بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۲۶: | خط ۲۶: | ||
==علی در فرهنگ عاغیانه== | ==علی در فرهنگ عاغیانه== | ||
*محبّت [[امام علی|علی]]{{ع}} از عمیقترین و فراگیرترین محبّتها در دل انسانها بوده و خواهد بود. جایگاه خاصّ او نزد شیفتگان، همۀ اقشار را دربر میگیرد. ازاینرو در فرهنگ مردم و فولکلور و آیینهای شفاهی و سنتهای مردمی و مراسمی که در خانهها، خانوادهها، جشنها، سوگها، تولّدها، مرگومیرها و برخوردها، برگزار میشود، همچنین در مراسم و مناسبتهای مختلف در طول سال، در قصّهها، افسانهها، ترانههای عامیانه، نمایشهای بومی و محلّی، تکیهکلامها، نام و یاد [[امام علی|علی]]{{ع}} مطرح است.<ref>ر. ک: نشریه «گلستان قرآن» ، شمارۀ ۱ ص ۳۸ و شمارۀ ۲ ص ۴۳، نیز «علی، امیر غدیر» ، ص ۵۲ و «کتاب ماه هنر» ، ماهنامۀ وزارت ارشاد اسلامی، شمارۀ ۳۱-۳۲</ref> ذکر "ناد علی" ({{عربی|اندازه=155%|ناد علیّا مظهر العجائب}}) در مواقع نیاز و حاجت و دشواری و گرفتاری رواج دارد. در ماتم و حمل جنازه، از علی یاد میشود، هنگام قسم خوردن به [[امام علی|"مرتضی علی"]] سوگند میخورند. در باور عوام، رنگینکمان را شمشیر [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} میدانند، در بسیاری جاها ردّپای [[امام علی|علی]]{{ع}} یا جای پای اسب او دلدل را به عنوان "قدمگاه" مقدس میشمرند. در مواقع مختلف، کشتیگیران، ورزشکاران باستانی، درویشان و صوفیان، پهلوانان و زورخانهچیان، از آن حضرت استمداد میجویند و یاد میکنند. این معتقدات، در شکلگیری فرهنگ پهلوانی در عصر مغول نقش ایفا میکرده است. آیین فتوّت و جوانمردی با نام آن پیشوا گره خورده است و باستانیکاران هنگام ورود به زورخانه، "یا علی" میگویند و هنگام ورزش، مدح علی میخوانند، قوّالان و پردهخوانان به شمایل و تصاویر [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} عشق میورزند و احترام میکنند. ذو الفقار در این فرهنگ، سمبل سلاح حق بر ضدّ باطل است. در بسیاری نامها "علی" پسوند قرار میگیرد (شیر علی، زلف علی، چراغعلی، عبد العلی، فقیر علی، مجذوب علی، غلامعلی و...) حتی در منطقۀ لرستان که فرهنگی آمیخته از عشق به طبیعت و روح تشیّع و خصلت مردانگی و سلحشوری دارند، تعابیری همچون گرگ علی و ببر علی هم دیده میشود. کوچۀ علی چپ، علی سیاه، سفرۀ علی، علیآباد و... نیز بخشی از این تعابیر عامیانه است. گاهی برای خداحافظی از کلمۀ "یا علی"، یا "علی یارت" یا اگر علی ساربان است میداند شتر را کجا بخواباند یا ببرد، گوشههای دیگری از این فرهنگ است. از دید دیگر، اعتقادات شیعی و باورها و گرایشهای پیروان [[امام علی|امیر المؤمنین]]{{ع}} به نحوی در کارهای هنری، معماری ابنیه و آثار تاریخی، نقاشیها و تذهیبها، سنّتهای مردمی و بومی انعکاس یافته است.<ref> در این زمینه ر. ک: مقالۀ «تأثیر تشیّع بر ابنیه، اماکن و زیارتگاههای مذهبی ایران» جابر عناصری، فصلنامۀ شیعهشناسی، شمارۀ ۷، پاییز ۸۳</ref> <ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص:۴۱۰.</ref>. | *محبّت [[امام علی|علی]]{{ع}} از عمیقترین و فراگیرترین محبّتها در دل انسانها بوده و خواهد بود. جایگاه خاصّ او نزد شیفتگان، همۀ اقشار را دربر میگیرد. ازاینرو در فرهنگ مردم و فولکلور و آیینهای شفاهی و سنتهای مردمی و مراسمی که در خانهها، خانوادهها، جشنها، سوگها، تولّدها، مرگومیرها و برخوردها، برگزار میشود، همچنین در مراسم و مناسبتهای مختلف در طول سال، در قصّهها، افسانهها، ترانههای عامیانه، نمایشهای بومی و محلّی، تکیهکلامها، نام و یاد [[امام علی|علی]]{{ع}} مطرح است.<ref>ر. ک: نشریه «گلستان قرآن» ، شمارۀ ۱ ص ۳۸ و شمارۀ ۲ ص ۴۳، نیز «علی، امیر غدیر» ، ص ۵۲ و «کتاب ماه هنر» ، ماهنامۀ وزارت ارشاد اسلامی، شمارۀ ۳۱-۳۲</ref> ذکر "ناد علی" ({{عربی|اندازه=155%|ناد علیّا مظهر العجائب}}) در مواقع نیاز و حاجت و دشواری و گرفتاری رواج دارد. در ماتم و حمل جنازه، از علی یاد میشود، هنگام قسم خوردن به [[امام علی|"مرتضی علی"]] سوگند میخورند. در باور عوام، رنگینکمان را شمشیر [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} میدانند، در بسیاری جاها ردّپای [[امام علی|علی]]{{ع}} یا جای پای اسب او دلدل را به عنوان "قدمگاه" مقدس میشمرند. در مواقع مختلف، کشتیگیران، ورزشکاران باستانی، درویشان و صوفیان، پهلوانان و زورخانهچیان، از آن حضرت استمداد میجویند و یاد میکنند. این معتقدات، در شکلگیری فرهنگ پهلوانی در عصر مغول نقش ایفا میکرده است. آیین فتوّت و جوانمردی با نام آن پیشوا گره خورده است و باستانیکاران هنگام ورود به زورخانه، "یا علی" میگویند و هنگام ورزش، مدح علی میخوانند، قوّالان و پردهخوانان به شمایل و تصاویر [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} عشق میورزند و احترام میکنند. ذو الفقار در این فرهنگ، سمبل سلاح حق بر ضدّ باطل است. در بسیاری نامها "علی" پسوند قرار میگیرد (شیر علی، زلف علی، چراغعلی، عبد العلی، فقیر علی، مجذوب علی، غلامعلی و...) حتی در منطقۀ لرستان که فرهنگی آمیخته از عشق به طبیعت و روح تشیّع و خصلت مردانگی و سلحشوری دارند، تعابیری همچون گرگ علی و ببر علی هم دیده میشود. کوچۀ علی چپ، علی سیاه، سفرۀ علی، علیآباد و... نیز بخشی از این تعابیر عامیانه است. گاهی برای خداحافظی از کلمۀ "یا علی"، یا "علی یارت" یا اگر علی ساربان است میداند شتر را کجا بخواباند یا ببرد، گوشههای دیگری از این فرهنگ است. از دید دیگر، اعتقادات شیعی و باورها و گرایشهای پیروان [[امام علی|امیر المؤمنین]]{{ع}} به نحوی در کارهای هنری، معماری ابنیه و آثار تاریخی، نقاشیها و تذهیبها، سنّتهای مردمی و بومی انعکاس یافته است.<ref> در این زمینه ر. ک: مقالۀ «تأثیر تشیّع بر ابنیه، اماکن و زیارتگاههای مذهبی ایران» جابر عناصری، فصلنامۀ شیعهشناسی، شمارۀ ۷، پاییز ۸۳</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص:۴۱۰.</ref>. | ||
==علی در قرآن== | |||
*هرچند نام [[امام علی|حضرت علی]]{{ع}} به صراحت در [[قرآن]] نیامده است، امّا آیات متعدّدی در شأن او و عملکرد خاصّ آن حضرت، یا دربارۀ [[ولایت]]، یا [[اهل بیت]] نازل شده که شامل او نیز میباشد.<ref>شهید قاضی نور اللّه در «احقاق الحق» ج ۲ و ۳ حدود ۸۴ آیه را نقل میکند که دربارۀ علی است و منابع آنها را از کتب [[اهل سنت]] میآورد. نیز در «پرتوی از فضایل امیر المؤمنین در قرآن» ابو الحسن مطلبی حدود ۱۶۰ مورد از آیات قرآن که دربارۀ علی و اهل بیت است، براساس روایات معرفی شده است نیز «فضائل الخمسه من الصحاح السته» ج ۱ ص ۲۶۵</ref> نزول این آیات دربارۀ آن حضرت یا [[اهل بیت]]{{عم}} قطعی است و در منابع متعدد و کتب مفصّل اسناد آنها آمده است: | |||
#آیۀ مربوط به انفاق او در شب و روز و آشکار و نهان: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُم بِاللَّيْلِ وَالنَّهَارِ سِرًّا وَعَلانِيَةً...}}﴾}}<ref>بقره، آیۀ ۲۷۴</ref>. | |||
#آیۀ مربوط به فداکاری او در خوابیدن در بستر پیامبر در شب هجرت: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|وَمِنَ النَّاسِ مَن يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاء مَرْضَاتِ اللَّهِ...}}﴾}}<ref>بقره، آیه ۲۰۷</ref>. | |||
#آیۀ مربوط به انفاق انگشتر در حالت رکوع به فقیر {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ...}}﴾}}<ref>مائده، آیه ۵۵</ref>. | |||
#آیۀ مربوط به تبلیغ [[ولایت]] او در [[غدیر خم]]: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَيْكَ مِن رَّبِّكَ...}}﴾}}<ref>مائده، آیه ۶۷</ref>. | |||
#آیۀ مربوط به تکمیل دین پس از ابلاغ امامتش در غدیر خم: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ...}}﴾}}<ref>مائده، آیه ۳</ref>. | |||
#آیۀ لزوم اطاعت از [[اولی الأمر]] در کنار [[اطاعت]] از [[خدا]] و [[پیامبر|رسول]]: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللَّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُولِي الأَمْرِ مِنكُمْ...}}﴾}}<ref>نساء، آیه ۵۹</ref>. | |||
#آیۀ مربوط به انفاق افطار به مسکین و یتیم و اسیر: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|عَيْنًا يَشْرَبُ بِهَا عِبَادُ اللَّهِ يُفَجِّرُونَهَا تَفْجِيرًا*يُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَيَخَافُونَ يَوْمًا كَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِيرًا*وَيُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَى حُبِّهِ مِسْكِينًا وَيَتِيمًا وَأَسِيرًا*إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاء وَلا شُكُورًا}}﴾}}<ref>انسان، آیه ۶ تا ۹</ref>. | |||
#آیۀ مربوط به مباهله [[پیامبر]] و [[اهل بیت]] با نصارای نجران: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ ...}}﴾}}<ref>آل عمران، آیه ۶۱</ref>. | |||
#آیۀ تطهیر [[اهل بیت]] از پلیدی، مربوط به اهل کساء: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنكُمُ الرِّجْسَ...}}﴾}}<ref>احزاب، آیه ۳۳</ref>. | |||
#آیۀ مربوط به مودّت [[اهل بیت]] به عنوان اجر رسالت: {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|قُل لّا أَسْأَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبَى}}﴾}}<ref>شوری، آیه ۲۳</ref>. | |||
#آیۀ دعوتکننده به همراه بودن با صادقان {{عربی|اندازه=155%|﴿{{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَكُونُواْ مَعَ الصَّادِقِينَ}}﴾}}<ref>توبه، آیه ۱۱۹</ref>. | |||
و آیات فراوان دیگر، که به گفتۀ روایات، دربارۀ [[امام علی|حضرت]]{{ع}} نازل شده است، مثل:ق ۲۱، فصلت ۴۰، عبس ۳۸ و ۳۹، رعد ۲۹، اعراف ۴۶، نحل ۴۳، رعد ۷ و ۴۳، آل عمران ۱۴۶، صف ۴، احزاب ۲۳ و ۲۵، یونس ۲۵، هود ۱۲ و ۱۷، شعراء ۲۱۴، ابراهیم ۲۷، حدید ۲۸، نبأ ۱ و ۲ و ۳۸، یوسف ۱۸۴، انفال ۶۴، اسراء ۸۰، تحریم ۴، توبه ۱۹، حشر ۹،۱۰، واقعه ۱۰ و ۱۱، لقمان ۲۲، انعام ۸۲، بقره ۴۳، مریم ۹۶، سجده ۱۸، حجرات ۱۵، نساء ۶۹، بیّنه ۷، رحمن ۱۹ تا ۲۲. <ref>در این زمینه ر. ک: «دانشنامۀ امام علی» علیه السّلام، ج ۱۰ مقالۀ «امام علی در قرآن» علامه عسکری، «شواهد التنزیل» ابن رویش، «آیات الفضائل» سیّد محمّد حسینی بهارانچی «علی فی الکتاب و السنّه» حسین شاکری، «نفحات الأزهار فی خلاصة عبقات الأنوار» ، ج ۲۰، «سیمای امام علی در قرآن» ، حسکانی ترجمه یعقوب جعفری، «احقاق الحق» ، ج ۲ و ۳، «آیات الأئمّه» ، محمّد علی حسنی لاریجانی «پرتوی از فضایل امیر المؤمنین در قرآن» ، ابو الحسن مطلّبی، «آیات الولایه» سید باقر محمّدی نسب، «دلائل الصدق» ، ج ۲، نیز تفسیر «البرهان» و «نور الثقلین» .</ref> علاوهبر اینها برخی کلمات و تعابیر در آیات قرآن به وجود [[امام علی|علی]]{{ع}} و [[امامان]] تفسیر شده و در تفاسیر روایی آمده است، از قبیل تعابیر [[امام مبین]]، سابق بالخیرات، امانت، بئر معطّله و قصر مشید، طوبی، وسیله، آل یاسین، کلمات، کلمة التقوی و برخی کلمات قرآنی دیگر.<ref>در روایاتی در کتاب «معانی الأخبار» ، به ترتیب در صفحات ۹۵،۱۰۵،۱۰۸،۱۱۱،۱۱۲،۱۱۶،۱۲۲،۱۲۵، و ۱۲۶، نیز «بحار الأنوار» ، ج ۳۵ و ۳۶</ref><ref>[[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ غدیر (کتاب)|فرهنگ غدیر]]، ص:۴۱۲.</ref>. | |||
== جستارهای وابسته == | == جستارهای وابسته == | ||