تفسیر بلاغی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[تفسیر بلاغی در علوم قرآنی]]| پرسش مرتبط  = }}

یکی از گرایش‌های [[تفسیر درایی]] ([[اجتهادی]]) [[قرآن]]، [[تفسیر]] بلاغی است. در تفسیر بلاغی، که یکی از شاخه‌های [[تفسیر ادبی]] است رهیافتی زبانی به متن قرآن صورت گرفته و از این منظر به [[فهم]] و تحلیل گزاره‌های آن پرداخته می‌‌شود. <ref>نک: کتب و رسائل و فتاوی ابن تیمیه، ج ۱۳، ص۳۵۵ - ۳۵۶؛ الاتقان، ج ۲، ص۴۷۱.</ref>

امروزه بلاغت را به مطالعه [[هنر]] گفتار و بحث درباره زیبایی‌های سخن و چگونگی پدید آمدن سخن [[زیبا]] تعریف می‌‌کنند،<ref>نک: مناهج تجدید، ص۱۴۴، ۳۲۳ - ۳۲۴.</ref> بر این اساس مراد از تفسیر بلاغی، [[کشف]] [[مقاصد الهی]] از متن قرآن با تکیه بر علوم سه گانه بلاغت و زیبایی‌های [[هنری]] بیانات [[قرآنی]] است. [[تفسیر]] بلاغی روشی خودبسند در [[فهم قرآن]] نیست؛ زیرا تنها از منظری خاص به متن نگریسته، دیگر ابعاد آن را نادیده می‌‌گیرد. در عین حال نگاه جزئی گرایانه، مسئله محور و آزمونپذیر این [[دانش]] به متن [[مقدس]]، زمینه مناسبی برای مطالعه [[علمی]] و بی‌طرفانه [[قرآن]] را فراهم آورده، [[میزان]] دخالت عناصر مذهبی و پیش داوری‌های [[فرقه]] ای را به حداقل می‌‌رساند، از همین رو معمولا همه [[مذاهب اسلامی]] از [[تفاسیر]] بلاغی بدون حساسیت نسبت به مؤلف و [[مذهب]] و باورهای او استفاده می‌‌کنند.

[[عبدالقاهر جرجانی]] که بنیانگذار [[دانش]] [[بلاغت]] به شمار می‌‌رود <ref> الاسلوب فی الاعجاز البلاغی، ص۱۸۲.</ref> و از سوی دیگر مطالعات نسبتاً گسترده‌ای درباره اعجاز قرآن انجام داده است، برای نخستین بار فضای پیدایش [[شیوه تفسیری]] جدیدی با عنوان تفسیر بلاغی را فراهم آورد. وی با ساختارشکنی در مدرسه سنتی نحو که مطالعات ادبی [[زبان عربی]] را در خود منحصر کرده بود، گستره جدیدی با عنوان بلاغت برای بررسی تناسب زبانی متن با فضای صدور آن و [[شناخت]] شیوه‌های مختلف سخن پردازی و [[درک]] زیبایی‌های [[هنری]] متن گشود. <ref> نک: دلائل الاعجاز، ص۴۶ - ۵۰، ۲۵۰ - ۲۶۲ نک: نظریة اعجاز القرآن، ص۱۹۷ - ۳۴۲؛ الاسلوب فی الاعجاز البلاغی، ص۱۸۲ - ۱۸۵، ۲۵۰ - ۲۶۲.</ref> با [[ظهور]] نخستین [[تفاسیر]] جامع مانند [[التبیان فی تفسیر القرآن (کتاب)| التبیان فی تفسیر القرآن]] و [[مجمع البیان فی تفسیر القرآن (کتاب)|مجمع البیان فی تفسیر القرآن]] به ابعاد بلاغی [[آیات]] نیز توجه شده و در ضمن بررسی [[دستوری]] و لغوی آیات به [[تفسیر]] بلاغی نیز پرداخته شده است. [[تفسیر الکشاف (کتاب)| تفسیر الکشاف]] [[زمخشری]] [[جامع‌ترین]] [[تفسیری]] است که به طور مستقل به ابعاد ادبی [[قرآن]] پرداخته است. زمخشری دو [[علم]] معانی و بیان را [[بهترین]] توشه برای [[مفسر قرآن]] دانسته و [[معتقد]] است مفسر قرآن حتی اگر در همه [[دانش‌ها]] سرآمد باشد بدون این دو [[دانش]] نمی‌تواند به دلالت‌های قرآن راه یابد و به اشارات و لطایف [[قرآنی]] و [[جمال]] بلاغی و [[اعجاز]] آنکه [[عرب]] را به کنش وادار کرد [[آگاه]] شود. به نظر زمخشری کسانی می‌‌توانند وارد عرصه تفسیر شوند که روزگاری دراز در [[طلب]] این دو دانش [[شکیبایی]] کرده و خود را به [[زحمت]] انداخته باشند.