صحابه در قرآن: تفاوت میان نسخه‌ها

#{{متن قرآن|وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}}<ref>«و خداوند از نخستین پیش‌آهنگان مهاجران و انصار و کسانی که به نیکی از آنان پیروی کرده‌اند خشنود است و آنها نیز از وی خشنودند و او برای آنان بوستان‌هایی فراهم آورده که جویبارها در بن آنها روان است، هماره در آن جاودانند، رستگاری سترگ، این است» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref>. '''نکته''': معرفی [[جایگاه]] و [[منزلت]] [[صحابه پیامبر]] از طرف [[خداوند]] با ویژگی‌های [[پیشگامان]]، {{متن قرآن|وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ}}<ref>«و خداوند از نخستین پیش‌آهنگان» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref> [[مهاجر]] {{متن قرآن|مِنَ الْمُهَاجِرِينَ}}<ref>«از مهاجران» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref> و [[انصار]] {{متن قرآن|وَالْأَنْصَارِ}}<ref>«و انصار» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref> و [[تابعین]] {{متن قرآن|وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ}}<ref>«و کسانی که به نیکی از آنان پیروی کرده‌اند» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref> [[علامه طباطبائی]] درباره واژه وصفی {{متن قرآن|بِإِحْسَانٍ}} چنین مینویسد: مقصود از این قید این می‌شود: «[[تبعیت]] آنان همراه با یک نوع [[احسان]] بوده باشد» و خلاصه، [[احسان]]، وصف برای [[پیروی]] می‌شود. خواهید گفت مگر [[پیروی]] چند [[جور]] است‌؟ در جواب می‌گوییم: ما از خود [[قرآن کریم]] استفاده می‌کنیم که [[پیروی]] دو [[جور]] است، یکی مذموم و [[ناپسند]]، و دیگری ممدوح و [[پسندیده]]، و [[قرآن کریم]] [[پیروی]] [[کورکورانه]] و از روی [[جهل]] و [[هوای نفس]]، - مانند [[پیروی]] [[مشرکین]] از پدرانشان و [[پیروی]] [[اهل کتاب]] از [[احبار]] و [[رهبانان]] و نیاکانشان - را که جز متابعت هوی و [[شیطان]]، [[انگیزه]] دیگری ندارد [[مذمت]] می‌کند. پس، کسی که پیرویش این‌چنین باشد پیرویش بد و مذموم، و کسی که از [[حق]] [[پیروی]] کند پیرویش خوب و ممدوح است، و [[خدای تعالی]] در باره آن می‌فرماید {{متن قرآن|الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ}}<ref>«کسانی که گفتار را می‌شنوند آنگاه از بهترین آن پیروی می‌کنند، آنانند که خداوند راهنمایی‌شان کرده است و آنانند که خردمندند» سوره زمر، آیه ۱۸.</ref> و کسانی که گفتار را می‌شنوند و [[بهترین]] آن را [[پیروی]] می‌کنند ایشانند آن کسانی که [[خدا]] هدایتشان کرده.) و از جمله شرایط [[احسان]] در [[پیروی]] یکی این است که عمل تابع، کمال مطابقت را با عمل متبوع داشته باشد، که اگر نداشته باشد باز [[پیروی]] بد و مذموم است. پس، ظاهرا منظور از طبقه سوم یعنی {{متن قرآن|الَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ}} کسانی هستند که با [[پیروی]] [[نیک]] آن دو طبقه را [[پیروی]] کنند، یعنی پیرویشان به [[حق]] باشد - و یا به عبارتی پیرویشان برای این باشد که [[حق]] را با آنان ببینند - پس در [[حقیقت]] برگشت این قید به این شد که:[[پیروی]] دسته سوم از دو دسته اول [[پیروی از حق]] باشد، نه [[پیروی]] به خاطر علاقه‌ای که به ایشان دارند، یا به خاطر علاقه و تعصبی که به اصل [[پیروی]] از آنان دارند، و همچنین در پیرویشان رعایت مطابقت را بکنند. پس خلاصه بحث این شد که: [[آیه شریفه]]، [[مؤمنین]] از [[امت اسلام]] را، به سه طائفه تقسیم می‌کند، یکی [[سابقون]] اولون از [[مهاجرین]]، و یکی [[سابقون]] اولون از [[انصار]]، و طائفه سوم کسانی که این دو طائفه را به [[احسان]] (به [[حق]])[[پیروی]] کنند. و [[خداوند]] دو طائفه اول را می‌ستاید به اینکه ایشان در [[ایمان آوردن]] به [[خدا]] و بر پا کردن پایه‌های [[دین]]، [[سبقت]] و تقدم داشته‌اند، و به‌طوری که از سیاق [[آیه]] استفاده می‌شود می‌خواهد این دو طائفه را بر دیگر [[مسلمانان]] با [[ایمان]] [[برتری]] دهد. و اینکه، [[حکم]] به [[فضیلت]] آن دو طائفه و خوشنودی [[خدا]] از ایشان در خود [[آیه]] [[مقید]] شده به [[ایمان]] و [[عمل صالح]]، و سیاق [[آیه]] به خوبی بر این معنا [[گواهی]] می‌دهد، چون [[آیه شریفه]]، [[مؤمنین]] را در سیاقی [[مدح]] کرده که در همان سیاق [[منافقین]] را به [[کفر]] و [[اعمال زشت]] [[مذمت]] نموده است<ref>ترجمه تفسیر المیزان، ج۹، ص۵۰۸.</ref>.  

همچنین [[خداوند]] در وصف ایشان این [[آیه]] را فرو فرستاد: {{متن قرآن|وَمَغَانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَهَا وَكَانَ اللَّهُ عَزِيزًا حَكِيمًا}}<ref>«و نیز به غنیمت‌های فراوانی که به دست خواهند آورد؛ و خداوند، پیروزمندی فرزانه است» سوره فتح، آیه ۱۹.</ref>.