زید بن عمرو: تفاوت میان نسخه‌ها

زید بن عمرو (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲، ساعت ۰۰:۲۶

۶ بایت اضافه‌شده ، ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲

جز

وظیفهٔ شمارهٔ ۵، قسمت دوم

دیداریویکی‌متن

HeydariBot

۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
 {{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = | عنوان مدخل  = | مداخل مرتبط = [[زید بن عمرو در قرآن]] - [[زید بن عمرو در تراجم و رجال]] - [[زید بن عمرو در تاریخ اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}
-==مقدمه==
+== مقدمه ==
 [[زید بن عمرو بن نفیل عدوی قرشی]] از [[طایفه]] [[بنی‌عدی]] از [[قریش]] و پسر عموی [[عمر بن خطاب]] بود <ref>المعارف، ص ۵۹، ۶۹، ۲۴۵؛ جمهرة انساب العرب، ص ۱۵۰؛ اسدالغابه، ج ۲، ص ۱۴۳.</ref>. پدرش [[عمرو]] به رسم [[عرب جاهلی]] که پسر بزرگ می‌توانست پس از [[وفات]] [[پدر]] خود با هر یک از [[همسران]] وی [[ازدواج]] کند، با جیداء ـ [[مادر]] خطّاب ـ ازدواج کرد و [[زید]] به [[دنیا]] آمد. خطّاب پدر [[عمر]]، از لحاظ پدری با عمرو [[برادر]] بود و از لحاظ [[مادری]] با زید، بنابراین زید به لحاظ [[نسب]] پدری و مادری پسر عموی عمر بن خطاب بود و به لحاظ مادری، عموی وی<ref>الاغانی، ج ۳، ص ۸۷؛ المعارف، ص ۱۷۹، ۲۴۵.</ref>.
@@ خط ۲۶: / خط ۲۶: @@
 در گزارشی دیگر آمده است که در [[شام]] بود و پس از اطلاع از [[ظهور پیامبر]] [[موعود]]، عازم دیدن [[پیامبر]] شد که کشته شد<ref>تاریخ دمشق، ج ۱۹، ص ۵۱۶؛ معجم ما استعجم، ج، ص ۱۲۸۵؛ الاصابه، ج ۲، ص ۵۰۹.</ref>. برخی [[زمان]] [[وفات]] وی را [[تعیین]] کرده و آن را ۵ سال [[پیش از بعثت]] دانسته‌اند.<ref>الطبقات، ج ۳، ص ۲۹۱.</ref> داستان‌پردازی‌ها درباره [[زید]] به این [[جهان]] محدود نشده است؛ روایاتی درباره [[رستگاری]] او در [[آخرت]] و جایگاهش در [[بهشت]] [[نقل]] شده است <ref> البدایة والنهایه، ج ۲، ص ۲۴۱؛ السیرة الحلبیه، ج ۱، ص ۲۰۳.</ref>.
-بنا به روایتی، پسرش [[سعید بن زید]] و [[عمر بن خطاب]] از پیامبر درباره زید پرسیدند. پیامبر{{صل}} از بخشوده شده وی خبر داد یا برای وی [[استغفار]] کرد و او را پیرو [[حضرت ابراهیم]] دانست<ref> الطبقات، ج ۳، ص ۲۹۱.</ref>. بنا به روایتی از پیامبر، زید در [[قیامت]] پس از [[امت]] [[عیسی]] و پیش از امت [[محمد]]، و به [[تنهایی]] به عنوان یک امت [[محشور]] خواهد شد<ref>مسند ابی یعلی، ج ۴، ص ۴۱؛ اسد الغابه، ج ۲، ص ۱۴۳؛ سبل الهدی، ج ۲، ص ۱۸۵.</ref> این [[روایت]] یادآور [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«به راستی ابراهیم (به تنهایی) امتی فروتن برای خداوند و درست‌آیین بود و از مشرکان نبود» سوره نحل، آیه ۱۲۰.</ref> است که [[ابراهیم]] را یک امت دانسته است. در این داستان‌ها [[برتر]] دانستن زید تا جایی پیش رفته که وی را تنها [[موحد]] [[قریش]] در [[دوره جاهلی]] معرفی کرده‌اند و در [[حدیث مشهور]] به [[حدیث]] بلدح<ref>الطبقات، ج ۳، ص ۲۹۱؛ صحیح البخاری، ج ۴، ص ۲۳ - ۲۳۳؛ ج ۶، ص ۲۲۵.</ref> گفته‌اند که از آنجا که تنها موحد قریش بود، از گوشت قربانیان [[بت‌ها]] نمی‌خورد؛ ولی بقیه قریش این‌گونه نبودند.<ref> صحیح البخاری، ج ۴، ص ۲۳۲ - ۲۳۳؛ المعجم الکبیر، ج ۱۲، ص ۲۳۰؛ صحیح ابن حبان، ج ۱۲، ص ۴.</ref> این، در حالی است که [[موحدان]] [[قریش]] و رویگردانان از [[پرستش]] [[بت‌ها]] در [[دوره جاهلی]] بسیار بودند؛ از جمله [[قس بن ساعده ایادی]] که گفته شده نخستین کسی بود که [[توحید]] را در [[مکه]] اعلام کرد و [[معاد]] را [[باور]] داشت<ref>البیان والتبیین، ج ۱، ص ۶۵؛ تاریخ دمشق، ج ۱۰، ص ۳۰۶.</ref>.
+بنا به روایتی، پسرش [[سعید بن زید]] و [[عمر بن خطاب]] از پیامبر درباره زید پرسیدند. پیامبر {{صل}} از بخشوده شده وی خبر داد یا برای وی [[استغفار]] کرد و او را پیرو [[حضرت ابراهیم]] دانست<ref> الطبقات، ج ۳، ص ۲۹۱.</ref>. بنا به روایتی از پیامبر، زید در [[قیامت]] پس از [[امت]] [[عیسی]] و پیش از امت [[محمد]]، و به [[تنهایی]] به عنوان یک امت [[محشور]] خواهد شد<ref>مسند ابی یعلی، ج ۴، ص ۴۱؛ اسد الغابه، ج ۲، ص ۱۴۳؛ سبل الهدی، ج ۲، ص ۱۸۵.</ref> این [[روایت]] یادآور [[آیه]] {{متن قرآن|إِنَّ إِبْرَاهِيمَ كَانَ أُمَّةً قَانِتًا لِلَّهِ حَنِيفًا وَلَمْ يَكُ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}}<ref>«به راستی ابراهیم (به تنهایی) امتی فروتن برای خداوند و درست‌آیین بود و از مشرکان نبود» سوره نحل، آیه ۱۲۰.</ref> است که [[ابراهیم]] را یک امت دانسته است. در این داستان‌ها [[برتر]] دانستن زید تا جایی پیش رفته که وی را تنها [[موحد]] [[قریش]] در [[دوره جاهلی]] معرفی کرده‌اند و در [[حدیث مشهور]] به [[حدیث]] بلدح<ref>الطبقات، ج ۳، ص ۲۹۱؛ صحیح البخاری، ج ۴، ص ۲۳ - ۲۳۳؛ ج ۶، ص ۲۲۵.</ref> گفته‌اند که از آنجا که تنها موحد قریش بود، از گوشت قربانیان [[بت‌ها]] نمی‌خورد؛ ولی بقیه قریش این‌گونه نبودند.<ref> صحیح البخاری، ج ۴، ص ۲۳۲ - ۲۳۳؛ المعجم الکبیر، ج ۱۲، ص ۲۳۰؛ صحیح ابن حبان، ج ۱۲، ص ۴.</ref> این، در حالی است که [[موحدان]] [[قریش]] و رویگردانان از [[پرستش]] [[بت‌ها]] در [[دوره جاهلی]] بسیار بودند؛ از جمله [[قس بن ساعده ایادی]] که گفته شده نخستین کسی بود که [[توحید]] را در [[مکه]] اعلام کرد و [[معاد]] را [[باور]] داشت<ref>البیان والتبیین، ج ۱، ص ۶۵؛ تاریخ دمشق، ج ۱۰، ص ۳۰۶.</ref>.
-از دیگر [[اخبار]] برساخته آن است که وی هنگام [[شکنجه]] [[بلال حبشی]] نزد وی می‌آمد و به او اَحَدٌ اَحَدٌ را تلقین می‌کرد و گفت که اگر وی کشته شود، به قبرش [[تبرک]] خواهم جست<ref>تار،یخ دمشق، ج ۶۳، ص ۶.</ref> در حالی که او هنگام [[بعثت پیامبر]] زنده نبود. روایاتی که نقش [[زید]] را برجسته‌تر از دیگر رویگردانان از [[بت‌پرستی]] ساخته‌اند، در منابع [[تفسیری]] هم [[مشاهده]] می‌شوند: بنا به روایتی از [[زید بن اسلم]] و [[عبدالرحمن بن زید]]، [[آیه]] {{متن قرآن|وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ}}<ref>«و آنان را که از پرستیدن بت دوری گزیده‌اند و به درگاه خداوند بازگشته‌اند، مژده باد! پس به بندگان من مژده بده!» سوره زمر، آیه ۱۷.</ref> درباره [[زید بن عمرو]]، [[سلمان فارسی]] و [[ابوذر غفاری]] نازل شده که در [[روزگار]] [[شرک]]، به جز [[اللّه‌]] نمی‌پرستیدند.<ref> تفسیر ابن ابی حاتم، ج ۱۰، ص ۳۲۴۹؛ اسباب النزول، ص ۳۸۲؛ مجمع‌البیان، ج ۸، ص ۷۷۰.</ref>. در این آیه به [[بندگان الهی]] که رو به [[خدا]] داشتند و از [[پرستش طاغوت]] خودداری کردند، [[بشارت]] داده شده است. البته این آیه مصادیق بسیار فراوانی دارد و به افراد مشخصی اختصاص ندارد.
+از دیگر [[اخبار]] برساخته آن است که وی هنگام [[شکنجه]] [[بلال حبشی]] نزد وی می‌آمد و به او اَحَدٌ اَحَدٌ را تلقین می‌کرد و گفت که اگر وی کشته شود، به قبرش [[تبرک]] خواهم جست<ref>تار، یخ دمشق، ج ۶۳، ص ۶.</ref> در حالی که او هنگام [[بعثت پیامبر]] زنده نبود. روایاتی که نقش [[زید]] را برجسته‌تر از دیگر رویگردانان از [[بت‌پرستی]] ساخته‌اند، در منابع [[تفسیری]] هم [[مشاهده]] می‌شوند: بنا به روایتی از [[زید بن اسلم]] و [[عبدالرحمن بن زید]]، [[آیه]] {{متن قرآن|وَالَّذِينَ اجْتَنَبُوا الطَّاغُوتَ أَنْ يَعْبُدُوهَا وَأَنَابُوا إِلَى اللَّهِ لَهُمُ الْبُشْرَى فَبَشِّرْ عِبَادِ}}<ref>«و آنان را که از پرستیدن بت دوری گزیده‌اند و به درگاه خداوند بازگشته‌اند، مژده باد! پس به بندگان من مژده بده!» سوره زمر، آیه ۱۷.</ref> درباره [[زید بن عمرو]]، [[سلمان فارسی]] و [[ابوذر غفاری]] نازل شده که در [[روزگار]] [[شرک]]، به جز [[اللّه‌]] نمی‌پرستیدند.<ref> تفسیر ابن ابی حاتم، ج ۱۰، ص ۳۲۴۹؛ اسباب النزول، ص ۳۸۲؛ مجمع‌البیان، ج ۸، ص ۷۷۰.</ref>. در این آیه به [[بندگان الهی]] که رو به [[خدا]] داشتند و از [[پرستش طاغوت]] خودداری کردند، [[بشارت]] داده شده است. البته این آیه مصادیق بسیار فراوانی دارد و به افراد مشخصی اختصاص ندارد.
 [[خداوند]] در آیه {{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَالَّذِينَ هَادُوا وَالنَّصَارَى وَالصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَعَمِلَ صَالِحًا فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ}}<ref>«بی‌گمان از کسانی که (به اسلام) ایمان آورده‌اند و یهودیان و مسیحیان و صابئان، کسانی که به خداوند و روز بازپسین باور دارند و کاری شایسته می‌کنند، پاداششان نزد پروردگارشان است و نه بیمی خواهند داشت و نه اندوهگین می‌گردند» سوره بقره، آیه ۶۲.</ref> بیان کرده که کسانی که به خدا و [[روز قیامت]] [[اعتقاد]] داشتند و [[عمل صالح]] انجام دادند اجری محفوظ دارند و [[نگرانی]] و اندوهی نخواهند یافت. بنابر یکی از [[تفاسیر]]، این آیه درباره کسانی نازل شده که [[پیش از بعثت]] [[پیامبر]] در جست و جوی [[دین حق]] بودند و زید جزو این افراد است<ref>تفسیر بغوی، ج ۱، ص ۴۶؛ التکمیل والاتمام، ص ۵۱.</ref>.
-همچنین در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لَا تُؤْمِنُوا إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا}}<ref>«بگو: چه بدان (آیات) ایمان آورید چه ایمان نیاورید؛ بی‌گمان چون بر کسانی که پیش از این (به آنان) دانش داده‌اند خوانده شود به سجده با روی  بر زمین می‌افتند» سوره اسراء، آیه ۱۰۷.</ref> آمده است که منظور از کسانی که به آنها [[دانش]] داده شده، افرادی هستند که [[پیش از بعثت]] در پی [[دین حق]] بودند و پس از [[بعثت]] وی بدو [[ایمان]] آوردند و [[زید]] از آنان است<ref>تفسیر بغوی، ج ۳، ص ۱۶۷؛ زادالمسیر، ج ۳، ص ۵۹؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۰، ص ۳۴۰.</ref>.
+همچنین در [[تفسیر آیه]] {{متن قرآن|قُلْ آمِنُوا بِهِ أَوْ لَا تُؤْمِنُوا إِنَّ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مِنْ قَبْلِهِ إِذَا يُتْلَى عَلَيْهِمْ يَخِرُّونَ لِلْأَذْقَانِ سُجَّدًا}}<ref>«بگو: چه بدان (آیات) ایمان آورید چه ایمان نیاورید؛ بی‌گمان چون بر کسانی که پیش از این (به آنان) دانش داده‌اند خوانده شود به سجده با روی بر زمین می‌افتند» سوره اسراء، آیه ۱۰۷.</ref> آمده است که منظور از کسانی که به آنها [[دانش]] داده شده، افرادی هستند که [[پیش از بعثت]] در پی [[دین حق]] بودند و پس از [[بعثت]] وی بدو [[ایمان]] آوردند و [[زید]] از آنان است<ref>تفسیر بغوی، ج ۳، ص ۱۶۷؛ زادالمسیر، ج ۳، ص ۵۹؛ تفسیر قرطبی، ج ۱۰، ص ۳۴۰.</ref>.
 در [[آیه]] {{متن قرآن|وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا}}<ref>«و هنگامی که خبری از ایمنی یا بیم به ایشان برسد آن را فاش می‌کنند و اگر آن را به پیامبر یا پیشوایانشان باز می‌بردند کسانی از ایشان که آن را در می‌یافتند به آن پی می‌بردند و اگر بخشش و بخشایش خداوند بر شما نمی‌بود (همه) جز اندکی، از شیطان پیروی می‌کردید» سوره نساء، آیه ۸۳.</ref> آمده که چنانچه [[فضل]] و [[رحمت الهی]] نبود، جز اندکی بقیه از [[شیطان]] [[پیروی]] می‌کردند. بنا به [[تفسیری]]، منظور از آن عده اندک افرادی چون زید هستند که پیش از بعثت [[پیامبر]] بر [[دین ابراهیم]] بودند. زید که [[فساد]] [[یهود]]، [[مسیحیان]] و [[عرب]] را شناخته بود، به [[پرستش]] اللّه‌بسنده کرد و [[موحد]] ماند<ref>البحر المحیط، ج ۳، ص ۷۲۹.</ref>. چنین روایاتی در پی قهرمان‌سازی زید و اعطای نقش [[احیاگر]] [[آیین]] [[ابراهیم]] به او بوده‌اند و از [[جایگاه]] متعالی او در [[آخرت]] و نزد [[خداوند]] [[سخن]] می‌گویند. این [[روایات]]، معلول دو عامل هستند:
-#برجسته ساختن نقش شخصیت‌های طوایفی چون [[بنی‌عدی]] نسبت به دیگر طوایف [[قریش]]؛
+# برجسته ساختن نقش شخصیت‌های طوایفی چون [[بنی‌عدی]] نسبت به دیگر طوایف [[قریش]]؛
-#کم‌رنگ ساختن نقش شخصیت‌های [[بنی‌هاشم]] از جمله [[عبدالمطلب]]، [[ابوطالب]]، [[عبداللّه‌]] و حتی [[پیامبر اکرم]]{{صل}}. در این عرصه [[تاریخ‌نگاران]] آل‌زبیر که [[روابط]] نَسَبی قابل توجهی با بنی‌عدی داشتند، نقش بسزایی ایفا کردند<ref>نک: زبیریان و تدوین سیره نبوی.</ref>.<ref>[[مهران اسماعیلی|اسماعیلی، مهران]]، [[زید بن عمرو (مقاله)|مقاله «زید بن عمرو»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴.</ref>.
+# کم‌رنگ ساختن نقش شخصیت‌های [[بنی‌هاشم]] از جمله [[عبدالمطلب]]، [[ابوطالب]]، [[عبداللّه‌]] و حتی [[پیامبر اکرم]] {{صل}}. در این عرصه [[تاریخ‌نگاران]] آل‌زبیر که [[روابط]] نَسَبی قابل توجهی با بنی‌عدی داشتند، نقش بسزایی ایفا کردند<ref>نک: زبیریان و تدوین سیره نبوی.</ref>.<ref>[[مهران اسماعیلی|اسماعیلی، مهران]]، [[زید بن عمرو (مقاله)|مقاله «زید بن عمرو»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۱۴ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم]]، ج۱۴.</ref>.
 == منابع ==