صبح: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

* در [[آیات]] بسیاری به این موضوع و خصوصیات آن اشاره شده و به [[پیامبر]] به مناسبت خطاب شده است. مفهوم صبح، معنایی زمانی دارد که در کار [[پیامبر]]، زمان [[ارتباط]] و [[دعا]] و [[عبادت]] و شروع روز است، و معنایی استعاری برای بیرون آمدن از [[تاریکی]] و نوید [[پیروزی]] است. بخشی از [[آیات]] به تعالیمی [[الهی]] برای انجام [[عبادت]] است. اما این که [[خداوند]] به فلق و شکافته شدن و یا [[فجر]] [[سوگند]] می‌خورد، یا زمان اصلی [[عبادت]] قرار می‌دهد، [[دلیل]] بر [[عظمت]] این زمان است. از سوی دیگر سرآغاز صبح [[فجر]] است که در آن وقت اعمالی آمده و برای ورود به آن نیز اعمالی مانند [[نماز شب]] ذکر شده است.

#{{متن قرآن|تَبَارَكَ الَّذِي نَزَّلَ الْفُرْقَانَ عَلَى عَبْدِهِ لِيَكُونَ لِلْعَالَمِينَ نَذِيرًا * وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَذَا إِلَّا إِفْكٌ افْتَرَاهُ وَأَعَانَهُ عَلَيْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ فَقَدْ جَاءُوا ظُلْمًا وَزُورًا * وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا}}<ref>«بزرگوار است آن (خداوند) که فرقان را بر بنده خویش فرو فرستاد تا جهانیان را بیم‌دهنده باشد * و کافران گفتند: این (قرآن) جز دروغی نیست که (پیامبر) خود بر ساخته است و گروهی دیگر او را در آن یاری رسانده‌اند پس به راستی ستم و دروغی (بزرگ) را (پیش) آوردند * و گفتند: افسانه‌های پیشینیان است که رونویس کرده است آنگاه پگاه و دیرگاه عصر بر او خوانده می‌شود» سوره فرقان، آیه ۱و ۴-۵.</ref>؛

#{{متن قرآن|وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكَارِ}}<ref>«و در پایان روز و پگاهان با سپاس پروردگارت را به پاکی بستای!» سوره غافر، آیه ۵۵.</ref>؛

#{{متن قرآن|إِنَّا أَرْسَلْنَاكَ شَاهِدًا وَمُبَشِّرًا وَنَذِيرًا * لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُعَزِّرُوهُ وَتُوَقِّرُوهُ وَتُسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا}}<ref>«ای پیامبر! ما تو را گواه و نویدبخش و بیم‌دهنده فرستاده‌ایم؛ * تا به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و او را یاری رسانید و بزرگ شمارید و پگاه و دیرگاه عصر او را به پاکی بستأیید» سوره احزاب، آیه ۴۵-۴۶.</ref>؛

#{{متن قرآن|أَقِمِ الصَّلَاةَ لِدُلُوكِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّيْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ كَانَ مَشْهُودًا}}<ref>«نماز را از هنگام بازگشت خورشید (در نیمه روز) تا تاریکی شب بپا دار! و (نیز) نماز صبح را که نماز صبح با گواهی (فرشتگان) است» سوره اسراء، آیه ۷۸.</ref>؛

#{{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}}<ref>«باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref>؛

#{{متن قرآن|وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلَا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ}}<ref>«و پروردگارت را در دل خود به لابه و ترس و بی‌بانگ بلند در گفتار، سپیده‌دمان و دیرگاه عصرها یاد کن و از غافلان مباش!» سوره اعراف، آیه ۲۰۵.</ref>؛

#{{متن قرآن|وَاذْكُرِ اسْمَ رَبِّكَ بُكْرَةً وَأَصِيلًا}}<ref>«و نام پروردگارت را پگاه و دیرگاه عصر یاد کن!» سوره انسان، آیه ۲۵.</ref>؛

#{{متن قرآن|وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ مَا عَلَيْكَ مِنْ حِسَابِهِمْ مِنْ شَيْءٍ وَمَا مِنْ حِسَابِكَ عَلَيْهِمْ مِنْ شَيْءٍ فَتَطْرُدَهُمْ فَتَكُونَ مِنَ الظَّالِمِينَ}}<ref>«و کسانی را که پروردگارشان را در سپیده‌دمان و در پایان روز در پی به دست آوردن خشنودی وی می‌خوانند از خود مران، نه هیچ از حساب آنان بر گردن تو و نه هیچ از حساب تو بر گردن آنهاست تا برانیشان و از ستمگران گردی» سوره انعام، آیه ۵۲.</ref>؛

#{{متن قرآن|وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا}}<ref>«و با آنان که پروردگار خویش را سپیده‌دمان و در پایان روز به شوق لقای وی می‌خوانند خویشتنداری کن و دیدگانت از آنان به دیگران دوخته نشود که زیور زندگی این جهان را بجویی و از آن کس که دلش را از یاد خویش غافل کرده‌ایم و از هوای (نفس) خود پیروی کرده و کارش تباه است پیروی مکن» سوره کهف، آیه ۲۸.</ref>؛

#{{متن قرآن|وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ * إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ * نَذِيرًا لِلْبَشَرِ}}<ref>«و به بامداد چون بردمد * که آن (دوزخ) یکی از بزرگ (نشانه) هاست * بیم‌دهنده‌ای است برای آدمیان» سوره مدثر، آیه ۳۴-۳۶.</ref>. '''نکته''': [[خداوند]] در [[سوره]] مُدَثِر خطاب به [[پیامبر]] {{صل}}، به صبح هنگامی که نقاب از چهره برگیرد [[سوگند]] یاد می‌کند {{متن قرآن|وَالصُّبْحِ إِذَا أَسْفَرَ}}<ref>«و به بامداد چون بردمد» سوره مدثر، آیه ۳۴.</ref> و می‌فرماید: «مسلماً حوادث هولناک [[قیامت]] و [[دوزخ]] و [[فرشتگان]] [[عذاب]] از مسائل مهم است»: {{متن قرآن|إِنَّهَا لَإِحْدَى الْكُبَرِ}}<ref>«که آن (دوزخ) یکی از بزرگ (نشانه) هاست» سوره مدثر، آیه ۳۵.</ref> سپس اضافه می‌کند: «[[هدف از آفرینش]] [[دوزخ]] هرگز انتقام‌جویی نیست، بلکه این وسیله‌ای است برای [[انذار]] [[انسان‌ها]]»: {{متن قرآن|نَذِيرًا لِلْبَشَرِ}}<ref>«بیم‌دهنده‌ای است برای آدمیان» سوره مدثر، آیه ۳۶.</ref> و [[علامه طباطبائی]] میگوید بعید نیست وجه سومی در بین باشد، و آن این است که کلمه «کلا» رد گفتار [[ولید]] درباره [[قرآن]] باشد، که گفت: {{متن قرآن|فَقَالَ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ يُؤْثَرُ * إِنْ هَذَا إِلَّا قَوْلُ الْبَشَرِ}}<ref>«و گفت: این جز جادویی که آموخته می‌شود نیست * این جز گفتار آدمی نیست» سوره مدثر، آیه ۲۴-۲۵.</ref> و [[ضمیر]] «إِنَّهَا» به [[قرآن]] برگردد، بدان جهت که [[قرآن]] [[آیات]] است و گر نه می‌باید فرموده باشد «إِنَّهُ» و یا از باب مطابقت اسم «ان» با خبر آن باشد به این معنا که چون خبر «ان» یعنی کلمه «احدی» مؤنث است [[ضمیر]] هم که اسم آن است مؤنث آورده شده و معنای [[آیه]] این است که: نه، آن طور که [[ولید]] گفت نیست، من به [[قمر]] و شب - و [[صبح]]- [[سوگند]] می‌خورم که [[قرآن]] - البته یعنی آیاتش - از نظر [[انذار]] یکی از [[آیات]] کبرای [[الهی]] است<ref>ترجمه تفسیر المیزان، ج۲۰، ص۱۴۹</ref>.

#{{متن قرآن|وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ * إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ}}<ref>«و به بامداد چون بردمد، * که این (قرآن) بازخوانده فرستاده‌ای گرامی است» سوره تکویر، آیه ۱۸-۱۹.</ref>. '''نکته''': در پاسخ به آنها که [[پیامبر]] {{صل}} را متهم می‌کردند که [[قرآن]] را خود ساخته و پرداخته، و به [[خدا]] نسبت داده است. [[خداوند]] [[سوگند]] یاد می‌کند به صبح هنگامی که تنفس کند، {{متن قرآن|وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ}}<ref>«و به بامداد چون بردمد،» سوره تکویر، آیه ۱۸.</ref> و می‌فرماید: «یقیناً این [[قرآن]] [[کلام]] فرستاده [[بزرگواری]] است «[[جبرئیل امین]]» که از سوی [[خداوند]] برای پیامبرش آورده» {{متن قرآن|إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ}}<ref>«که این (قرآن) بازخوانده فرستاده‌ای گرامی است» سوره تکویر، آیه ۱۹.</ref>،{{متن قرآن|وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ}}<ref>«و به بامداد چون بردمد،» سوره تکویر، آیه ۱۸.</ref> چه تعبیر جالبی‌؟ صبح را به موجود زنده‌ای [[تشبیه]] کرده که نخستین تنفسش با طلوع سپیده آغاز می‌شود، و [[روح]] [[حیات]] در همه موجودات می‌دمد، گویی در زیر دست و پای [[لشکر]] زنگی شب نفسش بریده بود، و با درخشیدن اولین شعاع [[نور]] از زیر چنگال او [[آزاد]] می‌شود و نفس تازه می‌کند!. ([[تفسیر]] نمونه، ج۲۶، ص۱۹۴).

== نکات ==

# املای [[قرآن]] هر [[صبح و شام]] بر [[پیامبر]] از سوی دیگران و [[نوشتن]] آن از طرف وی، از تهمت‌های [[کافران]] [[مکه]]: {{متن قرآن|وَقَالُوا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ اكْتَتَبَهَا فَهِيَ تُمْلَى عَلَيْهِ بُكْرَةً وَأَصِيلًا}}<ref>«و گفتند: افسانه‌های پیشینیان است که رونویس کرده است آنگاه پگاه و دیرگاه عصر بر او خوانده می‌شود» سوره فرقان، آیه ۵.</ref>؛

# توصیه [[خدا]] به [[پیامبر]] برای استعاذه و [[پناه]] بردن به [[پروردگار]] صبح، از هر شرّ و [[بدی]]: {{متن قرآن|قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ * مِنْ شَرِّ مَا خَلَقَ}}<ref>«بگو: به پروردگار سپیده‌دم پناه می‌برم * از بدی آنچه آفرید» سوره فلق، آیه ۱-۲. </ref>؛

# توصیه [[خدا]] به [[پیامبر]] برای [[تسبیح]] همراه با [[حمد]] [[خدا]]، هر [[صبح و شام]]: ({{متن قرآن|وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ بِالْعَشِيِّ وَالْإِبْكَارِ}}<ref>«و در پایان روز و پگاهان با سپاس پروردگارت را به پاکی بستای!» سوره غافر، آیه ۵۵.</ref> {{متن قرآن|وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ...}}<ref>«و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای!.».. سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref>؛

# [[تسبیح]] [[خدا]] در هر[[صبح و شام]] از سوی [[مردم]]، از [[اهداف]] [[رسالت پیامبر]]: {{متن قرآن|وَتُسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا}}<ref>«تا به خداوند و پیامبرش ایمان آورید و او را یاری رسانید و بزرگ شمارید و پگاه و دیرگاه عصر او را به پاکی بستأیید» سوره فتح، آیه ۹.</ref>؛

# توصیه [[خدا]] به [[پیامبر]] برای [[تسبیح]] همراه با [[حمد]] [[خدا]]، در هر [[صبح و شام]] راهی برای دستیابی به [[صبر]] در برابر [[ناملایمات]]: {{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ}}<ref>«باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref>؛

# توصیه [[خدا]] به [[پیامبر اکرم]] برای [[یاد خدا]] در صبح و عصر: {{متن قرآن|وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ}}<ref>«و پروردگارت را در دل خود به لابه و ترس و بی‌بانگ بلند در گفتار، سپیده‌دمان و دیرگاه عصرها یاد کن و از غافلان مباش!» سوره اعراف، آیه ۲۰۵.</ref>؛

# حرکت صبح هنگام [[پیامبر]] از [[خانه]]، برای حضور در [[جنگ احد]]، عملی [[شایسته]] [[یادآوری]]: {{متن قرآن|وَإِذْ غَدَوْتَ مِنْ أَهْلِكَ تُبَوِّئُ الْمُؤْمِنِينَ مَقَاعِدَ لِلْقِتَالِ}}<ref>«و به یادآور که پگاهان از خانواده‌ات جدا شدی در حالی که مؤمنان را در سنگرها برای پیکار (احد) جای می‌دادی» سوره آل عمران، آیه ۱۲۱.</ref>؛

# [[مداومت]] بر [[پرستش]] و [[نیایش]] خالصانه [[خدا]] در [[صبح و شام]]، مایه ارجمندی نزد [[خداوند]] و [[شایستگی]] [[همنشینی]] با [[پیامبر]]: {{متن قرآن|وَلَا تَطْرُدِ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ}}<ref>«و کسانی را که پروردگارشان را در سپیده‌دمان و در پایان روز در پی به دست آوردن خشنودی وی می‌خوانند از خود مران، نه هیچ از حساب آنان بر گردن تو و نه هیچ از حساب تو بر گردن آنهاست تا برانیشان و از ستمگران گردی» سوره انعام، آیه ۵۲.</ref>؛