لوح محفوظ: تفاوت میان نسخه‌ها

*طبق آیات و روایاتی‌ که دربارۀ لوح محفوظ آمده، این کتاب ویژگی هایی دارد که برخی از آنها عبارتند از:  

#این کتاب جایگاه علم کلی خداوند است که شامل علم به تمامی موجودات از کوچک‌ و بزرگ‌ می‌شود و اعم از پدیده‌هایی است که فعلیت یافته و یا هنوز به صورت قوه است و وجود عینی و خارجی پیدا نکرده است: «وَ ما یَعْزُبُ عَنْ رَبِّکَ مِنْ مِثْقالِ ذَرَّةٍ فِی الارْضِ وَلاَ‌ فی‌ السماءِ وَلاَ اصْغَرَ منْ ذلِکَ وَ لاَ اکْبَر اِلاّ فی کتابٍ مُبینٍ»<ref>سورۀ یونس، آیۀ 61</ref>؛ «وَمَا‌ مِنْ‌ دابَّةٍ فِی الارْضِ اِلاَّ‌ عَلیَ‌ اللهِ رِزْقُها وَیَعْلَمُ مُسْتَقَرّها وَمُسْتَودَعَها کُلٌّ فِی کِتابٍ مُبینٍ»<ref>سورۀ هود، آیۀ 6</ref>. طبق قول راجح منظور از «مستقر» موجود زنده‌ای است که وجود خارجی پیدا کرده و به فعلیت رسیده است و منظور از «مستودع» موجود زنده‌ای است که هنوز فعلیت نیافته‌ ودر‌ مرحله قوه‌ است.<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات، مجلۀ کلام اسلامی، ش 34، ص 87]].</ref>  

#لوح محفوظ محل علم جزئی پروردگار است و علم او به احوال اشخاص و جوامع و بروز و ظهور‌ حوادث و اتفاقات جزئی و شخصی در این کتاب ثبت شده و شمارش تمام‌ موجودات‌ در‌ آن قرار دارد و گاهی از آن به عنوان کتاب حفیظ یاد شده است: «وَ اِنْ مِنْ قَرْیَةٍ اِلاّ ‌‌نَحْنُ‌ مُهْلِکُوها قَبْلَ یَومِ القِیامَةِ اوْ مُعَذِّبُوها عَذاباً شدیداً کانَ ذلِکَ فِی الکِتابِ مَسْطُوراً»<ref>سورۀ اسراء، آیۀ 58</ref>؛ «قَدْعَلِمْنا‌ ما تنْقُصُ الارضُ مِنْهُمْ وَعِنْدَنا کِتاب حَفیظ»<ref>سورۀ ق، آیۀ 4</ref>؛ «وَکُلَّ شَی‌ءٍ أحْصَیْناهُ فِی اِمامٍ مُبینٍ»<ref>سورۀ یس، آیۀ 12</ref>؛ «وَلا رَطبٍ وَلا یابِسٍ اِلاّ فی کِتابٍ مُبینٍ»<ref>سورۀ انعام، آیۀ 59</ref>؛ «وَاِنَّ رَبّکَ لَیَعْلَمُ‌ ما‌ تُکِنُّ صُدُوُرهُمْ وَمایُعْلِنُونَ* وَ ما مِنْ غائِبَةٍ فِی السَّماءِ وَالأرْض اِلاّ فی کتابٍ مُبینٍ»<ref>سورۀ نمل، آیۀ 74 ـ 75</ref>. <ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات، مجلۀ کلام اسلامی، ش 34، ص 88]].</ref>

#لوح محفوظ جایگاه حقیقت قرآنی است و قرآن پیش از نزول به قلب پیامبر در آنجا‌ قرار‌ داشته است. قرآن یک حقیقت تنزیلی دارد که همان الفاظ ‌است و بر زبان پیامبر جاری شده و در مناسبت های خاصی در طول 23 سال نازل شده‌ است‌ و یک‌ حقیقت بسیط که ورای‌ الفاظ‌ است‌ و همان است که در شب قدر یک جا بر قلب پیامبر نازل شد. این حقیقت بسیط در لوح محفوظ قرار دارد و در‌ این‌ مرحله‌ از آن به «کتاب مکنون» و «رق منشور» هم‌ تعبیر‌ شده است: «بلْ هوَ قُرآن مَجِید* فِی لَوحٍ مَحْفُوظٍ»<ref>سورۀ بروج، آیۀ 21 ـ 22</ref>؛ «اِنَّهُ لَقُرآن کَرِیم فِی کِتابٍ مَکْنُونٍ»<ref>سورۀ واقعه، آیۀ 77 ـ 78</ref>؛ «وَالطورِ* وَکِتابٍ مَسْطُور ٍ * فِی رقٍّ‌ مَنْشُورٍ‌»<ref>سورۀ طور، آیۀ31</ref>. <ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات، مجلۀ کلام اسلامی، ش 34، ص 88]].</ref>

#در بعضی از روایات آمده که لوح‌ محفوظ‌ دو‌ طرف دارد یک طرف آن عرش خدا و طرف دیگر آن پیشانی اسرافیل است.<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج 57، ص 366.</ref> شاید‌ اشاره‌ به این حقیقت دارد که لوح محفوظ نسبتی به خدا دارد و از این‌ نظر‌ نامحدود است و نسبتی به خلق دارد و از این نظر محدود و متناهی است‌ و می‌توان‌ آن‌ را به یک منشور تشبیه کرد و لذا در بعضی از روایات طول‌ آن‌ ذکر‌ شده است.<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج 57، ص 375.</ref>. <ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات، مجلۀ کلام اسلامی، ش 34، ص 89]].</ref>

#این لوح در عین محدود بودن مشتمل بر تمام مخلوقات است و مجموع پدیده‌های‌ عالم‌ را در برمی‌گیرد: عن‌ النبی‌(صلی‌ الله علیه و آله) قال: «کان الله قبل کلّ شیء و کان عرشه علی الماء وکتب‌ فی‌ اللوح‌ المحفوظ ذکر کلّ شیء؛ خدا‌ پیش از هر چیزی وجود داشت و عرش او بر آب بود و در لوح محفوظ ذکر همه چیز‌ وجود دارد.» <ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج 57، ص 207</ref>؛ عن الصادق(علیه‌ السلام)‌ قال: « قال الله للقلم:  اکتب فی اللوح‌ المحفوظ‌ ماکان‌ و ما هو کائن إلی یوم القیامة فالمداد‌ مداد‌ من نور والقلم قلم من نور و اللوح لوح من نور؛ خداوند به قلم گفت‌:  هر‌ چه را‌ که‌ شده‌ و یا تا روز قیامت خواهد شد‌ در‌ لوح محفوظ بنویس، پس مرکب از نور و قلم از نور و لوح از‌ نور‌ بود.»<ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج 57، ص 368</ref>. <ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات، مجلۀ کلام اسلامی، ش 34، ص 89]].</ref>

#در بعضی از روایات از‌ امام صادق(علیه السلام) نقل‌ شده‌ که فرمود: «لوح و قلم دو‌ فرشته‌ هست.» <ref>مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، ج 57، ص 369</ref>. اطلاق فرشته به لوح و قلم شاید از آن جهت باشد که تمام‌ نیروهای‌ فعّال در جهان خلقت که‌ خدا‌ به‌ آنها نقشی در‌ تدبیر‌ عالم داده و از آنها‌ به «مدبّرات امر» یاد کرده، نوعی فرشته هستند و در متون مذهبی به تمام نیروهای تأثیرگذار‌ در‌ جهان، ملک و فرشته اطلاق شده است‌ و شاید‌ هم منظور‌ از‌ ملک‌ بودن لوح و قلم این‌ باشد که آنها دو حقیقت والایی هستند که هر کدام را ملکی حمل می‌کند همان‌ گونه‌ که عرش را هشت ملک حمل‌ می‌کند‌. به‌ خاطر‌ همین‌ روایت است که‌ شیخ‌ صدوق گفته است: "اعتقاد ما در لوح و قلم این است که آنها دو فرشته‌اند".<ref>ابن بابویه، محمد بن علی، اعتقادات، ص 44</ref> و شیخ مفید‌ به‌ او‌ ایراد می‌گیرد که این سخن دور از‌ صواب‌ است‌ و به‌ ملائکه‌ لوح‌ و قلم گفته نمی‌شود و از نظر لغت چنین اطلاقی شناخته نشده است.<ref>مفید، محمد بن محمدبن نعمان، تصحیح الاعتقاد، ص 74‌</ref>. ولی با توجه به توجیهی گفته شده اشکال شیخ مفید برطرف می‌شود؛ به اضافه این‌که این تعبیر در چندین روایت از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است.<ref>[[یعقوب جعفری|جعفری، یعقوب]]، [[بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات (مقاله)|بحثی درباره لوح محفوظ و لوح محو و اثبات، مجلۀ کلام اسلامی، ش 34، ص 87]].</ref>