ابوالقاسم مغربی: تفاوت میان نسخه‌ها

[[ابوالقاسم حسین بن علی بن حسین بن محمد بن یوسف مغربی بغدادی]] معروف به [[وزیر مغربی]] و [[ابن مغربی]] [[سیاستمدار]] [[شیعی]]، [[وزیر]]، ادیب، لغت شناس، [[مورخ]]، نسب‌شناس، کاتب، شاعر، [[مفسر]]، منجم، [[فیلسوف]] و [[حافظ قرآن]] که در سیزدهم [[ذیحجه]] [[سال]] ۳۷۰ه در [[مصر]]<ref>معجم الأدباء ۱۰ / ۸۰؛ المنتظم ۱۵ / ۱۸۵.</ref> یا [[حلب]] به [[دنیا]] آمد. <ref>بغیة الطلب ۶ / ۲۵۳۲.</ref> اصل او از [[بصره]] بود؛ <ref> سیر اعلام النبلاء ۱۷ / ۳۹۵.</ref> ازاین رو او را [[مغربی]] می‌‌گفتند که جد پدرش، متصدی [[دیوان]] [[مغرب]] بوده <ref>سیر اعلام النبلاء ۱۷ / ۳۹۵؛ بغیة الطلب ۶ / ۲۵۳۲.</ref> یا در [[غرب]] [[بغداد]] [[حاکم]] بوده است؛ ولی [[ابن خلکان]] [[معتقد]] است وی حقیقه [[اهل مغرب]] است. <ref>وفیات الاعیان ۲ / ۱۷۷.</ref> وی از [[نوادگان]] [[بهرام گور ساسانی]] و [[پدر]] و جدش از [[خواص]] و [[کاتبان]] [[امیر سیف الدوله حمدانی]] بودند. مادرش [[فاطمه]] نیز دختر عالم بزرگ شیعی [[محمد بن ابراهیم نعمانی]] نویسنده الغیبه بوده است. <ref>رجال نجاشی ۱ / ۱۹۱؛ بغیة الطلب ۶ / ۲۵۳۲.</ref> بنا به نوشته پدرش در پشت کتاب [[مختصر اصلاح المنطق]]، وی بیش از چهارده سال نداشت که [[قرآن]] و بعضی کتب نحو و لغت و پانزده هزار [[بیت]] [[شعر]] کهن را [[حفظ]] کرد. فن خط را به خوبی آموخت و [[علم]] [[جبر]]، مقابله و دیگر [[فنون]] حساب را به اندازه ای که برای یک کاتب نیاز بود، فرا گرفت<ref>الذخیره فی محاسن اهل الجزیره ۴ / ۲۳۷.</ref> و هنوز هفده سالگی را به پایان نرسانده بود که دست به اختصار کتاب اصلاح المنطق ابن سکّیت (در لغت) زد و با حفظ عبارات و موارد سودمند، در تلخیص آن کوشید و در ترتیب باب‌های آن هر جا که لازم بود، [[تغییر]] داد و در نهایت آن را به درخواست پدرش به [[نظم]] درآورد. <ref>الوافی بالوفیات ۱۲ / ۴۴۱.</ref> درخشش ادبی او در باب نظم و [[نثر]] باعث شد به وی [[لقب]] «ذوالجلاتین» بدهند. <ref>دُمیة القصر ۱ / ۱۱۶.</ref> او در نظم و نثر از شیوه [[ابن معتز]] [[پیروی]] می‌‌کرد<ref> تتمة یتیمة الدهر ۵ / ۳۵.</ref> و با ادیب معروف معاصرش [[ابوالعلاء معرّی]] مراوده و مکاتبه داشت. <ref> دمیة القصر ۱ / ۱۱۵.</ref> ابوالعلاء رساله اغریضیه خود را به نام او تألیف کرده و برای او فرستاد. <ref>الوافی بالوفیات ۲ / ۴۴۴.</ref> گویند [[شریف مرتضی]] نیز کتاب [[المقنع فی الغیبه]] را برای [[وزیر]] [[مغربی]] نوشت. <ref>طبقات اعلام الشیعه ۲ / ۶۵.</ref>

[[زندگی سیاسی]] وزیر مغربی به سال ۴۰۰ه بر‌می‌‌گردد؛ آن هنگام که وی و پدرش از [[مقربان]] و ندیمان الحاکم فاطمی در [[مصر]] بودند؛ ولی با [[ظهور]] کشمکش‌های [[سیاسی]] در [[دستگاه خلافت]] فاطمی، [[خلیفه]] [[دست]] به [[کشتار]] شماری از امرای [[دولت]] زد و در این بین در سال ۴۰۰ه پدریا عمو و [[برادران]] وزیر مغربی کشته شدند و تنها وزیر مغربی توانست از مصر فرار کرده<ref>الاشاره الی مَن نال الوزاره ۴۷.</ref> و به [[شام]] بگریزد. وی در شام به [[حاکم]] [[رمله]] [[حسان بن مفرج بن جراح طائی]] [[پناهنده]] شد و سعی کرد حاکم رمله و سپس با [[مسافرت]] به [[حجاز]]، [[امیر]] [[مکه]] [[ابوالفتوح حسن بن جعفر علوی]] را علیه الحاکم باللّه [[متحد]] کند. <ref>معجم الادباء ۱۰ / ۸۰ و ۸۱.</ref> در نتیجه حاکم رمله با امیر مکه به عنوان [[خلافت]] [[بیعت]] کرد. در این میان الحاکم باللّه [[احساس]] خطر نمود و با بذل [[اموال]] به [[حاکم]] [[رمله]]، توانست از این [[اتحاد]] جلوگیری کند. <ref>الکامل فی التاریخ ۹ / ۳۳۲.</ref> پس از آن [[وزیر]] [[مغربی]] به [[عراق]] رفت و در [[بغداد]] به [[ابوغالب فخرالملک بویهی]] پیوست. القادر [[خلیفه عباسی]] او را متهم کرد که به منظور اخلال در [[دولت عباسی]] به بغداد آمده و از فخرالملک خواست او را از خود دور کند؛ ولی فخرالملک، وزیر مغربی را به واسط برد. مدتی بعد فخرالملک در واسط کشته شد و وزیر مغربی توانست با جلب نظر القادر به بغداد برگردد. <ref>معجم الادباء ۱۰ / ۸۱؛ الوافی بالوفیات ۱۲ / ۴۴۲.</ref> پس از مدتی وزیر مغربی به [[موصل]] رفت و در آنجا به [[وزارت]] ابوالمنیع قرواش (از امرای بنی [[عقیل]] موصل) رسید و سپس در سال ۴۱۴ه در بغداد به وزارت مشرف الدین بویهی [[منصوب]] شد؛ اما پس از ده ماه وزارت در دستگاه [[آل بویه]] ابوالقاسم به دلیل اختلافاتی که با [[ترکان]] پیدا کرد، وزارت را رها کرده و نزد قرواش به موصل بازگشت و برای بار دوم در سال ۴۱۵ه وزیر و کاتب دربار او گشت. <ref>الکامل فی التاریخ ۹ / ۳۳۱ و ۳۳۵.</ref> در همین سال (۴۱۵ه) در [[کوفه]] میان [[علویان]] و [[عباسیان]] نزاعی برخاست که با دخالت القادر باللّه و [[عزل]] [[نقیب]] کوفه [[علی بن ابی طالب]] [[عمر]]، داماد وزیر مغربی این [[نزاع]] پایان گرفت؛ اما وزیر مغربی در مورد عزل دامادش با [[خلیفه]] [[مخالفت]] کرد؛ ازاین رو خلیفه نیز به قرواش [[امیر]] موصل دستور داد تا ابن مغربی را از خود طرد کند. ابن مغربی این بار به دیاربکر [[هجرت]] کرد و نزد [[ابونصر احمد بن مروان]] امیر آن دیار رفت<ref> الکامل فی التاریخ ۹ / ۳۳۶.</ref> و وزارت او را تا پایان عمر عهده دار شد. <ref> معجم الادباء ۱۰ / ۸۲.</ref>