ضرورت نبوت در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

'''ضرورت نبوت''' به معنای وجوبِ بودنِ نظام نبوت و وجوبِ وجودِ [[پیامبر]] از طرف خداست. این ضرورت نیازمند بیان دلایل '''اثبات ضرورت نبوت''' است. در قرآن کریم آیاتی وجود دارد که بر این ضرورت دلالت می‌کند، مانند آیاتی که [[عبادت]] [[خداوند]] و اجتناب از [[طاغوت]]؛ تعلیم کتاب و دستورهای الهی و آنچه آدمیان نمی‌دانند و تهذیب آنها و ... را مطرح کرده‌اند.

[[قرآن کریم]] و [[روایات]] با بیان کارکردهای [[بعثت]] به [[ضرورت]] آن پرداخته‌اند:

# [[آزادی]] [[حقیقی]] [[انسان]]: {{متن قرآن|الر كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِ رَبِّهِمْ إِلَى صِرَاطِ الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ}}<ref>سوره ابراهیم، آیه ۱.</ref>، در دیدگاه [[اسلامی]]، [[نادانی]]، [[پیروی]] از [[هوا و هوس]] و [[سلطه]] [[ستمگران]] و... زنجیری است که [[آزادی]] [[حقیقی]] [[انسان]] را می‌ستاند. [[پیامبران]] در پی آنند که این قفس‌های [[اسارت]] را بشکنند: {{متن قرآن|وَ يَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتي‏ كانَتْ عَلَيْهِم‏}}؛ زیرا تنها با وجود [[فطرت]] نمی‌توان از این [[گمراهی‌ها]] بیرون آمد<ref>[[محمد سعیدی مهر|سعیدی مهر، محمد]]، [[آموزش کلام اسلامی (کتاب)|آموزش کلام اسلامی]]، ج۲، ص ۲۰؛ [[عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ص ۵۴.</ref>.

# اتمام‌حجت بر [[مردم]]: {{متن قرآن|رُّسُلاً مُّبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ لِئَلاَّ يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>سوره نساء، آیه ۱۶۵.</ref>، اگر [[بعثت|بعثت انبیا]] نبود، [[بشر]] [[هدایت]] نیافته می‌تواند در برابر [[حق‌تعالی]] [[احتجاج]] کند که چرا با وجود [[نقص]] [[معرفتی]]، منبع دیگری را در [[اختیار]] قرار ندادی.  

# [[امر به معروف و نهی از منکر]] و بیان [[احکام الهی]]: {{متن قرآن|الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُواْ بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُواْ النُّورَ الَّذِيَ أُنزِلَ مَعَهُ أُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}}<ref>سوره اعراف، آیه: ۱۵۷.</ref>، [[پیروی]] از [[رسول|رسول الهی]] و [[احکام]] آسمانی، باعث [[آزادی معنوی]] و [[اجتماعی]] [[انسان]] می‌شود.  

# رفع اختلاف‌ها: {{متن قرآن|كَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِيِّينَ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِيَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُواْ فِيهِ وَمَا اخْتَلَفَ فِيهِ إِلاَّ الَّذِينَ أُوتُوهُ مِن بَعْدِ مَا جَاءَتْهُمُ الْبَيِّنَاتُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ فَهَدَى اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ لِمَا اخْتَلَفُواْ فِيهِ مِنَ الْحَقِّ بِإِذْنِهِ وَاللَّهُ يَهْدِي مَن يَشَاء إِلَى صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ}}<ref>سوره اعراف، آیه ۲۱۳.</ref>، [[علامه طباطبائی]] در [[تفسیر]] این [[آیه]] می‌فرماید: "[[انسان]] به‌حسب فطرتش، [[اجتماعی]] است، جذب [[منافع]] و [[خودخواهی]] در [[اجتماع]]، باعث [[اختلاف]] می‌گردد لذا نیاز به وضع [[قوانین]] است؛ پس [[اختلاف]] در [[دنیا]]، باعث [[تشریع دین]] شد. همچنین، [[اختلاف]] در [[احساسات]] و [[ادراکات]] باعث می‌شود که [[هدف‌ها]] و [[آرزوها]] هم مختلف گردند و در نتیجه، [[اختلاف]] در [[افعال]] و اختلال در [[نظام اجتماعی]] پدیدار شود که در اینجا [[ضرورت]] [[تشریع]] [[قوانین]] کلیه، آشکار می‌گردد"<ref>[[عبدالحسین خسروپناه|خسروپناه، عبدالحسین]]، [[کلام نوین اسلامی (کتاب)|کلام نوین اسلامی]]، ص ۵۴-۵۷.</ref>.

# [[مبارزه با ظلم]] و [[فساد]]: {{متن قرآن|أَوْفُوا الْكَيْلَ وَلا تَكُونُوا مِنَ الْمُخْسِرِينَ * وَزِنُوا بِالْقِسْطَاسِ الْمُسْتَقِيمِ * وَلا تَبْخَسُوا النَّاسَ أَشْيَاءَهُمْ وَلا تَعْثَوْا فِي الأَرْضِ مُفْسِدِينَ}}<ref>سوره شعراء، آیه۱۸۱-۱۸۳.</ref>؛ {{متن قرآن|وَلُوطًا إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُم بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِّن الْعَالَمِينَ * إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ شَهْوَةً مِّن دُونِ النِّسَاء بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ}}<ref>سوره اعراف، آیه۸۰ و ۸۱.</ref>.

یکی از پرسش‌های [[اندیشمندان]] [[دینی]] در باره [[دلیل]] [[اثبات]] [[ضرورت]] [[فرستادن پیامبران]] از سوی [[خداوند]] و به ویژه [[پیامبر]] در [[قرآن]] است. به تعبیر دیگر آیا [[ضرورت وحی]] و [[ارسال رسل]] با [[قطع]] نظر از [[مقام ثبوت]]، دلیلی قابل [[اثبات]] دارد، یا خیر؟ در این باره [[فیلسوفان]] و [[متکلمان]] از گذشته‌های دور به دلایلی روی آورده‌اند که مورد نقد و بررسی [[دانشمندان]] معاصر قرار گرفته است<ref>در این باره کتابهای فراوانی نگاشته شده از آن جمله: ابن سینا، بوعلی، الشفاء تصحیح سعید زاید، افست، مکتبه مرعشی، ۱۴۰۴ ق؛، کشف المراد فی شرح الاعتقاد، حلی، مؤسسه نشر اسلامی، تحقیق حسن زاده آملی، چ ۴، ۱۴۱۳ ق. در دوره معاصر: بازرگان، مهدی، راه طی شده، تهران، شرکت سهامی انتشار، ۱۳۳۸؛ منتظری، حسین علی، از آغاز تا انجام، قم، نشر سرایی، ۱۳۸۲؛ طباطبایی، محمد حسین. وحی یا شعور مرموز، قم، دارالفکر، مطهری، مرتضی، نبوت، تهران، صدرا، چ ۵، ۱۳۷۸؛ بهشتی، محمد حسین، شناخت از دیدگاه قرآن، تهران، بقعه، ۱۳۸۰؛ مصباح، محمد تقی، راهنما‌شناسی، تهران، امیر کبیر، ۱۳۷۵؛ مصباح، محمد تقی، راه و راهنماشناسی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ ۷، ۱۳۸۹؛ ملکیان، بحث نبوت، جزوه درسی؛ جوادی آملی، عبدالله، وحی و نبوت، تحقیق و تنظیم مرتضی واعظ جوادی، نشر اسراء، ۱۳۸۸؛ جوادی آملی، عبدالله، وحی و نبوت در قرآن، نشر اسرا، قم، چاپ دوم، ۱۳۸۸ ش؛</ref>. سخنی که در این باره مطرح است، آیا در [[قرآن]] به استدلالی در این [[ضرورت]] روی آورده، و یا [[مفسران]] از آیاتی از [[قرآن]] این گونه [[استنباط]] کرده که [[پیامبران]] چنین جایگاهی داشته و در نتیجه مسئله را از این زاویه که کارکرد [[پیامبران]] بر اساس تعریف [[وحی]] چیست، به [[اثبات]] آن روی آورده‌اند.

#{{متن قرآن|وَقَالُوا لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِي أَصْحَابِ السَّعِيرِ}}<ref>«و می‌گویند: اگر ما سخن نیوش یا خردورز می‌بودیم در زمره دوزخیان نبودیم» سوره ملک، آیه ۱۰.</ref>.

== جستارهای وابسته ==