقت متکفل اجرای دین در جامعه است. نگاهی اجمالی به دیدگاههای مطرح میان فرقههای مسلمانان نشان از این واقعیت دارد که اصل لزوم وجود یک رهبر و امام برای اداره جامعه مورد پذیرش اغلب اندیشمندان مسلمان بوده و اختلاف ایشان، بیشتر درباره ویژگیهای امام، راه انتخاب او و نیز مصداق آن بوده است.<ref>برای نمونه به چند منبع از فرقههای معتزله، اشاعره و زیدیه اشاره میکنیم: ر.ک: عبدالجبار معتزلی، المغنی فی ابواب التوحيد والعدل، ج۲۰، ص۱۶-۵۵؛ محمد بن عمر فخر رازی، الاربعين فی اصول الدين، ج۲، ص۲۵۵؛ قاسم بن محمد بن علی زیدی، الاساس لعقائد الاكياس، ص۱۴۴.</ref> در این بخش، ابتدا دیدگاه آیات قرآن کریم و نیز سخنان پیشوایان دین درباره اصل لزوم وجود رهبر را جویا شده، آنگاه به اثبات این شأن برای امامان معصوم{{عم}} و جزئیات آن میپردازیم.<ref>ر. ک. [[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] صفحه۲۵۵ تا ۲۸۰.</ref> | *از جمله شئونی که از دیرباز کانون نزاع میان مسلمانان بوده، شأن رهبری اجتماعی و سیاسی است. این شأن درحقیقت متکفل اجرای دین در جامعه است. نگاهی اجمالی به دیدگاههای مطرح میان فرقههای مسلمانان نشان از این واقعیت دارد که اصل لزوم وجود یک رهبر و امام برای اداره جامعه مورد پذیرش اغلب اندیشمندان مسلمان بوده و اختلاف ایشان، بیشتر درباره ویژگیهای امام، راه انتخاب او و نیز مصداق آن بوده است.<ref>برای نمونه به چند منبع از فرقههای معتزله، اشاعره و زیدیه اشاره میکنیم: ر.ک: عبدالجبار معتزلی، المغنی فی ابواب التوحيد والعدل، ج۲۰، ص۱۶-۵۵؛ محمد بن عمر فخر رازی، الاربعين فی اصول الدين، ج۲، ص۲۵۵؛ قاسم بن محمد بن علی زیدی، الاساس لعقائد الاكياس، ص۱۴۴.</ref> در این بخش، ابتدا دیدگاه آیات قرآن کریم و نیز سخنان پیشوایان دین درباره اصل لزوم وجود رهبر را جویا شده، آنگاه به اثبات این شأن برای امامان معصوم{{عم}} و جزئیات آن میپردازیم.<ref>ر. ک. [[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] صفحه۲۵۵ تا ۲۸۰.</ref> | ||
==[[ | ==[[ضرورت وجود امام]] و [[رهبر سیاسی]] از دیدگاه قرآن و سنت== | ||
*شاید نتوان در قرآن کریم آیهای را یافت که به صراحت از ضرورت وجود رهبر سیاسی بهطور مطلق (معصوم یا غیر معصوم) در جامعه سخن گفته باشد؛ اما این مسئله در روایات، بازتاب فراوانی یافته است؛ بهگونهای که پیشوایان راستین دین اسلام در سخنان خود بارها به ضرورت وجود امام و رهبر سیاسی در جامعه اشاره کردهاند.<ref>در تدوین این بخش، از بحث از کتاب رهبری در اسلام، نوشته محمد محمدی ری شهری کمک گرفته شده است.</ref> دراینباره [[امام على]]{{ع}} خطاب به خوارج که منکر این حقیقت بودند، فرمودند: {{عربی|اندازه=155%|"إِنَّهُ لَا بُدَّ لِلنَّاسِ مِنْ أَمِيرٍ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ"}}.<ref>نهج البلاغه، خطبه ۴۰.</ref><ref>ر. ک. [[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] صفحه۲۵۵ تا ۲۸۰.</ref> | *شاید نتوان در قرآن کریم آیهای را یافت که به صراحت از ضرورت وجود رهبر سیاسی بهطور مطلق (معصوم یا غیر معصوم) در جامعه سخن گفته باشد؛ اما این مسئله در روایات، بازتاب فراوانی یافته است؛ بهگونهای که پیشوایان راستین دین اسلام در سخنان خود بارها به ضرورت وجود امام و رهبر سیاسی در جامعه اشاره کردهاند.<ref>در تدوین این بخش، از بحث از کتاب رهبری در اسلام، نوشته محمد محمدی ری شهری کمک گرفته شده است.</ref> دراینباره [[امام على]]{{ع}} خطاب به خوارج که منکر این حقیقت بودند، فرمودند: {{عربی|اندازه=155%|"إِنَّهُ لَا بُدَّ لِلنَّاسِ مِنْ أَمِيرٍ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ"}}.<ref>نهج البلاغه، خطبه ۴۰.</ref><ref>ر. ک. [[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] صفحه۲۵۵ تا ۲۸۰.</ref> | ||
*نقل شده است که روزی یکی از خوارج وارد مسجد شد و گفت: لَا حُكْمَ إِلَّا لِلَّهِ. یکی دیگر از همکیشان وی نیز همین جمله را تکرار کرد. [[امام على]]{{ع}} خطاب به مردم، با ابطال سخن خوارج تأکید کردند که اصلاح کار مردم با وجود یک امیر صالح يا فاجر است. مردم گفتند: دلیل نیاز به رهبر نیکو کار را میدانیم. اما نیاز به فاجر چرا؟ امام فرمودند: "[در حکومت فاجر] مؤمن فرصت عمل پیدا میکند و به فاجر مهلت داده میشود... و راههای شما امن میگردد و بازارهایتان پابرجا میماند و درآمدها توزیع، و با دشمنانتان پیکار، و حق ضعیف از قوی ستانده میشود".<ref>عبدالله بن محمد بن ابی شیبة، مصنف ابن ابی شیبة، ج۱۵، ص۳۲۷.</ref> امیر بیان در سخنی دیگر فرمودند: "...فرمانروای ستمپیشه بهتر است از فتنه و آشوب دائمی".<ref>ابوالفتح کراجکی، کنز الفوائد، ج۱، ص۱۳۵؛ حسن بن ابی الحسن دیلمی، اعلام الدين، ص۱۸۵.</ref> در نظام حکومتی اسلام، همگان به اطاعت از والی موظف شدهاند. این آموزهای است که نخستین پیشوای مسلمانان، یعنی پیامبر گرامی اسلام{{صل}} فرمودند<ref>{{عربی|اندازه=155%|"اسْمَعُوا وَ أَطِيعُوا لِمَنْ وَلَّاهُ اللَّهُ الْأَمْرَ فَإِنَّهُ نِظَامُ الْإِسْلَام"}} (شیخ مفید، الامالی، ص۱۴).</ref> و دیگر امامان نیز بر آن تأكيد،<ref>امام رضا{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|"الْإِمَامُ زِمَامُ الدِّينِ وَ نِظَامُ أُمُورِ الْمُسْلِمِينَ"}} (محمد بن علی بن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب{{عم}}، ج۱، ص۲۴۶).</ref> و تصویری رفیع از منصب امامت ارائه کردند. برای نمونه، امام علی{{ع}} فرمودند: «جایگاه رهبر چونان ریسمانی محکم است که مهرهها را متحد ساخته، به هم پیوند میدهد. اگر این رشته از هم بگسلد، مهرهها پراکنده شده، هرکدام به سویی خواهند افتاد و هرگز جمعآوری نخواهند شد».<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۶.</ref><ref>ر. ک. [[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] صفحه۲۵۵ تا ۲۸۰.</ref> | *نقل شده است که روزی یکی از خوارج وارد مسجد شد و گفت: لَا حُكْمَ إِلَّا لِلَّهِ. یکی دیگر از همکیشان وی نیز همین جمله را تکرار کرد. [[امام على]]{{ع}} خطاب به مردم، با ابطال سخن خوارج تأکید کردند که اصلاح کار مردم با وجود یک امیر صالح يا فاجر است. مردم گفتند: دلیل نیاز به رهبر نیکو کار را میدانیم. اما نیاز به فاجر چرا؟ امام فرمودند: "[در حکومت فاجر] مؤمن فرصت عمل پیدا میکند و به فاجر مهلت داده میشود... و راههای شما امن میگردد و بازارهایتان پابرجا میماند و درآمدها توزیع، و با دشمنانتان پیکار، و حق ضعیف از قوی ستانده میشود".<ref>عبدالله بن محمد بن ابی شیبة، مصنف ابن ابی شیبة، ج۱۵، ص۳۲۷.</ref> امیر بیان در سخنی دیگر فرمودند: "...فرمانروای ستمپیشه بهتر است از فتنه و آشوب دائمی".<ref>ابوالفتح کراجکی، کنز الفوائد، ج۱، ص۱۳۵؛ حسن بن ابی الحسن دیلمی، اعلام الدين، ص۱۸۵.</ref> در نظام حکومتی اسلام، همگان به اطاعت از والی موظف شدهاند. این آموزهای است که نخستین پیشوای مسلمانان، یعنی پیامبر گرامی اسلام{{صل}} فرمودند<ref>{{عربی|اندازه=155%|"اسْمَعُوا وَ أَطِيعُوا لِمَنْ وَلَّاهُ اللَّهُ الْأَمْرَ فَإِنَّهُ نِظَامُ الْإِسْلَام"}} (شیخ مفید، الامالی، ص۱۴).</ref> و دیگر امامان نیز بر آن تأكيد،<ref>امام رضا{{ع}} فرمود: {{عربی|اندازه=155%|"الْإِمَامُ زِمَامُ الدِّينِ وَ نِظَامُ أُمُورِ الْمُسْلِمِينَ"}} (محمد بن علی بن شهرآشوب، مناقب آل ابی طالب{{عم}}، ج۱، ص۲۴۶).</ref> و تصویری رفیع از منصب امامت ارائه کردند. برای نمونه، امام علی{{ع}} فرمودند: «جایگاه رهبر چونان ریسمانی محکم است که مهرهها را متحد ساخته، به هم پیوند میدهد. اگر این رشته از هم بگسلد، مهرهها پراکنده شده، هرکدام به سویی خواهند افتاد و هرگز جمعآوری نخواهند شد».<ref>نهج البلاغه، خطبه ۱۴۶.</ref><ref>ر. ک. [[محمد حسین فاریاب|فاریاب، محمد حسین]]، [[بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت (کتاب)|بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت]] صفحه۲۵۵ تا ۲۸۰.</ref> | ||