ناکثین: تفاوت میان نسخه‌ها

== مقدمه ==

* ناکثین به معنای [[پیمان‌شکنان]]. کسانی که با [[علی]] {{ع}} [[بیعت]] کردند، سپس بیعت و [[پیمان]] را شکسته، با آن [[امام علی|حضرت]] جنگیدند. [[طلحه]] و [[زبیر]] به سرکردگی [[عایشه]] و جمعی دیگر از [[مردم بصره]]، به بهانۀ [[خونخواهی عثمان]]، فتنه‌ای را به [[راه]] انداختند و [[جنگ جمل]] را پیش آوردند. <ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۶۵.</ref>.

* [[پیامبر خدا]] {{صل}} این واقعه را به علی {{ع}} فرموده و از حوادث بعدی خبر داده بود. [[امیر المؤمنین]] می‌فرمود: "من مأمورم که با ناکثین و [[قاسطین]] و [[مارقین]] بجنگم"<ref>{{متن حدیث| أُمِرْتُ أَنْ أُقَاتِلَ النَّاكِثِينَ وَ الْقَاسِطِينَ وَ الْمَارِقِينَ }}</ref>. طلحه و زبیر که عضو شورای [[تعیین]] خلیفۀ پس از [[عمر]] بودند، خودشان [[طمع]] در [[ریاست]] و [[خلافت]] داشتند، ازاین‌رو [[تمایل]] به [[خلافت علی]] {{ع}} پس از [[قتل عثمان]] نداشتند. وقتی [[مردم]] با [[حضرت علی]] {{ع}} بیعت کردند، آن دو نیز جزو [[بیعت‌کنندگان]] بودند، امّا علی {{ع}}، [[خوشبین]] نبود و آیندۀ [[بیعت‌شکنی]] آنان را به وضوح می‌دید. یکی از نویسندگان، عوامل عمدۀ [[پیمان‌شکنی]] و [[فتنه‌انگیزی]] آنان و بروز جنگ جمل را چنین برمی‌شمارد:

# روش [[حضرت امیر]] {{ع}} در [[تقسیم عادلانۀ بیت‌المال]] و [[عدالت اقتصادی]] او.

# ردّ درخواست طلحه و زبیر در به دست گرفتن پست‌های کلیدی به خاطر عدم [[شایستگی]] آنان.

# ایفای نقش فعال [[بنی امیه]] در تحریک پیمان‌شکنان و [[مشارکت]] مستقیم در پدید آمدن غائلۀ [[جمل]].

# [[اصرار]] عایشه برای رسیدن به مطالع [[سیاسی]] و اقتصادی‌اش و لجاج و [[عناد]] وی با [[امیر مؤمنان]] {{ع}}<ref>دانشنامه امام علی، ج ۹ ص ۵۱ مقاله «ناکثین</ref>.

* ناکثین که در [[مکّه]] گرد آمده و زیر [[پوشش]] انجام [[عمره]] به آنجا رفته و علیه [[امام]] علی|حضرت علی {{ع}} [[تبلیغ]] و سمپاشی می‌کردند، آنجا بر ضدّ امام هماهنگ گشتند. کسانی چون [[عبدالله بن عامر]]، [[مروان بن حکم]]، [[یعلی بن منیه]]، [[عبدالله بن ابی ربیعه]]، [[مغیرة بن شعبه]]، [[ولید بن عقبه]] و [[سعید بن عاص]] از جملۀ آنان بودند<ref> الجمل، شیخ مفید، ص ۲۲۶</ref>. از آن پس، دامنۀ [[فتنه]] را به [[بصره]] کشیدند و در [[کوفه]] هم تحرّکاتی داشتند. خبر حرکت آنان به سوی بصره به [[حضرت علی]] {{ع}} رسید. وی سپاهی را از [[مدینه]] حرکت داد (هنوز [[امام]] در کوفه مستقر نشده بود) و در [[ذی قار]] در جنوب [[عراق]] مستقر شد. [[نبرد]] در حوالی بصره میان [[سپاه امیر المؤمنین]] و [[سپاه جمل]] در گرفت. [[جنگ جمل]] با [[پیروزی]] سپاه امیر المؤمنین و [[شکست]] [[پیروان]] [[عایشه]] و جمل پایان یافت و [[طلحه]] و [[زبیر]] کشته شدند و عایشه را نیز به مدینه برگرداندند<ref> درباره ناکثین، از جمله ر. ک: «الجمل»، شیخ مفید و ترجمه آن «نبرد جمل»، «امام علی بن ابی‌طالب»، عبدالفتاح عبدالمقصود، ج ۳، «دانشنامه امام علی»، ج ۹، «موسوعة الامام علی بن ابی‌طالب»، ج ۵، «نقش عایشه در تاریخ اسلام»، علامه عسکری، «شرح ابن ابی الحدید»، ج ۹، «مروج الذهب»، ج ۲ ص ۳۵۷، «بحارالأنوار»، ج ۳۲ ص ۵ تا ۱۴۸</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص۵۶۵.</ref>

== ناکثین ==

دسته دوم از [[مخالفان امام علی]] {{ع}}، کسانی بودند که به [[رهبری]] [[طلحه]]، [[زبیر]] و [[عایشه]]، نخستین [[جنگ داخلی]] را علیه [[حکومت]] نوپای [[علوی]] به راه انداختند. اینان که [[اصحاب جمل]] نیز خوانده می‌شوند، نخست [[خلافت امام]] را پذیرفتند و با او [[بیعت]] کردند؛ اما پس از مدت کوتاهی به انگیزه‌های گوناگون، [[پیمان]] خویش گسستند و به همین دلیل، گروه ناکثین (پیمان شکنان) خوانده شدند. آنان حرکت خود را از [[مکه]] آغاز کردند و پس از مدتی به [[بصره]] [[یورش]] بردند و [[استاندار بصره]]، [[عثمان بن حنیف]]، را به طرز فجیعی از [[شهر]] بیرون کردند. بدین ترتیب، پس از گذشت حدود پنج یا شش ماه از [[دوران خلافت امام علی]] {{ع}} آشکارا دست به قیامی مسلحانه علیه [[حکومت اسلامی]] زدند<ref>ر. ک: الدینوری، احمد، الاخبار الطوال، ص۱۴۴ – ۱۵۴؛ تاریخ خلیفة بن خیاط، ص۱۰۸ - ۱۱۲؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۳۱۲ – ۳۲۲.</ref>. [[جنگ جمل]] هر چند بیش از یک [[روز]] به طول نینجامید، زیان‌های مادی و [[معنوی]] فراوانی بر جای گذاشت. دست‌کم پنج هزار نفر از [[سپاهیان]] [[امام]] به [[شهادت]] رسیدند و بیش از یک سوم [[سپاه جمل]] کشته شدند<ref>تاریخ الطبری، ج۳، ص۵۴۳؛ ابن عبد ربه، العقدالفرید، ج۴، ص۳۰۴؛ ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۲، ص۳۴۶؛ ابن کثیر، اسماعیل، البدایة و النهایه، ج۷، ص۲۷۳؛ الشیخ المفید، الارشاد، ج۱، ص۲۴۶ - ۲۴۷.</ref>.

در برافروختن [[آتش]] این [[فتنه]]، [[دسیسه‌ها]] و فریب‌کاری‌های [[معاویه]] را نباید نادیده گرفت. وی با فرستادن نامه‌هایی جداگانه برای طلحه و زبیر به آنان [[وعده]] [[خلافت]] داد، و حتی به [[دروغ]] نوشت که از [[مردم]] [[شام]] برای آنان بیعت گرفته است<ref>ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱، ص۲۳۱ و ج۱۰، ص۲۳۵ – ۲۳۶.</ref>. [[امیرمؤمنان]] {{ع}} با اشاره به این [[توطئه]]، می‌فرماید: