عصمت قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

۲۵ بایت اضافه‌شده ،  ‏۲۵ اوت ۲۰۲۲
جز
خط ۸: خط ۸:
'''[[عصمت]]''' به معنای محافظت و ممانعت از امور [[شر]] و ناپسند، در اصطلاح [[قرآنی]] به معنای عدم راهیابی [[باطل]]، کژی و [[تحریف]] در ساحت [[مقدس]] این [[کلام]] است. [[عصمت]] در [[قرآن]] یعنی اینکه این [[کلام]] بدون هیچ تحریفی در [[آیات]] و هیچگونه تعارضی در بین [[آیات]] نازل شده و بر تمام کلام‌های [[دینی]] دیگر مانند [[روایات]]، حجیت و [[برتری]] دارد.
'''[[عصمت]]''' به معنای محافظت و ممانعت از امور [[شر]] و ناپسند، در اصطلاح [[قرآنی]] به معنای عدم راهیابی [[باطل]]، کژی و [[تحریف]] در ساحت [[مقدس]] این [[کلام]] است. [[عصمت]] در [[قرآن]] یعنی اینکه این [[کلام]] بدون هیچ تحریفی در [[آیات]] و هیچگونه تعارضی در بین [[آیات]] نازل شده و بر تمام کلام‌های [[دینی]] دیگر مانند [[روایات]]، حجیت و [[برتری]] دارد.


==معناشناسی عصمت قرآن==
== معناشناسی عصمت قرآن ==
[[عصمت]] در لغت به معنای محافظت و ممانعت از امور [[شر]] و [[ناپسند]] به کار برده می‌‌شود<ref>لسان العرب، ج۱۲، ص۴۰۴؛ مفردات، ص۵۶۹ و ... .</ref> و در اصطلاح [[قرآنی]] به معنای عدم راهیابی [[باطل]]، کژی و [[تحریف]] در ساحت [[مقدس]] این [[کلام]] است. [[عصمت]] در [[قرآن]] یعنی اینکه این [[کلام]] بدون هیچ تحریفی در [[آیات]] و هیچگونه تعارضی در بین [[آیات]] نازل شده و بر تمام کلام‌های [[دینی]] دیگر مانند [[روایات]]، [[حجیت]] و [[برتری]] دارد چراکه تمام کلام‌های [[دینی]] وابسته به [[قرآن]] و نقش [[تبیین]] و [[تفسیر قرآن]] را دارند<ref>ر.ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]]؛ ص ۴ـ۷.</ref>.
[[عصمت]] در لغت به معنای محافظت و ممانعت از امور [[شر]] و [[ناپسند]] به کار برده می‌‌شود<ref>لسان العرب، ج۱۲، ص۴۰۴؛ مفردات، ص۵۶۹ و ... .</ref> و در اصطلاح [[قرآنی]] به معنای عدم راهیابی [[باطل]]، کژی و [[تحریف]] در ساحت [[مقدس]] این [[کلام]] است. [[عصمت]] در [[قرآن]] یعنی اینکه این [[کلام]] بدون هیچ تحریفی در [[آیات]] و هیچگونه تعارضی در بین [[آیات]] نازل شده و بر تمام کلام‌های [[دینی]] دیگر مانند [[روایات]]، [[حجیت]] و [[برتری]] دارد چراکه تمام کلام‌های [[دینی]] وابسته به [[قرآن]] و نقش [[تبیین]] و [[تفسیر قرآن]] را دارند<ref>ر. ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]]؛ ص ۴ـ۷.</ref>.


باید توجه داشت عصمت قرآن در برابر [[تحریف]] این [[کلام]] به کار می‌‌رود و [[تحریف]] عبارت است از کنار زدن و کج کردن چیزی از [[جایگاه]] اصلی خود و به سوی دیگر بردن آن است و به عبارتی دیگر تغییر و تبدیل آن است<ref>[[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، شبهات وردود، ص ۱۱۰-۱۱۳ و نقد شبهات پیرامون قرآن کریم، ص۱۴۷-۱۴۸.</ref>.
باید توجه داشت عصمت قرآن در برابر [[تحریف]] این [[کلام]] به کار می‌‌رود و [[تحریف]] عبارت است از کنار زدن و کج کردن چیزی از [[جایگاه]] اصلی خود و به سوی دیگر بردن آن است و به عبارتی دیگر تغییر و تبدیل آن است<ref>[[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، شبهات وردود، ص ۱۱۰-۱۱۳ و نقد شبهات پیرامون قرآن کریم، ص۱۴۷-۱۴۸.</ref>.


==مراحل [[عصمت]]==
== مراحل [[عصمت]] ==
عصمت قرآن مراحل و مراتبی دارد که به شرح زیر است:
عصمت قرآن مراحل و مراتبی دارد که به شرح زیر است:


خط ۲۲: خط ۲۲:
# [[عصمت]] در [[ابلاغ وحی]] به [[مردم]] از سوی [[پیامبر]]؛  
# [[عصمت]] در [[ابلاغ وحی]] به [[مردم]] از سوی [[پیامبر]]؛  
# [[عصمت]] در [[تبیین]] و [[تفسیر]] توسط [[پیامبر]] و دیگر [[حجت‌های الهی]] و  
# [[عصمت]] در [[تبیین]] و [[تفسیر]] توسط [[پیامبر]] و دیگر [[حجت‌های الهی]] و  
# [[عصمت]] در بقا، تا [[پایان تاریخ]] [[بشر]]<ref>ر.ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]]؛ ص ۴.</ref>.
# [[عصمت]] در بقا، تا [[پایان تاریخ]] [[بشر]]<ref>ر. ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]]؛ ص ۴.</ref>.


در نگرش [[اسلامی]]، [[وحی]] نازل شده بر همۀ [[پیامبران]] از [[عصمت]] در شش مرحله نخست برخوردار هستند؛ اما مرحله هفتم از اختصاصات [[وحی قرآنی]] است.
در نگرش [[اسلامی]]، [[وحی]] نازل شده بر همۀ [[پیامبران]] از [[عصمت]] در شش مرحله نخست برخوردار هستند؛ اما مرحله هفتم از اختصاصات [[وحی قرآنی]] است.


==ابعاد عصمت قرآن==
== ابعاد عصمت قرآن ==
عصمت قرآن به گونه‌های زیر قابل تقسیم است:
عصمت قرآن به گونه‌های زیر قابل تقسیم است:


خط ۳۲: خط ۳۲:
# [[عصمت]] لفظی: [[مصونیت]] [[قرآن]] از به کار گرفتن واژگان و ترکیبات نادرست از ناحیۀ صادر کننده و نیز محفوظ ماندن از هرگونه [[تحریف]] لفظی در مراحل پس از صدور است.
# [[عصمت]] لفظی: [[مصونیت]] [[قرآن]] از به کار گرفتن واژگان و ترکیبات نادرست از ناحیۀ صادر کننده و نیز محفوظ ماندن از هرگونه [[تحریف]] لفظی در مراحل پس از صدور است.


[[تحریف]] لفظی [[قرآن]] به چند نوع تقسیم می‌‌شود که هیچ یک از آنها به ساحت [[قرآن کریم]] راه ندارد:[[تحریف]] به تغییر کلمات: یعنی، کلمه‌ای را برداشتن و کلمه‌ای دیگر را جایگزین آن ساختن؛[[تحریف]] به زیاده: یعنی، افزودن کلمه یا جمله‌ای به [[آیات قرآن]]؛[[تحریف]] به نقیصه: یعنی، ساقط کردن کلماتی از [[قرآن]] و یا [[اعتقاد]] به اینکه کلمه، [[آیه]] یا سوره‌ای از [[قرآن کریم]] ساقط شده است؛[[تحریف]] به جابجایی کلمات و ترکیب آنها<ref>ر.ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]]؛ ص ۵.</ref>.
[[تحریف]] لفظی [[قرآن]] به چند نوع تقسیم می‌‌شود که هیچ یک از آنها به ساحت [[قرآن کریم]] راه ندارد:[[تحریف]] به تغییر کلمات: یعنی، کلمه‌ای را برداشتن و کلمه‌ای دیگر را جایگزین آن ساختن؛ [[تحریف]] به زیاده: یعنی، افزودن کلمه یا جمله‌ای به [[آیات قرآن]]؛ [[تحریف]] به نقیصه: یعنی، ساقط کردن کلماتی از [[قرآن]] و یا [[اعتقاد]] به اینکه کلمه، [[آیه]] یا سوره‌ای از [[قرآن کریم]] ساقط شده است؛ [[تحریف]] به جابجایی کلمات و ترکیب آنها<ref>ر. ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]]؛ ص ۵.</ref>.


==آثار عصمت قرآن==
== آثار عصمت قرآن ==
آثار عصمت قرآن از هرگونه تحریفی عبارت است از:
آثار عصمت قرآن از هرگونه تحریفی عبارت است از:


# [[عصمت]]، سبب [[قداست]] [[قرآن]] می‌‌شود و مراد از قداستی که نتیجه [[عصمت]] است، تنزه [[کلام]] [[وحیانی]] از هر [[عیب]]، [[کاستی]] و [[خطا]]، نقد ناپذیری و واقع نمایی [[قرآن]] است.  
# [[عصمت]]، سبب [[قداست]] [[قرآن]] می‌‌شود و مراد از قداستی که نتیجه [[عصمت]] است، تنزه [[کلام]] [[وحیانی]] از هر [[عیب]]، [[کاستی]] و [[خطا]]، نقد ناپذیری و واقع نمایی [[قرآن]] است.  
#عصمتی که موجب [[صدق]] و واقع نمایی [[کلام الهی]] است، سبب نفی تضاد و [[تعارض]] در [[کلام]] [[وحی]] و در [[قرائت‌ها]] و [[تفاسیر قرآن]] می‌‌شود، چراکه هیچ واقعیت و [[حقیقت]] معصومی از جمله [[قرآن]] نمی‌تواند متعارض و یا متضاد از هم باشد.
# عصمتی که موجب [[صدق]] و واقع نمایی [[کلام الهی]] است، سبب نفی تضاد و [[تعارض]] در [[کلام]] [[وحی]] و در [[قرائت‌ها]] و [[تفاسیر قرآن]] می‌‌شود، چراکه هیچ واقعیت و [[حقیقت]] معصومی از جمله [[قرآن]] نمی‌تواند متعارض و یا متضاد از هم باشد.
# [[عصمت]] در [[کلام]] [[قرآنی]] همراه با [[حکمت]] و [[هدف]] [[نزول قرآن]]، نشان دهندۀ این است که این [[کلام]] سبب [[هدایتگری]] [[انسان‌ها]] می‌‌شود و لازمۀ شمول [[هدایتگری]] [[قرآن]]، [[فهم]] پذیری [[عامه]] [[مردم]] از این [[کلام]] [[مقدس]] است.
# [[عصمت]] در [[کلام]] [[قرآنی]] همراه با [[حکمت]] و [[هدف]] [[نزول قرآن]]، نشان دهندۀ این است که این [[کلام]] سبب [[هدایتگری]] [[انسان‌ها]] می‌‌شود و لازمۀ شمول [[هدایتگری]] [[قرآن]]، [[فهم]] پذیری [[عامه]] [[مردم]] از این [[کلام]] [[مقدس]] است.
# [[عصمت]] در [[قرآن]] همراه با [[هدف]] [[نزول قرآن]]، [[حجیت]] دلالت [[معنوی]] و لفظی این [[کلام]] را تثبیت می‌‌کند.  
# [[عصمت]] در [[قرآن]] همراه با [[هدف]] [[نزول قرآن]]، [[حجیت]] دلالت [[معنوی]] و لفظی این [[کلام]] را تثبیت می‌‌کند.  
# [[عصمت]] در [[کلام]] [[قرآنی]] به جهت اینکه هیچگونه تغییر و دگرگونی را وارد بر [[قرآن]] نمی‌داند، موجب [[برتری]] و تقدم این [[کلام]] بر کلام‌های دیگر [[دینی]] می‌‌شود، در واقع تمام کلام‌های [[دینی]] وابسته به قرآنند و اعتبار و عدم اعتبار خودشان از [[آیات قرآن]] را می‌‌گیرند و نقش اصلی آنها [[تبیین]] و [[تفسیر قرآن]] است؛ چنانکه [[پیامبر]] در یکی از خطبه‌های آخر [[عمر]] [[شریف]] خود فرمودند: «هر [[سنت]] و [[حدیثی]] اگر مخالف [[قرآن]] باشد آن [[کلام]] [[باطل]] و مردود است»<ref> {{متن حدیث|کلَّ سُنَّةٍ وَ حَدَثٍ وَ کلَامٍ خَالَفَ الْقُرْآنَ فَهُوَ رَدٌّ وَ بَاطِلٌ}}؛ بحارالأنوار، ج۲۲، ص۴۸۶.</ref>.<ref>ر.ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]]؛ ص ۵ـ۷.</ref>
# [[عصمت]] در [[کلام]] [[قرآنی]] به جهت اینکه هیچگونه تغییر و دگرگونی را وارد بر [[قرآن]] نمی‌داند، موجب [[برتری]] و تقدم این [[کلام]] بر کلام‌های دیگر [[دینی]] می‌‌شود، در واقع تمام کلام‌های [[دینی]] وابسته به قرآنند و اعتبار و عدم اعتبار خودشان از [[آیات قرآن]] را می‌‌گیرند و نقش اصلی آنها [[تبیین]] و [[تفسیر قرآن]] است؛ چنانکه [[پیامبر]] در یکی از خطبه‌های آخر [[عمر]] [[شریف]] خود فرمودند: «هر [[سنت]] و [[حدیثی]] اگر مخالف [[قرآن]] باشد آن [[کلام]] [[باطل]] و مردود است»<ref> {{متن حدیث|کلَّ سُنَّةٍ وَ حَدَثٍ وَ کلَامٍ خَالَفَ الْقُرْآنَ فَهُوَ رَدٌّ وَ بَاطِلٌ}}؛ بحارالأنوار، ج۲۲، ص۴۸۶.</ref>.<ref>ر. ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]]؛ ص ۵ـ۷.</ref>


==لوازم عصمت قرآن==
== لوازم عصمت قرآن ==
عصمت قرآن از هرگونه [[خطا]] و [[انحرافی]] لوازمی را به دنبال دارد:
عصمت قرآن از هرگونه [[خطا]] و [[انحرافی]] لوازمی را به دنبال دارد:


#احتیاج به [[تفسیر]] در [[قرآن]]: [[لزوم عصمت]] در [[قرآن]]، ما را بی [[نیاز]] از [[تفسیر]] آن نمی‌کند؛ چراکه به هیچ عنوان نمی‌توان بدون [[تبیین]] و [[تفسیر]] توسط [[پیامبر]] و [[جانشینان]] [[معصوم]] به [[حقیقت]] واقعی این [[کلام]] [[مقدس]] [[دست]] پیدا کرد<ref>ر.ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]]؛ ص ۵ـ۷.</ref>.
# احتیاج به [[تفسیر]] در [[قرآن]]: [[لزوم عصمت]] در [[قرآن]]، ما را بی [[نیاز]] از [[تفسیر]] آن نمی‌کند؛ چراکه به هیچ عنوان نمی‌توان بدون [[تبیین]] و [[تفسیر]] توسط [[پیامبر]] و [[جانشینان]] [[معصوم]] به [[حقیقت]] واقعی این [[کلام]] [[مقدس]] [[دست]] پیدا کرد<ref>ر. ک: [[حمید رضا شاکرین|شاکرین، حمید رضا]]، [[عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن (مقاله)|عصمت تام قرآن و برون داده‌ای آن]]؛ ص ۵ـ۷.</ref>.
# [[عامه]] پسند بودن [[قرآن]]: [[قرآن]] در عین اینکه یک [[کلام]] [[معصومانه]] است یعنی بدون [[خطا]] و [[تحریف]] است اما به صورت [[عامه]] پسند و بدون هیچ پیچیدگی ظاهری نازل شده است؛ همین امر عاملی شد تا عده ای به این [[باور]] برسند که زبان [[قرآنی]] زبان بشری همراه با [[محدودیت]] [[تاریخی]] ـ [[فرهنگی]] آن زمان است، لذا [[پیامبر]] به وسیلۀ [[پیام]] [[وحی]] غیر از [[باورها]] و تصورات [[فرهنگی]] روزگار خودش، چیز اضافه ای برای [[بشر]] نیاورده است<ref>ابوزید، نصرحامد، مفهوم النص، ص۳۴؛ مفهوم پوشیده و مبهم وحی، ترجمه محمدتقی کرمی، نقد و نظر شماره ۱۲ ص۳۴۵.</ref>. این ادعا به دو [[دلیل]] قابل [[پذیرش]] نیست:  
# [[عامه]] پسند بودن [[قرآن]]: [[قرآن]] در عین اینکه یک [[کلام]] [[معصومانه]] است یعنی بدون [[خطا]] و [[تحریف]] است اما به صورت [[عامه]] پسند و بدون هیچ پیچیدگی ظاهری نازل شده است؛ همین امر عاملی شد تا عده ای به این [[باور]] برسند که زبان [[قرآنی]] زبان بشری همراه با [[محدودیت]] [[تاریخی]] ـ [[فرهنگی]] آن زمان است، لذا [[پیامبر]] به وسیلۀ [[پیام]] [[وحی]] غیر از [[باورها]] و تصورات [[فرهنگی]] روزگار خودش، چیز اضافه ای برای [[بشر]] نیاورده است<ref>ابوزید، نصرحامد، مفهوم النص، ص۳۴؛ مفهوم پوشیده و مبهم وحی، ترجمه محمدتقی کرمی، نقد و نظر شماره ۱۲ ص۳۴۵.</ref>. این ادعا به دو [[دلیل]] قابل [[پذیرش]] نیست:  
##با نگاهی به [[خالق]] و گویندۀ [[قرآن]] روشن می‌‌شود چنین [[خالق]] با عظمتی نمی‌تواند کلامش محدود به [[کلامی]] بشری و محصور در تنگناهای محیطی، [[فرهنگی]] و [[تاریخی]] باشد.
## با نگاهی به [[خالق]] و گویندۀ [[قرآن]] روشن می‌‌شود چنین [[خالق]] با عظمتی نمی‌تواند کلامش محدود به [[کلامی]] بشری و محصور در تنگناهای محیطی، [[فرهنگی]] و [[تاریخی]] باشد.
##براساس آیۀ {{متن قرآن|لَا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ}}<ref>«در حال و آینده آن، باطل راه ندارد» سوره فصلت، آیه ۴۲.</ref> در می‌‌یابیم [[قرآن]] از [[عقاید]]، [[افکار]]، [[آداب]] و [[فرهنگ]] [[باطل]] به دور است؛ اما به جهت امکان تفاهم با [[مردم]]، از واژگان عرفی آنان استفاده کرده است؛ این امر (کاربست واژگان رایج در میان [[مردم]]) لزوماً به معنای [[پذیرش]] [[فرهنگ]] آنان نیست، بلکه می‌تواند صرفاً از باب هم سویی در کاربرد واژگان رایج در عرف آن زمان و به زبان آن عرف باشد چنانکه چنین امری در همۀ زبان‌ها امری رایج و مرسوم است<ref>ر.ک: [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، شبهات وردود، ص ۱۱۰-۱۱۳ و نقد شبهات پیرامون قرآن کریم، ص۱۴۷-۱۴۸.</ref>.
## براساس آیۀ {{متن قرآن|لَا يَأْتِيهِ الْبَاطِلُ مِنْ بَيْنِ يَدَيْهِ وَلَا مِنْ خَلْفِهِ}}<ref>«در حال و آینده آن، باطل راه ندارد» سوره فصلت، آیه ۴۲.</ref> در می‌‌یابیم [[قرآن]] از [[عقاید]]، [[افکار]]، [[آداب]] و [[فرهنگ]] [[باطل]] به دور است؛ اما به جهت امکان تفاهم با [[مردم]]، از واژگان عرفی آنان استفاده کرده است؛ این امر (کاربست واژگان رایج در میان [[مردم]]) لزوماً به معنای [[پذیرش]] [[فرهنگ]] آنان نیست، بلکه می‌تواند صرفاً از باب هم سویی در کاربرد واژگان رایج در عرف آن زمان و به زبان آن عرف باشد چنانکه چنین امری در همۀ زبان‌ها امری رایج و مرسوم است<ref>ر. ک: [[محمد هادی معرفت|معرفت، محمد هادی]]، شبهات وردود، ص ۱۱۰-۱۱۳ و نقد شبهات پیرامون قرآن کریم، ص۱۴۷-۱۴۸.</ref>.
   
   
==[[تحریف‌ناپذیری قرآن]]==
== [[تحریف‌ناپذیری قرآن]] ==
{{اصلی|تحریف ناپذیری در قرآن}}
{{اصلی|تحریف ناپذیری در قرآن}}


۱۱۸٬۲۸۱

ویرایش